„Płockie judaica” – wystawa w centrum obchodów XXIX Dnia Judaizmu

Obchody XXIX Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce odbędą się 15 stycznia w Płocku. Ich ważnym akcentem będzie wystawa „Płockie judaica” – pierwsza od dziesięcioleci tak szeroka prezentacja materialnych świadectw obecności Żydów na ziemi płockiej, przygotowana we współpracy najważniejszych lokalnych instytucji kultury i pamięci.

Hasło obchodów w Płocku nawiązuje do słów z Księgi Rut: „Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg będzie moim Bogiem” (Rt 1,16). Ich organizatorami są biskup płocki Szymon Stułkowski oraz Komisja ds. Dialogu z Judaizmem Konferencji Episkopatu Polski. Obok modlitwy i refleksji ważnym akcentem wydarzenia będą inicjatywy kulturalne i edukacyjne, wśród których szczególne miejsce zajmuje wystawa poświęcona historii Żydów na Mazowszu.

Ekspozycja „Płockie judaica”, prezentowana będzie w Muzeum Diecezjalnym w Płocku. Jak podkreśla jej kurator Barbara Rydzewska, kierownik Działu Historii Muzeum Mazowieckiego, to wydarzenie bez precedensu w najnowszej historii miasta. – To pierwsza tak poważna i tak obszerna prezentacja zbiorów judaistycznych na płockich salonach muzealnych w minionym pięćdziesięcioleciu – zaznacza.

Ekspozycja została przygotowana dzięki współpracy kilku płockich instytucji: Muzeum Mazowieckiego, Muzeum Diecezjalnego, Archiwum Państwowego, Archiwum Diecezjalnego oraz Towarzystwa Naukowego Płockiego. Ma formułę historyczno-artystyczną i łączy bardzo różnorodne artefakty. – Pokażemy zarówno zabytki archiwalne: dokumenty, druki i fotografie, jak i wyroby rzemiosła użytkowego, artystycznego oraz dzieła sztuki artystów żydowskich, którzy w XIX i na początku XX wieku żyli i tworzyli w Płocku – wyjaśnia kurator.

Narrację wystawy otwierają najstarsze świadectwa obecności Żydów w mieście, w tym dokument lokacyjny Płocka z 1237 roku, ze wzmianką o studni żydowskiej, dowód na istnienie osadnictwa żydowskiego w granicach miasta już w średniowieczu. Zaprezentowany zostanie także cenny dokument z czasów Mazowsza Książęcego, wystawiony przez księcia Kazimierza, ówczesnego biskupa płockiego, oraz jeden z najstarszych judaików w zbiorach płockich muzeów – brakteat hebrajski z połowy XI wieku. – To obiekty, które w sposób namacalny pokazują, jak głęboko zakorzeniona była obecność Żydów w historii miasta – podkreśla Barbara Rydzewska.

Kolejne części ekspozycji prowadzą przez dzieje społeczności żydowskiej od czasów staropolskich, przez XIX i XX wiek, aż po doświadczenie II wojny światowej i okres powojenny. – Chcemy pokazać pełnię życia tej społeczności: zaangażowanie gospodarcze, edukację, kulturę, udział w życiu publicznym i politycznym, a także dramat zagłady i stopniowe znikanie kultury Żydów z krajobrazu Płocka – mówi kurator.

Istotnym elementem ekspozycji będą również zabytki związane ze sferą sacrum. Zwiedzający zobaczą przedmioty używane podczas Szabatu, świąt Pesach i Rosz ha-Szana, a także judaika związane z synagogą. Wśród nich znajduje się m.in. jedyny w Płocku szofar, tradycyjny instrument liturgiczny, znajdujący się w zbiorach muzealnych. Część obiektów trafiła do muzeum w wyniku prac remontowych prowadzonych w dawnej bożnicy i budynkach związanych z żydowską społecznością miasta.

Zapytana o znaczenie ekspozycji w kontekście przygotowywanego Dnia Judaizmu, kurator wystawy podkreśliła, że „Płockie judaica” nie są jedynie wydarzeniem towarzyszącym, lecz integralnym elementem jego przesłania. – Myślę, że to wystawa, która pomaga budować refleksję i odpowiedzialność za pamięć, która nie zamyka się w muzealnych gablotach, ale prowadzi do zadawania pytań o wspólne dziedzictwo i przyszłość – przyznała.

Wystawa „Płockie judaica” będzie dostępna od 15 stycznia do 15 kwietnia. Jej otwarcie nastąpi podczas sesji „Pamięć i nadzieja” w Opactwie Pobenedyktyńskim i będzie jednym z kluczowych punktów programu Dnia Judaizmu. Drugą ekspozycją towarzyszącą obchodom będzie wystawa „Byli sąsiadami. Ludzkie wybory i zachowania w obliczu Zagłady”, prezentowana w bazylice katedralnej dzięki uprzejmości United States Holocaust Memorial Museum.