1 Tes 2,1-16: Kto i w jakich warunkach winien głosić Ewangelię Boga, aby działała w człowieku?

Tekst w przekładzie Biblii Tysiąclecia (wyd. 5).

¹ Sami bowiem wiecie, bracia, że nasze przyjście do was nie okazało się daremne.

² Chociaż ucierpieliśmy i – jak wiecie – doznaliśmy zniewagi w Filippi, odważyliśmy się w Bogu naszym głosić wam Ewangelię Bożą pośród wielkiego utrapienia.

³ Upominanie zaś nasze nie pochodzi z błędu ani z nieczystej pobudki, ani z podstępu,

⁴ lecz jak przez Boga zostaliśmy uznani za godnych powierzenia nam Ewangelii, tak głosimy ją, aby się podobać nie ludziom, ale Bogu, który bada nasze serca.

⁵ Nigdy przecież nie posługiwaliśmy się pochlebstwem w mowie – jak wiecie – ani też nie kierowaliśmy się ukrytą chciwością, czego Bóg jest świadkiem,

⁶ i nie szukaliśmy ludzkiej chwały ani pośród was, ani pośród innych.

⁷ A jako apostołowie Chrystusa mogliśmy być dla was ciężarem, my jednak stanęliśmy pośród was pełni skromności, jak matka troskliwie opiekująca się swoimi dziećmi.

⁸ Będąc tak pełni życzliwości dla was, chcieliśmy wam dać nie tylko Bożą Ewangelię, lecz nadto dusze nasze, tak bowiem staliście się nam drodzy.

⁹ Pamiętacie przecież, bracia, naszą pracę i trud. Pracowaliśmy dniem i nocą, aby nikomu z was nie być ciężarem. Tak to wśród was głosiliśmy Ewangelię Bożą.

¹⁰ Sami jesteście świadkami i Bóg także, jak bogobojnie, sprawiedliwie i nienagannie zachowaliśmy się pośród was, wierzących.

¹¹ Przecież wiecie, żeśmy każdego z was – jak ojciec swe dzieci – prosili, zachęcali i zaklinali,

¹² abyście postępowali w sposób godny Boga, który was wzywa do swego królestwa i chwały.

 ¹³Dlatego nieustannie dziękujemy Bogu, bo gdy przejęliście słowo Boże, usłyszane od nas, przyjęliście je nie jako słowo ludzkie, ale jako to, czym jest naprawdę – jako słowo Boga, który działa w was, wierzących.

¹⁴ Bracia, wy się staliście naśladowcami Kościołów Boga, które są w Judei, w Chrystusie Jezusie, ponieważ to samo, co one od Żydów, wyście wycierpieli od rodaków.

¹⁵ Żydzi zabili Pana Jezusa i proroków, i nas także prześladowali. A nie podobają się oni Bogu i są wrodzy wszystkim ludziom.

¹⁶ Zabraniają nam przemawiać do pogan, aby ci zostali zbawieni; tak dopełniają ciągle miary swych grzechów. Ale przyszedł na nich na koniec gniew Boży.

Kontekst i kompozycja Kontekst literacki

Perykopa 2,1-16dzieli się na dwie części. Pierwsza (ww. 1-12) to obrona Pawła: apostoł tłumaczy, jaki naprawdę był wśród Tesaloniczan. Druga (ww. 13-16) to ponowne dziękczynienie Bogu za to, że słuchacze przyjęli głoszoną Ewangelię jako Słowo samego Boga.

Werset 2,1 nie zaczyna czegoś nowego, choć podział na rozdziały tak sugeruje. BT5 sygnalizuje ciągłość słowem „bowiem” – to przekład greckiego gar, który łączy ten fragment z tym, co dopiero co zostało powiedziane w rozdziale 1.

Obrona apostolska (ww. 1-12) przebiega w trzech ruchach, które rozpoznajemy po tym, że Paweł zwraca się bezpośrednio do czytelników: „sami bowiem wiecie”, „wiecie”, „pamiętacie”. Paweł nie prosi o zaufanie na słowo: odwołuje się do tego, czego Tesaloniczanie sami doświadczyli. W wierszach 1-4 przypomina okoliczności przyjazdu. W wierszach 5-8 odpiera zarzuty o pochlebstwo i chciwość. W wierszach 9-12 przywołuje swój przykład: pracę własnymi rękami i troskę o każdego z osobna.

Odnowienie dziękczynienia (ww. 13-16) ma dwa człony: właściwe dziękczynienie (ww. 13-14) i rozwinięcie dotyczące prześladowań (ww. 15-16).

