10 lat programu Rodzina Rodzinie

– To był terror. Film grozy. Szczerze mówiąc, nie da się tam żyć – opowiada Syryjka, której twarz w dołączonym do materiału wideo musi pozostać zasłonięta. Jej historia to jeden z wielu głosów z ukrycia, które obnażają dramat prześladowań chrześcijan na Bliskim Wschodzie. Mimo że w skali globu miliony chrześcijan mierzą się z dyskryminacją, największy w historii Polski program pomocy humanitarnej „Rodzina Rodzinie”, prowadzony przez Caritas Polska, obchodzi właśnie swoją 10. rocznicę, dając tysiącom rodzin szansę na przetrwanie i odbudowę życia.

Ponad 388 milionów chrześcijan na całym świecie mierzy się z wysokim poziomem prześladowań i dyskryminacji ze względu na swoją wiarę. W najtrudniejszych miejscach świata, takich jak Bliski Wschód, mniejszości chrześcijańskie znikają pod naporem konfliktów, radykalizmu oraz biedy. Na przestrzeni 10 lat, w ramach programu Rodzina Rodzinie, Caritas Polska wsparła 60 tys. rodzin i ponad 2 tys. małych rodzinnych firm.

Wspierać samodzielność, pomagać w odzyskaniu godności

Idea programu Rodzina Rodzinie narodziła się w 2016 r. jako bezpośrednia reakcja na dramat wojny w Syrii. Program początkowo miał realizować prosty schemat: jedna rodzina w Polsce wspiera konkretną rodzinę w Syrii. Wraz z lawinowym wzrostem liczby potrzebujących oraz rozszerzeniem programu, który dziś obejmuje Syrię, Liban, Palestynę i Ukrainę, Caritas Polska przygotowała nowy model systemowego wsparcia, który odpowiadał na kolejne katastrofy humanitarne. W 2018 r. Caritas rozszerzyła program Rodzina Rodzinie wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw (mikroprojekty), którego celem jest pomoc w rozwinięciu małego biznesu, dzięki któremu można utrzymać rodzinę, ale też przywrócić poczucie sprawczości i kontroli nad własnym życiem.

Choć Strefa Gazy ostała objęta programem już w 2020 r., po wybuchu wojny w październiku 2023 r. drastycznie pogorszyła się sytuacja humanitarna. Tam pomoc koncentruje się na ratowaniu życia (bezpośredni przekaz środków), podczas gdy na Zachodnim Brzegu kluczowym problemem stało się bezrobocie, dlatego Caritas Polska aktywnie wspiera tam rozwój mikroprojektów. Liban dołączył do programu Rodzina Rodzinie w 2021 r., m.in. w odpowiedzi na wybuch w porcie w Bejrucie, który miał miejsce rok wcześniej.

Po agresji Rosji program Rodzina Rodzinie objął też rodziny wielodzietne, osoby z niepełnosprawnościami, matki samotnie wychowujące dzieci oraz osoby wewnętrznie przesiedlone w Ukrainie.

Różne formy pomocy, jeden cel

Filarem programu Rodzina Rodzinie jest pomoc gotówkowa oraz wsparcie przedsiębiorczości. Pomoc finansowa przywraca ludziom godność i decyzyjność – wydają środki zgodnie ze swoimi potrzebami, sami ustalają priorytety: czynsz, ogrzewanie, jedzenie czy leki. Taki model pomocy wspiera również lokalną gospodarkę: zamiast dostarczania masowych ilości darmowych produktów, napędza rynek. Dzięki temu Caritas eliminuje również wysokie koszty transportu pomocy materialnej.

Wsparcie w postaci mikroprojektów daje realne korzyści: sukces tego rozwiązania potwierdzają dane: aż 86 proc. małych rodzinnych firm w Syrii założonych dzięki wsparciu Caritas Polska, utrzymuje się na rynku, wiele z nich zatrudnia dodatkowych pracowników, tworząc lokalne miejsca pracy. Na Bliskim Wschodzie usługi często działają wewnątrz danej wspólnoty religijnej, więc punkty usługowe naturalnie cementują i konserwują całą społeczność, w tym przypadku chrześcijańską.

Jedną z podopiecznych Caritas jest Rineh z rejonu Betlejem – pierwsza kobieta w okolicy, która odważyła się otworzyć biznes. Jest matką szóstki dzieci i jedyną żywicielką rodziny. Jej mąż nie może pracować, ze względu na stan zdrowia. Rineh sprzedaje przetwory z mleka koziego. Dzięki wsparciu od Caritas Polska powiększyła stado, rozwinęła gospodarstwo i dziś udowadnia, że odwaga – i odrobina wsparcia – potrafi zmienić losy całej rodziny.

