Internet a tożsamość człowieka

O tożsamości i obrazie człowieka w Internecie dyskutowano 9 maja w Bydgoszczy podczas V Międzynarodowej Konferencji, która dotyczyła etyki w mediach. W Centrum Kongresowym Opery Nova spotkali się goście z zagranicy, przedstawiciele uniwersytetów, a także młodzież.

Wśród prelegentów znaleźli się m.in.: ks. prałat Giuseppe Scotti z Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu, o. Lech Rynkiewicz z Radia Watykańskiego. – Na pewno Internet wpływa na to, kim człowiek jest, na to, jak się rozwija. Jednak Internet nie ma jakiegoś wzorca tożsamości – tłumaczył pomysłodawca konferencji, ks. dr Mariusz Kuciński.

Biskup Jan Tyrawa przypomniał, że Internet to „rzeczywistość wirtualna” i pytał, czy człowiek potrafi rozpoznać granicę spotkania z tą rzeczywistością. Nawiązując do tematu wykładów i dyskusji, hierarcha wysunął kolejne pytanie o to, czy człowiek przez kontakty ze światem wirtualnym nie gubi swojej tożsamości i więzi z historią swojego życia.

Ksiądz prałat Giuseppe Scotti zwracając się również do środowisk naukowych, dodał, że uniwersytet od zawsze był bardzo ważnym miejscem, gdzie rozwija się umiejętność człowieka do stawiania pytań i szukania na nie odpowiedzi. Podkreślił, że jest to istotne zwłaszcza dzisiaj, kiedy „człowiek zaczyna zdawać sobie sprawę z trudności zachowania własnej tożsamości”. – Doświadcza zachowań społecznych, które są zagrożeniem dla jego człowieczeństwa i dla niego, jako osoby kochanej przez Boga – mówił.

Według gościa z Watykanu, prawdą jest, że technologia stawia przed korzystającymi z Internetu ogromne możliwości. Takie, o których człowiek kiedyś nawet nie pomyślał. – Internet daje nam wrażenie przebywania wszędzie za jednym dotknięciem myszki. Dwa ważne wymiary, czasu i przestrzeni, typowe dla życia człowieka, które określają jego ograniczoność i wrażliwość, w Internecie wydają się anulowane. W rzeczywistości nie tylko Internet jest takim doświadczeniem tzw. „wszechmocy” i dobrze o tym wiemy – stwierdził.

Ksiądz Scotti zwrócił uwagę na to, że ludzie zapominają przy tym często o pogłębiającym się wyobcowaniu, indywidualizmie oraz o obniżeniu wartości ludzkich. Mocno podkreślił, że na podstawowe pytania: kim jestem ja?, skąd pochodzę?, dokąd zmierzam? jaki sens ma życie, a jaki śmierć?, dlaczego kocham? kim jest dla mnie Pan Bóg?, Internet nie może dać nam żadnej odpowiedzi. – Na te pytania Internet może jedynie zaoferować nam pewne informacje. Natomiast prawdziwych odpowiedzi musimy szukać gdzie indziej – mówił.

„Nadawca ma w Internecie więcej możliwości ukrywania się niż w tradycyjnych sposobach komunikowania. Ukrywanie to spowodowane jest chęcią nieponoszenia konsekwencji za nieakceptowane społecznie zachowania językowe” – powiedziała prof. Elżbieta Laskowska.

Pracownik Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego dodała, że mając na uwadze te właśnie motywy, odbiorcy starają się ustalać tożsamość nadawcy. Mówiąc o zagadnieniu nadawcy i odbiorcy w internetowej sytuacji komunikacyjnej, prelegentka dodała, że pierwsze jej elementy zachodzą już przy bezpośrednim kontakcie nadawcy i odbiorcy wypowiedzi.

Według ojca Lecha Rynkiewicza SJ z Radia Watykańskiego „Internet jest dla wszystkich, ale nie wszyscy są dla Internetu”. Jezuita podkreślił w swoim wystąpieniu, że „człowiek w każdej epoce, w której dokonywała się radykalna zmiana w sposobie komunikowania się z innymi, doświadczał olbrzymich wstrząsów z towarzyszącymi im napięciami, obawami, zapytaniami odnośnie wprowadzanych nowości, a co za tym idzie w sposób naturalny opierał się tym technologicznym zmianom”.