Kontekst literacki Kontekst historyczno-kulturowy

Aby dobrze rozumieć perykopę, warto zobaczyć ją na tle całego listu. Pierwsza kwestia dotyczy tak zwanego corpus listu, czyli jego głównej części, odróżnionej od wstępu i zakończenia. Badacze dyskutują, gdzie dokładnie korpus się kończy, ale zgadzają się, że zaczyna się w 2,1.

List do Tesaloniczan zawiera trzy wyraźne momenty dziękczynienia rozmieszczone w rozdziałach 1–3, które różnią się akcentem. Pierwsze (1,2-10) skupia się na trwałej wierności Tesaloniczan i jej rozgłosie w całej Grecji. Drugie (2,13) cofa się chronologicznie do samego początku – do chwili, gdy usłyszeli Ewangelię i przyjęli ją jako Słowo Boga, a nie ludzką naukę. Trzecie (3,9) zamknie całą autobiograficzną sekcję rozdziałów 1–3. Razem opisują relację Pawła z Tesaloniczanami od pierwszego spotkania aż po chwilę pisania listu.

Werset 2,13 pełni też ważną funkcję łącznika narracyjnego: przesuwa uwagę od osoby Pawła, która była centrum sekcji 2,1-12, ku Tesaloniczanom i temu, co ich spotkało. Jest to naturalne przejście do sekcji o prześladowaniach (ww. 14-16).

Nie można też pominąć relacji między 2,1-12 a tak zwaną apostolską Parousia (2,17–3,13). Słowo parousia oznacza tu obecność lub przybycie. Chodzi o fragment, w którym Paweł zapowiada swój powrót i opisuje troskę o Tesaloniczan podczas rozłąki. Apologia opisuje, jak Paweł był z nimi; apostolska Parousia opisuje, jak bardzo pragnie do nich wrócić. Razem tworzą pełny portret relacji, na której opierają się późniejsze napomnienia z rozdziałów 4–5.

Warto ponadto wskazać na miejsce perykopy w szerszym kontekście kanonicznym, to znaczy w całości Pisma Świętego. Scena apostoła broniącego się przed oskarżeniami, przywołującego prześladowania proroków i dziękującego za przyjęcie Słowa, wpisuje się w długą linię biblijną: od Jeremiasza, przez Jezusa, po Pawła. Rozpoznanie tej linii pomaga czytelnikowi zrozumieć, że nie czyta on tylko listu do dawnej wspólnoty, lecz uczestniczy w historii, która go samego dotyczy.

Kontekst historyczno-kulturowy Kontekst teologiczny

Warto na wstępie powiedzieć słowo o metodzie. Egzegeza biblijna posługuje się między innymi metodą historyczno-krytyczną, która bada okoliczności powstania tekstu, jego tło kulturowe i literackie. Metoda ta jest cenna i potrzebna, lecz ma swoje granice: pokazuje rusztowanie, ale nie jest samym budynkiem. Kontekst historyczny służy zrozumieniu Słowa, nie zastępuje go.

Aby zrozumieć, dlaczego Paweł w ogóle broni swego postępowania, trzeba znać konkretną sytuację, która do tego skłoniła. Po wyjeździe apostoła z Tesalonik jego przeciwnicy szerzyli wśród nowych chrześcijan oskarżenia podważające wiarygodność zarówno samego Pawła, jak i głoszonej przez niego Ewangelii. Zarzuty miały trzy wymiary: jego nauka jest fałszywa; on sam posługuje się podstępem; prawdziwym motywem była chciwość. Nagłe opuszczenie miasta – w rzeczywistości wymuszone przez prześladowania – było przedstawiane jako ucieczka oszusta. Stawką nie była jednak jedynie reputacja apostoła, lecz wiarygodność samego orędzia: świadek i treść, którą głosi, są w chrześcijaństwie nierozłączni.

W świecie grecko-rzymskim taki rodzaj samoobrony był kulturowo zakorzeniony. Wędrowni filozofowie – zwłaszcza cyniccy i stoiccy – musieli nieustannie odróżniać siebie od szarlatanów, którzy schlebiali tłumom dla zysku i sławy. Wytworzył się stały schemat tego odróżniania: prawdziwy filozof opisywał siebie przez zestawienie przeciwieństw – „nie schlebiałem, lecz mówiłem prawdę; nie szukałem zysku, lecz waszego dobra”. Paweł przejmuje ten schemat, lecz w kluczowych momentach go przekracza: tam, gdzie filozof powoływał się na własną prawość, Paweł powołuje się na Boga, który go powołał i zatwierdził.