Przed wybuchem wojny Jack pracował jako księgowy w firmie odzieżowej w Syrii. Podczas wojny dzielnica, w której mieszkał z rodziną, stała się miejscem walk. Zmuszony do ucieczki, skierował się do Libanu. Podjął nielegalnie pracę we włoskiej restauracji, gdzie nauczył się wiele o gotowaniu i obsłudze klienta. Marzył o powrocie do rodzinnego miasta. Wiedział, że związanie końca z końcem nie będzie łatwe, ale nie chciał porzucać ojczyzny. Dzięki wsparciu darczyńców programu Rodzina Rodzinie, Jack otworzył w Aleppo kawiarnię z deserami „Dose”. Do projektu włączył swojego najlepszego przyjaciela, Josepha. Mężczyźni serwują ciepłe i zimne napoje oraz różne desery: naleśniki, ciasta i gofry.

Trudna, ale względnie stabilna sytuacja finansowa ludzi żyjących na terenach konfliktów zbrojnych to często ten czynnik, który sprawia, że nie chcą migrować. Zostają, podkreślając głębokie przywiązanie do swojej ziemi. Chcą żyć godnie, pielęgnować swoje tradycje. To jest wspólny mianownik podopiecznych Caritas z różnych krajów – są zdeterminowani, chcą zachować swoją tożsamość, bez względu na okoliczności.

Prześladowania chrześcijan i pułapka kryteriów

W Syrii, Libanie i na Zachodnim Brzegu Rodzina Rodzinie odgrywa ważną rolę w walce z ubóstwem i zanikaniem mniejszości chrześcijańskiej, które narastają wskutek emigracji i czynników demograficznych. W Syrii 97 proc. wspieranych przez Caritas Polska rodzin to chrześcijanie. W Libanie chrześcijanie stanowią 86 proc. podopiecznych Caritas, na Zachodnim Brzegu w 2026 r. wszystkie rodziny korzystające ze wsparcia Caritas Polska to rodziny chrześcijańskie.

W tych regionach, gdzie toczą się konflikty zbrojne, chrześcijanie często wpadają w „pułapkę kryteriów” międzynarodowych organizacji pomocowych. Ponieważ rodziny chrześcijańskie są statystycznie mniejsze niż rodziny muzułmańskie, uchodzą one na Bliskim Wschodzie za „mniej ubogie per capita”, co „na starcie” wyklucza je z wielu programów pomocowych pomijających kontekst mniejszości religijnej. Zaangażowanie lokalnych struktur i parafii w program Rodzina Rodzinie pozwala skutecznie zmniejszać to wykluczenie.

Sytuacja chrześcijan w pewnych rejonach świata pozostaje niezwykle trudna. Jak wynika z raportu World Watch List 2026, w 50 krajach objętych tym zestawieniem aż 315 milionów chrześcijan doświadcza nawet bardzo ekstremalnego poziomu prześladowań. W Syrii, która w 2026 r. powróciła do pierwszej dziesiątki najbardziej niebezpiecznych miejsc dla chrześcijan, populacja tej mniejszości wyznaniowej skurczyła się z 1,1 miliona w 2015 roku do około 300 tysięcy.

Zabili go tylko dlatego, że był chrześcijaninem – relacje świadków z Syrii

Zachęcamy do wysłuchania relacji mieszkańców Syrii, którzy doświadczyli prześladowań na tle religijnym. Ich wypowiedzi pokazują dramat syryjskich chrześcijan, którzy z dnia na dzień stali się celem uzbrojonych ekstremistów. Rozmówcy opisują koszmar niszczonych i palonych kościołów, grabieży domów i brutalnych szykan. Szczególnie poruszający jest los osób bezbronnych, takich jak jeden z rozmówców, który jest niepełnosprawny. Jego dom ostrzelano, a on został pobity po tym, jak przyznał się do swojej wiary. W obliczu skrajnego terroru, zabójstw sąsiadów oraz gróźb spalenia żywcem, bohaterowie reportażu musieli porzucić cały dorobek swojego życia i uciekać.

W trosce o bezpieczeństwo rozmówców, w materiałach wideo zastosowano całkowitą anonimizację – twarze świadków zostały zasłonięte. Żaden rozmówca nie chciał otwarcie mówić o sytuacji z obawy przed realnym zagrożeniem.