Kapłan podkreślił, że Internet stwarza również możliwość uczestniczenia w portalach społecznościowych, wyrażania opinii, a także „szukania afirmacji własnego «ego» poprzez działania hakerskie, okradanie kont, uprawianie wirtualnego seksu. – To i jeszcze wiele innych rzeczy można czynić w Internecie. Sieć internetowa jest w tej samej mierze wszystkich i niczyja. Technologia uwalnia nasze życie z dawnego niewolnictwa: czasu i przestrzeni. Internet nie jest tylko największą przestrzenią publiczną, jaką zna ludzkość. Jest miejscem, gdzie życie zmienia jakość i kolory, gdzie możliwa staje się anonimowość i wielokrotna zmiana tożsamości, wszechobecność, pełna wolność i całkowita kontrola – mówił.

„Co zrobić, aby Internet był miejscem spotkania, lepszego poznania się, by nie przeszkadzał oraz nie dzielił?” – pytał ks. dr Mariusz Kuciński. Pomysłodawca cyklu spotkań uważa, że temat tegorocznej dyskusji został wybrany bardzo świadomie. Jesteśmy bowiem świadkami wielkiego przełomu w społeczeństwie, który odnosi się do Internetu. – Z jednej strony mamy osoby, które Internetu, całej technologii nauczyły się w dorosłości i młodzież całkowicie wzrastającą w tych realiach – tłumaczył. Według kierownika Zakładu Zarządzania i Komunikacji w Kujawsko-Pomorskiej Szkole Wyższej i wykładowcy Seminarium Duchownego w Bydgoszczy, rodzi to konkretne dobro, ale i zagrożenia, przed którymi należy przestrzegać.

„Niekiedy rozróżnienie na życie online, życie w sieci i życie offline wprowadza w błąd” – mówił ks. dr Witold Dorsz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Dodał, że „życie online nie może jednak zastąpić życia offline”. – Mówiąc inaczej, technologia pozostaje na służbie osób i powinna nam dopomóc w pełniejszym stawaniu się sobą i czynić nas bardziej społecznymi – mówił. – Czy internet dopomoże nam w stawaniu się bardziej sobą? – pytał. – Należy mieć nadzieję, że tak, ale na pewno nie za szybko – zakończył.

„Poszukiwanie prawdy o człowieku w dobie mediów elektronicznych powinno się dokonywać ze świadomością, że człowiek nie jest «ślepym wędrowcem», błąkającym się po bezdrożach cyberprzestrzeni, ale jego osobowa wartość i godność domagają się poszukiwania i odkrywania, także w wirtualnym świecie mediów elektronicznych, obiektywnego fundamentu jego podmiotowej tożsamości” – napisał do uczestników konferencji ks. prof. Michał Drożdż.

Pracownik Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie podkreślił, że media wpływają na nasze życie, na to, jak i co mamy myśleć. Rodzi to zarazem pytania o tożsamość człowieka w cywilizacji informatycznej. – Są one wyrazem troski o człowieka. Dlatego pytanie o tożsamość człowieka w cyberprzestrzeni stawiam z perspektywy personalistycznej wizji jego wartości i godności – dodał.

Drugą i trzecią część konferencji stanowiły panele dla młodzieży licealnej oraz studenckiej zatytułowane: „Tożsamość i obraz człowieka w Internecie”. Uczestnicy, oprócz części wykładowej, zaprezentowali specjalne odsłony, na które składały się prezentacje, dyskusje oraz spektakl teatralny.

Doktor Elżbieta Okońska z Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej oraz Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, która poprowadziła panele, podkreśliła, że wiek dorastania to okres poszukiwania własnej tożsamości i próby samookreślenia. – Ten etap rozwoju w życiu człowieka często nosi miano „kryzysu tożsamości”, ponieważ jej odnalezienie staje się teraz dominującym zadaniem egzystencjalnym, rzutującym na całe dalsze życie – mówiła. Prelegentka dodała, że korzystanie z Internetu można porównać do spaceru po najciekawszym „parku tematów” albo do przejścia przez wysypisko pełne toksycznych odpadów.

Według danych na świecie jedna trzecia ludzkości ma dostęp do Internetu. W Polsce korzysta z niego 62 procent rodaków.

Organizatorem międzynarodowej konferencji byli m.in.: Diecezja Bydgoska, Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy, Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu, Radio Watykańskie oraz Katolicka Agencja Informacyjna. Patronat medialny objął m.in. Przewodnik Katolicki.