Obrazy matki i ojca (ww. 7-12) mają zakorzenienie zarówno w tradycji biblijnej, jak i w filozoficznej. W starożytnej tradycji psychagogii, czyli duchowego i moralnego przewodnictwa, zbliżonego do dzisiejszego kierownictwa duchowego, matka symbolizowała łagodność i dostosowanie się do potrzeb słuchacza, ojciec zaś troskę indywidualną. Paweł korzysta z tego języka, wypełniając go treścią, której żaden filozof nie mógł zaoferować: miłością wynikającą z Ewangelii.

Praca fizyczna Pawła (w. 9) ma dwa uzupełniające się tła. Pierwsze jest grecko-rzymskie: rzemiosło uchodziło w wyższych sferach za zajęcie poniżające. Wybór pracy własnymi rękami był gestem kosztownym społecznie, a przez to szczególnie wymownym jako dowód bezinteresowności. Drugie tło jest żydowskie: tradycja rabiniczna ceniła łączenie nauki z zawodem. Paweł postępował zgodnie z obydwoma wzorcami jednocześnie.

Kontekst teologiczny

Sekcja ta omawia tradycje teologiczne, w których zakorzeniona jest perykopa, lecz nie jako zbiór źródeł literackich, z których Paweł korzystał, ale jako żywą Tradycję, w której stał i którą współtworzył. Pismo Święte nie powstało w próżni: każdy jego autor oddychał powietrzem wiary swojego ludu i wnosił do tej wiary coś nowego. Orędzie teologiczne płynące z tych tradycji zostanie omówione w osobnej sekcji.

Tradycja prorocka. Paweł rozumie siebie jako proroka powołanego przez Boga, nawiązując do Jr 11,20, gdzie Bóg „doświadcza serc”, oraz do Iz 49,1, mówiącego o powołaniu przed urodzeniem. Warto dodać, że wyrażenie o przybyciu „nie daremnym” (w. 1) nawiązuje do języka Iz 65,23, gdzie Boży wybrani „nie będą trudzić się na próżno” – fragment ten należy do eschatologicznej wizji nowych niebios i nowej ziemi. Paweł rozumiał zatem swoją działalność misyjną jako spełnienie Bożej obietnicy, nie zaś zwykłą działalność kaznodziejską. Wpisuje się w ten sposób w długą linię biblijną: prorok nie jest kimś, kto sam się zgłasza, lecz kimś, kogo Bóg posyła wbrew jego własnej woli i ponad jego siły.

Teologia Słowa Bożego. W 2,13 pojawia się jedna z centralnych myśli teologicznych całego listu: Słowo głoszone przez Pawła to nie jego własna nauka, lecz Słowo samego Boga, które nadal działa w tych, którzy je przyjęli. Słowo Boże jest tu rozumiane dynamicznie, jako żywa, działająca moc, a nie zbiór prawd do zapamiętania. Ta tradycja sięga głęboko w Stary Testament: Słowo Boże u proroków jest siłą stwórczą, która nie wraca do Boga bezowocna (Iz 55,11). Paweł wpisuje swoje głoszenie właśnie w tę tradycję.

Tradycja apokaliptyczna. Wiersze 15-16 osadzone są w żydowskiej tradycji apokaliptycznej – nurcie teologicznym, który opisywał historię jako zmierzającą ku ostatecznemu sądowi Bożemu. Przekonanie o „mierze swych grzechów”, której wypełnienie wyzwala Boży sąd, obecne jest w wielu żydowskich tekstach starotestamentalnych i pozabiblijnych. Paweł korzysta z tego języka, by opisać rzeczywistość, którą przeżywa w swoim apostolskim doświadczeniu. Właściwe rozumienie teologiczne tego fragmentu, a zwłaszcza pytanie o zakres słowa „Żydzi” i znaczenie wyrażenia „gniew dosięgnął ich”, zostanie szczegółowo podjęte w sekcji poświęconej orędziu teologicznemu perykopy, gdzie zagadnienia te wymagają wnikliwej i odpowiedzialnej analizy.

Orędzie teologiczne

Kiedy życie staje się częścią Ewangelii

Tekst otwiera tę sekcję słowami: „nasze przyjście do was nie okazało się daremne”. Za tym prostym zdaniem kryje się głęboka prawda: Ewangelia jest wiarygodna tylko wtedy, gdy wiarygodny jest ten, kto ją głosi. Paweł nie broni swojej opinii, lecz Boga, którego jest wysłannikiem.

