Przewodniczący Caritas Europa: potrzebujemy koncepcji bezpieczeństwa wykraczającej poza sferę militarną

„Europa potrzebuje kompleksowej strategii bezpieczeństwa, czyli koncepcji bezpieczeństwa, wykraczającej daleko poza sferę militarną” – uważa ks. Michael Landau, przewodniczący Caritas Europa. W komentarzu zamieszczonym na łamach austriackiego dziennika „Die Presse” ks. Landau podkreśla między innymi, że wszechstronne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i silne państwo opiekuńcze to kluczowe czynniki bezpieczeństwa.

Ks. Landau wskazuje na głębokie wstrząsy jakie przeżywa świat: brutalną wojnę przeciwko Ukrainie, wojnę na Bliskim Wschodzie, rozpad tradycyjnych partnerstw, powstawanie nowych sojuszy, kryzysy społeczne i wyzwania demograficzne, które doprowadziły do ​​sytuacji, że praworządności grozi ustąpienie miejsca prawu dżungli”. Prawo międzynarodowe jest deptane, a liberalna demokracja jest kwestionowana zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.

Jednak pesymizm nie wchodzi w grę w tej sytuacji, ponieważ czasu jest niewiele. Wręcz przeciwnie: „Musimy i możemy wziąć odpowiedzialność za nasze bezpieczeństwo – w Austrii i w Europie. Bezpieczeństwo, stabilność i pokój nie są już wyłącznie odpowiedzialnością polityków i sił zbrojnych, ale odpowiedzialnością, która dotyczy nas wszystkich. Odpowiedzialność wynikająca ze świadomości, że bezpieczeństwo to nie wszystko, ale bez bezpieczeństwa wszystko jest niczym”.

Jako przewodniczący Caritas Europa, pragnie pilnie promować kompleksowe rozumienie bezpieczeństwa w tym kontekście. Ks. Landau jest przekonany, że nowoczesna forma obrony narodowej wymaga silnego komponentu cywilnego: „Duże organizacje wolontariackie, takie jak Caritas i Czerwony Krzyż, a także sieci parafii kościelnych wraz z ich obiektami i infrastrukturą, odgrywają kluczową rolę”. Wiąże się to z promowaniem tzw. „przestrzeni odporności”, czyli odpowiedniego wyposażenia miejsc, w których ludzie mogą znaleźć ochronę i wsparcie w czasach kryzysu, a także wzmacnianiem usług społecznych i instytucji. Celem musi być systematyczne włączanie grup szczególnie wrażliwych do wszystkich działań i planów odporności związanych z kryzysami i katastrofami.

Ks. Landau nawiązuje również między innymi do „Raportu Niinistö”, nazwanego na cześć byłego prezydenta Finlandii. Podkreślono w nim niezbędne zaangażowanie sektora prywatnego, społeczeństwa obywatelskiego i wszystkich obywateli. Kluczową kwestią jest to, aby każde gospodarstwo domowe było w stanie zapewnić sobie utrzymanie przez co najmniej trzy dni w sytuacji kryzysowej. Niedawne wydarzenia w Berlinie, kiedy atak na sieć energetyczną sparaliżował znaczną część stolicy Niemiec, pokazał, jak szybko może to stać się kwestią przetrwania.

Austriacki Trybunał Obrachunkowy również podkreślił znaczenie osobistego przygotowania, przytaczając jako przykład utworzenie łatwo dostępnych centrów samopomocy. Ponadto, w „Krajowym Raporcie Sytuacyjnym” Kancelarii Federalnej na rok 2025 stwierdzono, że „zrzeczenie się osobistej odpowiedzialności przekracza możliwości państwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa swoim obywatelom”. Według ks. Landaua, o to również chodzi: o umożliwienie i wzmocnienie osobistej odpowiedzialności.

Caritas Europa daje przykład

Caritas Europa utworzyła w 2025 roku własny zespół ds. gotowości na kryzysy i katastrofy, podkreśla jej prezes. Celem jest „uczenie się od siebie nawzajem i wzmacnianie świadomości, że bezpieczeństwo militarne jest ważne, ale w żadnym wypadku niewystarczające”. Austria może nie tylko wyciągnąć z tego wnioski, ale także wnieść cenne doświadczenie: na przykład w przygotowywaniu infrastruktury społecznej, takiej jak domy seniora i domy opieki, „wyspy światła” w parafiach archidiecezji wiedeńskiej, które we współpracy z władzami służą jako przestrzenie sąsiedzkiej odporności w przypadku awarii zasilania, lub w mobilizacji wolontariuszy. Nawet w czasie pandemii zaangażowanie wolontariuszy było kluczowe, zwłaszcza w opiece nad osobami starszymi i bezdomnymi, przypomina ks. Landau.

Przeciw „oszczędzaniu za wszelką cenę”

W komentarzu przewodniczący Caritas Europa wspomina również o innym elemencie bezpieczeństwa: „Zabezpieczenie społeczne jest kręgosłupem naszej demokracji”. W czasach, gdy rząd federalny, kraje związkowe i gminy muszą ciąć wydatki, ks. Landau ostrzega przed „oszczędzaniem za wszelką cenę”: „Jeśli spójność społeczna jest zagrożona, samo oszczędzanie grozi ryzykiem zagrożenia bezpieczeństwa”.

Państwo opiekuńcze „odporne na ubóstwo” to nie luksus, lecz konieczność dla demokracji – argumentuje ks. Landau: „Nic nie legitymizuje naszego modelu społecznego w dłuższej perspektywie lepiej niż obietnica, że ​​nikt w naszym kraju nie będzie musiał marznąć ani głodować i że nikt nie zostanie pominięty”. Tę obietnicę solidarności należy potwierdzić z przekonaniem. „Inwestycje w redukcję ubóstwa, edukację i opiekę to ostatecznie inwestycje w stabilność i pokój naszego społeczeństwa” – podsumował przewodniczący Caritas Europa.