Stąd zasada, która nie traci aktualności: ten, kto naucza wiary, jest częścią głoszonego przez siebie orędzia. Pochlebstwo, chciwość, szukanie poklasku, to nie tylko wady osobiste, lecz sprzeniewierzenie się wobec samej Ewangelii. Każdy, kto w historii Kościoła głosił Chrystusa dla własnych korzyści, wyrządzał podwójną szkodę: sobie i temu, komu głosił.

Słowo, które nie jest tylko słowem

Najważniejsze zdanie całej perykopy brzmi: „przyjęliście je nie jako słowo ludzkie, ale jako to, czym jest naprawdę – jako słowo Boga, który działa w was, wierzących”. Paweł nie mówi, że przekazał tylko prawdziwą naukę o Bogu. Mówi coś znacznie głębszego: że słowo, które wychodziło z jego ust, było jednocześnie Słowem samego Boga.

To zdanie jest fundamentem całego rozumienia Pisma Świętego. Biblia nie jest zbiorem ludzkich przemyśleń o Bogu, lecz miejscem, gdzie Bóg naprawdę przemawia. I tak jak słowo Boga w ustach Pawła nie wróciło do Boga bezowocne, tak Słowo przyjmowane przez nas w lekturze Pisma i słuchaniu kazania jest żywą siłą, która zmienia tych, którzy je przyjmują z wiarą.

Cierpienie jako znak, nie kara

Werset 14: „wyście wycierpieli od rodaków”. Zestawienie przyjęcia Słowa z cierpieniem nie jest przypadkowe. Paweł chce powiedzieć Tesaloniczanom: to, co was spotkało, mieści się w logice Ewangelii. Prorocy cierpieli, Jezus cierpiał, pierwsze wspólnoty cierpią i wy cierpicie. To nie jest znak, że Bóg was opuścił. To znak, że głoszona Ewangelia jest prawdziwa.

Dla każdego wierzącego, który doświadcza odrzucenia z powodu wiary, te słowa mają konkretną wartość. Izolacja, niezrozumienie, drwina ze strony otoczenia, to nie jest porażka. To uczestnictwo w historii, która zaczęła się od proroków, a centrum znalazła w Krzyżu.

O Judejczykach – co naprawdę mówi Paweł

Werset 15 brzmi: „Żydzi zabili Pana Jezusa i proroków, i nas także prześladowali”. Te słowa przez wieki były nadużywane jako uzasadnienie wrogości wobec Żydów. Dlatego zanim zostanie powiedziane cokolwiek o ich treści, konieczne jest ich staranne odczytanie.

Greckie słowo użyte w oryginale – hoi Ioudaioi – odnosi się w tym kontekście do mieszkańców Judei, a więc do konkretnej grupy wśród narodu żydowskiego, nie do całego narodu. Zrozumienie tej historycznej precyzji jest kluczem do właściwej interpretacji fragmentu. Paweł mówi o tych swoich rodakach, którzy swoją odmowę uznania w Jezusie Mesjasza zamienili w czynny opór wobec głoszenia Ewangelii poganom.

Tutaj pojawia się ryzyko dwóch błędów, oba niebezpieczne. Pierwszy polega na usuwaniu lub zastępowaniu w tekście wzmianek o Żydach. Taka cenzura jest nie do przyjęcia. Komisja Stolicy Apostolskiej do Spraw Stosunków Religijnych z Judaizmem wyraźnie stwierdza: tekstu kanonicznego nie wolno zmieniać. Drugi błąd polega na oderwaniu tych słów od konkretnego historycznego kontekstu i uczynieniu z nich ponadczasowego oskarżenia całego narodu żydowskiego, tą drogą przemierzał antysemityzm.

Właściwe odczytanie zaczyna się od pytania: kim jest Paweł jako autor? Jest Żydem i to głęboko świadomym swoich korzeni. W Liście do Rzymian wyznaje, że gotów byłby oddać własne zbawienie za zbawienie swoich rodaków (Rz 9,2-3). Franz Mussner, wybitny teolog dialogu chrześcijańsko-żydowskiego, stwierdził wprost: wśród ludzi Kościoła pierwotnego nikt nie kochał Żydów tak mocno jak Paweł. Ostrość 1 Tes 2,15-16 i ból Rz 9,1-3 to dwa oblicza tej samej miłości.

Sednem zarzutu Pawła jest konkretna sprawa: „zabraniają nam przemawiać do pogan, aby ci zostali zbawieni”. Wyrażenie „wrodzy wszystkim ludziom” nie jest ogólnym oskarżeniem o nienawiść do ludzkości. Paweł natychmiast je precyzuje: chodzi o tych, którzy stają na drodze poganom pragnącym przyjąć Ewangelię. Tym, co wywoływało gwałtowny opór, była konkretna konsekwencja Pawłowego głoszenia: poganie mogli stać się pełnoprawnymi uczestnikami ludu Bożego bez przestrzegania wymagań Tory. To było nie do przyjęcia dla tej grupy Judejczyków, przekonanych o swojej wyłączności do mesjańskich obietnic.

Ta polemika wpisuje się w długą linię wewnątrz-żydowskiej krytyki prorockiej. Prorocy Starego Testamentu mówili do własnego narodu równie ostro (por. 2 Krn 36,15-16) opisuje w niemal identycznych kategoriach, jak Izrael lekceważył Bożych posłańców. Szczepan przed ukamienowaniem wołał: „wy zawsze sprzeciwiacie się Duchowi Świętemu” (Dz 7,51). Paweł stoi w tej samej linii, ale nie jako pogański oskarżyciel, lecz jako prorok mówiący do własnego ludu.

Paweł odróżnia wyraźnie dwie postawy. Tych Żydów, którzy nie uwierzyli w Jezusa, rozumiał z powagą i nadzieją – najpełniej wyraża to Rz 9–11. Inna sprawa to ci, którzy niewiarę zamienili w czynne niszczenie Kościoła i blokowanie Ewangelii. Ta postawa jest zamachem na Boży plan zbawienia wszystkich ludzi i dlatego apostoł milczeć nie może.

Fragment ten nigdy nie może służyć za uzasadnienie wrogości wobec Żydów jako narodu. Kto tak go czyta, czyta wbrew Pawłowi i wbrew Kościołowi. Ale tekstu nie wolno też przemilczać. Mówi on prawdę aktualną w każdej epoce: odmowa przyjęcia Boga może przerodzić się w czynny sprzeciw wobec Jego dzieła. Ta obserwacja dotyczy nie tylko Judejczyków z I wieku, ale każdego człowieka i każdego środowiska.

Bóg ciągle wzywa

Perykopa kończy się słowami: „abyście postępowali w sposób godny Boga, który was wzywa do swego królestwa i chwały”. Czas teraźniejszy „wzywa” – nie „wezwał” kiedyś – jest ważny. Bóg nie powiedział do nas raz i zamilkł. Wzywa nieustannie: przez Słowo, przez Kościół, przez codzienne wydarzenia. Życie chrześcijanina jest odpowiedzią na to wezwanie. Nie listą nakazów i zakazów, lecz rozmową z Bogiem, który pierwszy wyciąga rękę.

Ojcowie Kościoła i pisarze wczesnochrześcijańscy

• Augustyn, O Trójcy Świętej 15,11,20

Możemy porównać sposób, w jaki nasze własne słowo staje się niejako mową wydawaną przez nasze ciało – przyjmując tę mowę jako środek objawiania się zmysłom ludzkim – z przyjęciem ciała przez Słowo Boże jako środkiem objawiania się zmysłom ludzkim. Podobnie jak nasze ludzkie słowa są ludzkimi myślami jeszcze nie przemienionymi w mowę, tak Słowo Boże stało się ciałem, lecz z całą pewnością nie przemieniło się w ciało. Nasze słowa ulegają wokalizacji. Podobnie Słowo Boże staje się ciałem przez przyjęcie zewnętrznej postaci, nie zaś przez przemianę jednej rzeczy w drugą.

Kto więc pragnie dotrzeć do jakiegoś podobieństwa – choć pod wieloma względami musi być ono nieadekwatne – Słowa Bożego, ten nie powinien zatrzymywać się na ludzkim słowie rozbrzmiewającym w uchu, ani w jego brzmieniu wypowiedzianym głosem, ani w milczącej o nim myśli. Słowa każdego języka dźwiękowego mogą być też przedmiotem myślenia bez ich wokalizowania. Wiersze można powtarzać w myśli, gdy usta ciała pozostają milczące. Nie tylko ciąg sylab, lecz i melodie muzyczne – materialne, zwrócone ku materialnemu zmysłowi, który nazywamy słuchem – mogą być poprzez ich materialne obrazy przedstawiane myślącemu umysłowi, który powtarza je wszystkie w ciszy.

Musimy wyjść poza to wszystko, by dotrzeć do ludzkiego słowa, które może dostarczyć jakiejś małej miary podobieństwa dla pojmowania, jak w zagadce, Słowa Bożego. Nie mówimy tu o owym słowie, które przychodziło do jednego czy drugiego spośród proroków, o którym powiedziano, że „słowo Boże rosło i rozszerzało się” (Dz 12,24); ani też że „wiara rodzi się z tego, co się słyszy, tym zaś, co się słyszy, jest słowo Chrystusa” (Rz 10,17); ani znowu: „gdy przyjęliście od nas słowo słyszenia Bożego, przyjęliście je nie jako słowo ludzkie, ale jako to, czym jest naprawdę – słowo Boże” (1 Tes 2,13). W Piśmie Świętym niezliczone są miejsca, gdzie podobne stwierdzenia padają o słowie Bożym, które rozsiane jest w dźwiękach wielu różnych języków przez serca i umysły ludzi. Nazywa się je zaś słowem Bożym dlatego, że przekazywana jest nauka Boska, a nie ludzka.

• Jan Chryzostom, Homilie do Pierwszego Listu do Tesaloniczan 3,11

W słowach „jak i oni w Judei” kryje się coś więcej. Pokazują one, że wszędzie radowali się ci, którzy mężnie walczyli za wiarę. Paweł mówi zatem: „i wyście wycierpieli to samo”. A poza tym – cóż dziwnego, że doznajecie tych samych zniewag, skoro tamci odważyli się to samo uczynić samemu Panu? Czy widzisz, jak Paweł wprowadza tę prawdę jako niosącą wielką pociechę? I jak nieustannie kieruje ku niej naszą uwagę. Przy uważnej lekturze można ją znaleźć niemal we wszystkich jego listach – jak różnorako, przy każdej sposobności próby, Paweł wysuwa na pierwszy plan Chrystusa. Zauważ zatem, że i tutaj, oskarżając Żydów, Paweł przypomina im o Panu i o cierpieniach Pana. Dobrze wie, że właśnie to stanowi największą pociechę.

• Kultura i Sztuka

Galeria zdjęć (3 zdjęć)

Rembrandt – Apostoł Paweł

Życie i nauczanie Kościoła

LEON XIV, Audiencja Generalna, Aula Pawła VI Środa, 11 lutego 2026 r.

Drodzy Bracia i Siostry, dzień dobry i witajcie!

W dzisiejszej katechezie zatrzymamy się nad głęboką i życiodajną więzią, istniejącą między Słowem Bożym a Kościołem – więzią wyrażoną w rozdziale szóstym soborowej Konstytucji Dei Verbum. Kościół jest właściwym miejscem Pisma Świętego. Pod natchnieniem Ducha Świętego Biblia zrodziła się z Ludu Bożego i jest przeznaczona dla Ludu Bożego. We wspólnocie chrześcijańskiej ma ona – można powiedzieć – swoje siedlisko (habitat): to bowiem w życiu i wierze Kościoła znajduje ona przestrzeń, w której może ujawniać swoje znaczenie i ukazywać właściwą sobie moc.

Sobór Watykański II przypomina, że „Kościół zawsze otaczał czcią Boże Pisma, podobnie jak i samo Ciało Pańskie. Zwłaszcza w liturgii świętej bierze ciągle chleb życia ze stołu Bożego słowa i Ciała Chrystusowego i podaje wierzącym”. Ponadto, „w połączeniu ze świętą Tradycją [Kościół] uważał Pisma te i uważa zawsze za najwyższą regułę swej wiary” (Dei Verbum, 21).

Kościół nigdy nie przestanie rozważać na temat wartości Pisma Świętego. Po Soborze, bardzo ważnym momentem w tej kwestii było Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów poświęcone tematowi „Słowo Boże w życiu i misji Kościoła”, które odbyło się w październiku 2008 r. Papież Benedykt XVI zebrał jego owoce w Posynodalnej Adhortacji Verbum Domini (30 września 2010), w której stwierdza: „Właśnie ścisły związek między słowem i wiarą wskazuje, że autentyczna hermeneutyka Biblii jest możliwa tylko w wierze Kościoła, dla której wzorem jest «tak» Maryi […]. Właściwym miejscem interpretacji Biblii jest życie Kościoła” (nr 29).

We wspólnocie eklezjalnej Pismo Święte znajduje zatem przestrzeń, w której może realizować swoje szczególne zadanie i osiągać swój cel: ukazywać Chrystusa i otwierać na dialog z Bogiem. „Nieznajomość Pisma Świętego jest – rzeczywiście – nieznajomością Chrystusa”. To słynne wyrażenie św. Hieronima przypomina nam o ostatecznym celu lektury i rozważania Pisma Świętego, jakim jest poznanie Chrystusa, a poprzez Niego nawiązanie relacji z Bogiem – relacji, którą można rozumieć jako rozmowę, dialog. Konstytucja Dei Verbum ukazuje nam Objawienie właśnie jako dialog, w którym Bóg przemawia do ludzi jak do przyjaciół (por. DV, 2). Dzieje się tak, gdy czytamy Biblię w wewnętrznej postawie modlitwy: wówczas Bóg wychodzi nam na spotkanie i nawiązuje z nami rozmowę.

Pismo Święte, powierzone Kościołowi oraz przez niego strzeżone i wyjaśniane, pełni aktywną rolę: rzeczywiście, swoją skutecznością i mocą daje wsparcie i dynamizm wspólnocie chrześcijańskiej. Wszyscy wierni są wezwani do czerpania z tego źródła, przede wszystkim w celebracji Eucharystii i pozostałych sakramentów. Umiłowanie Pisma Świętego i zażyłość z jego treścią powinny kierować tymi, którzy pełnią posługę Słowa: biskupami, prezbiterami, diakonami, katechetami i katechistami. Cenna jest praca egzegetów i osób zajmujących się naukami biblijnymi; Pismo Święte zajmuje centralne miejsce w teologii, która w Słowie Bożym odnajduje swój fundament i ożywiającą moc.

Kościół żarliwie pragnie, aby Słowo Boże mogło dotrzeć do każdego jego członka i mogło posilać jego wędrówkę wiary. Ale Słowo Boże prowadzi Kościół również poza niego samego, nieustannie otwiera go na misję wobec wszystkich. Żyjemy bowiem otoczeni wieloma słowami, ale jakże wiele z nich jest pustych! Czasami słyszymy również mądre słowa, które jednak nie dotyczą naszego ostatecznego przeznaczenia. Słowo Boże natomiast wychodzi na spotkanie naszego pragnienia sensu, prawdy o naszym życiu. Jest to jedyne Słowo, które jest zawsze nowe: objawiając nam tajemnicę Boga, jest niewyczerpalne, nie przestaje ofiarowywać swojego bogactwa.

Najmilsi, żyjąc w Kościele, uczymy się, że Pismo Święte w całości odnosi się do Jezusa Chrystusa i doświadczmy, iż to właśnie stanowi najgłębszą rację jego wartości i mocy. Chrystus jest żywym Słowem Ojca, Słowem Bożym, które stało się ciałem. Wszystkie księgi Pisma obwieszczają Jego Osobę i Jego zbawczą obecność dla każdego z nas i dla całej ludzkości. Otwórzmy zatem nasze serce i umysł, aby przyjąć ten dar w szkole Maryi, Matki Kościoła.

Refleksja i modlitwa:

Żyjemy w świecie, który tonie w słowach. Słowa płyną z ekranów, głośników, powiadomień. Większość z nich zanika, zanim zdąży cokolwiek zmienić. Paweł stawia nam pytanie, które brzmi dziś równie prowokacyjnie jak w I wieku: czy istnieje Słowo, które naprawdę działa?

Jego odpowiedź zawarta jest w wersecie 13, który stanowi serce całej perykopy: „gdy przyjęliście słowo Boże, usłyszane od nas, przyjęliście je nie jako słowo ludzkie, ale jako to, czym jest naprawdę – jako słowo Boga, który działa w was, wierzących”. Nie „działało” – kiedyś, przy nawróceniu, ale działa teraz, ciągle, w tych, którzy wierzą. Słowo Boże nie jest informacją do przyswojenia, lecz siłą, która wchodzi w życie i je przemienia.

Augustyn, rozważając tę prawdę, sięgał po paradoks Wcielenia: tak jak myśl ludzka staje się dźwiękiem nie tracąc swojej natury, tak Słowo Boże stało się ciałem nie przestając być Bogiem. I tak jak ludzkie słowo może nieść w sobie treść Bożą, lecz nie przez zasługę mówiącego, ale przez dar Tego, który posyła. To jest właśnie to, czego doświadczyli Tesaloniczanie: usłyszeli człowieka, a przyjęli Boga.

Ale zanim do tego doszło, musiało zaistnieć coś wcześniejszego: wiarygodny świadek. Paweł poświęca wiersze 1-12 na mozolną obronę swojego postępowania nie z próżności, lecz z konieczności. Wiedział, że Ewangelia jest wiarygodna tylko wtedy, gdy wiarygodny jest ten, kto ją głosi: „nie pochodzi z błędu ani z nieczystej pobudki, ani z podstępu”. Trzy zaprzeczenia, które razem mówią: to, co słyszycie, nie jest produktem ludzkiego wyrachowania. Jest darem, który przez nas przeszedł, nie zatrzymując się w nas.

To przesłanie jest boleśnie aktualne. Kiedy kolejni głosiciele Ewangelii są obnażani jako ci, którzy szukali pochlebstwa, pieniędzy lub władzy, wielu ludzi zamyka się na samo orędzie. Myli posłańca z treścią. Paweł rozumiał to niebezpieczeństwo i dlatego tak starannie oddzielał siebie od szarlatanów swoich czasów. Współczesny Kościół staje przed tym samym wyzwaniem: nie można głosić Słowa, które działa, zza fasady nieuczciwości. Świadek jest częścią orędzia.

Jan Chryzostom zauważył, że Paweł, mówiąc o prześladowaniach Tesaloniczan, natychmiast wskazuje na Chrystusa. Nie po to, żeby zminimalizować ich ból, lecz po to, żeby nadać mu sens. „Cóż dziwnego, że doznajecie tych samych zniewag, skoro tamci odważyli się to samo uczynić samemu Panu?” – pyta retorycznie. Cierpienie przyjęte z Ewangelią nie jest przypadkowe. Jest uczestnictwem w historii, która zaczęła się od proroków, przeszła przez Krzyż i trwa w każdym, kto bierze Słowo poważnie.

Dziś to cierpienie rzadko przybiera postać kamieni i więzień. Częściej jest to coś subtelniejszego: izolacja w środowisku pracy, gdy mówisz, że wierzysz i żyjesz inaczej; niezrozumienie w rodzinie, gdy Ewangelia zmienia twoje priorytety; wewnętrzne rozbicie, gdy Słowo nie pozwala ci żyć tak, jakbyś chciał. Paweł nie obiecuje, że Słowo usunie te napięcia. Mówi natomiast, że wpisują się w logikę samej Ewangelii – i że nie jesteś w tym sam.

Bo Słowo, które działa, nie działa w próżni. Działa w was – w liczbie mnogiej. Tesaloniczanie stali się wspólnotą cierpiącą razem z Kościołami w Judei, z Pawłem, z prorokami. Słowo Boże buduje nie tylko jednostkę, lecz wspólnotę tych, którzy je przyjęli i w których nadal jest czynne.

Fragment kończy się słowami: „abyście postępowali w sposób godny Boga, który was wzywa do swego królestwa i chwały”. Czas teraźniejszy jest tu kluczowy: wzywa – nie wezwał kiedyś i umilkł. Wzywa wciąż. Przez każde Pismo czytane z wiarą, przez każde głoszone kazanie przyjęte nie jako słowo ludzkie, przez każde sumienie, które pod wpływem Słowa drży i przemienia się.

Pytanie, które perykopa stawia nam dziś, jest proste i wymagające zarazem: czy gdy czytam Pismo, słucham homilii, rozpoczynam się nim modlić, przyjmuję to jako słowo Boże? Czy raczej jako komentarz do historii, który można przyjąć albo odłożyć?

Odpowiedź na to pytanie jest nie tyle intelektualna, co egzystencjalna. Słowo Boże nie prosi o aprobatę. Prosi o przestrzeń, w której może działać. I gdy ją dostaje, działa z mocą.

Lektura poszerzająca:

Bruce, F. F., 1 and 2 Thessalonians (vol. 45; Word Biblical Commentary; Dallas: Word, Incorporated, 1982).

Chrostowski, Waldemar, „Czy Żydzi 'nie podobają się Bogu i są wrodzy wszystkim ludziom’ (1Tes 2,15)? Niewiara w Jezusa Chrystusa a wrogość wobec Niego i Jego wyznawców”, Collectanea Theologica 70/2 (2000), s. 47-68.

Fee, Gordon D., The First and Second Letters to the Thessalonians (The New International Commentary on the New Testament; Grand Rapids, MI: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 2009).

Malherbe, Abraham J., The Letters to the Thessalonians: A New Translation with Introduction and Commentary (vol. 32B; Anchor Yale Bible; New Haven; London: Yale University Press, 2008).

Mangum, Douglas, red., Lexham Context Commentary: New Testament (Lexham Context Commentary; Bellingham, WA: Lexham Press, 2020).

Opracował ks. dr Krystian Malec