Zmarł archeolog Gabriel Barkay. Jego odkrycia zrewidowały historię biblijną

Gabriel Barkay, czołowa postać archeologii biblijnej, którego liczne odkrycia w Jerozolimie i jej okolicach zmieniły sposób, w jaki historycy rozumieją wczesne życie Izraelitów, zmarł 11 stycznia w Jerozolimie. Miał 81 lat.

Jego córka, Naama Barkay, poinformowała, że zmarł w placówce opiekuńczej w wyniku powikłań choroby autoimmunologicznej. Obszerny artykuł o jego życiu i działalności zamieścił amerykański dziennik The New York Times (NYT).

Dr Barkay, którego nazwisko bywało zapisywane również jako Barkai, przez ponad 50 lat kierował jednymi z najważniejszych wykopalisk dotyczących starożytnej historii centralnego Izraela. Dorobek ten przyniósł mu reputację „dziekana” archeologów biblijnych. Zachi Dvira, archeolog i jego były student, napisał w eseju biograficznym z okazji 80. urodzin dr. Barkaya, że „wierzy on, iż archeologia stanowi żywotne ogniwo łączące przeszłość z teraźniejszością, i ucieleśnia tę zasadę poprzez swoją działalność”.

Dr Barkay szczególnie interesował się tym, w jaki sposób najwcześniejsi mieszkańcy regionu traktowali zmarłych. Pod koniec lat 70. XX wieku badał sieć jaskiń grobowych wykutych w wzgórzach na południowy zachód od Jerozolimy. To tam odkrył parę amuletów zawierających zwoje datowane na połowę VII wieku p.n.e. Rozwinięcie zwojów bez zniszczenia pisma zajęło lata. Gdy wreszcie zostały one otwarte, a tekst zapisany paleohebrajskim pismem przetłumaczony w 1986 roku, dr Barkay stwierdził, że zawierają one kapłańskie błogosławieństwo z biblijnej Księgi Liczb. Był to najstarszy znany przykład tekstu pochodzącego z Biblii oraz dowód, jak twierdził, że spisywanie Starego Testamentu rozpoczęło się kilka stuleci wcześniej, niż sądziło wielu historyków. NYT zamieścił  fotografie tych dwóch  najstarszych  istniejących  tekstów biblijnych.

Jeśli chodzi o historię samej Jerozolimy, dr Barkay uważał się za „maksymalistę” w debacie dotyczącej wielkości i znaczenia starożytnego miasta. Wykorzystując lokalizację miejsc pochówku, które musiały znajdować się w określonej odległości od murów miejskich, wykazywał, że miasto było znacznie większe, niż twierdzili tzw. minimaliści.

Dr Barkay był archeologiem silnie obecnym w przestrzeni publicznej. Udzielał się jako ekspert w serialach telewizyjnych, takich jak „The Naked Archaeologist (Nagi Archeolog) oraz w filmach dokumentalnych, m.in. „The Real Da Vinci Code (Prawdziwy Kod Da Vinci) ”. Często wygłaszał publiczne wykłady i prowadził szkolenia dla przewodników turystycznych działających wokół Starego Miasta w Jerozolimie.

Był również swojego rodzaju aktywistą. W 2000 roku, po tym jak rząd izraelski odmówił powstrzymania muzułmańskiej organizacji Waqf przed pracami ziemnymi mającymi na celu stworzenie podziemnego meczetu na świętym miejscu, on i kilku innych archeologów powołał Komitet ds. Zapobiegania Niszczeniu zabytków na Wzgórzu Świątynnym. Jak podkreślali, nie sprzeciwiali się samej rekonstrukcji meczetu, lecz brakowi udziału archeologów w projekcie obejmującym usunięcie tysięcy ton ziemi.

W związku z tym, w  2005 roku wraz z innymi badaczami  założył Projekt Przesiewania Ziemi ze Wzgórza Świątynnego – program oparty na pracy wolontariuszy, mający na celu zbadanie około 400 ciężarówek ziemi usuniętej z tego terenu. Od tamtej pory wolontariusze zidentyfikowali około pół miliona artefaktów.

Gabriel Breslauer urodził się w Budapeszcie 20 czerwca 1944 roku, wkrótce po tym, jak nazistowskie Niemcy zajęły miasto. On i jego matka, Rosa (z domu Legaty) Breslauer, zostali zmuszeni do zamieszkania w nowo utworzonym getcie i ledwie uniknęli marszu śmierci do Wiednia – ocaleni jedynie dzięki wyzwoleniu Budapesztu przez wojska sowieckie w styczniu 1945 roku. Jego ojciec, Eliezer Breslauer, został wcześniej wysłany do obozu na Ukrainie, lecz przeżył i później dołączył do rodziny. Pan Breslauer pracował następnie dla Agencji Żydowskiej, która ułatwiała emigrację do Izraela. Gabriel i jego rodzice również wyemigrowali w 1950 roku, osiedlając się w Jerozolimie i zmieniając nazwisko na Barkay.

Jako dziecko był zafascynowany pustymi, suchymi terenami poza miastem, które, jak wiedział, nosiły ślady tysięcy lat ludzkiego osadnictwa. W wieku 10 lat prowadził już własne „wykopaliska”, a kilka lat później dołączył do Israel Exploration Society, amatorskiego klubu archeologicznego.

W 1967 roku uzyskał tytuł licencjata z archeologii i geografii na Uniwersytecie Hebrajskim, a w 1985 roku doktorat z archeologii na Uniwersytecie Telawiwskim.

Do tego czasu był już doświadczonym archeologiem, mając na koncie serię wykopalisk w Izraelu, Egipcie i Iranie. Był także popularnym wykładowcą, najpierw na Uniwersytecie Telawiwskim, a później na Uniwersytecie Bar-Ilan oraz w Jerusalem University College.

Dr Barkay podkreślał, że archeologia nie dotyczy wyłącznie przeszłości, lecz jest także narzędziem badania tego, w jaki sposób historia sięga teraźniejszości poprzez materialne ślady pozostawione przez ludzi. I do końca pozostawał zafascynowany Jerozolimą, jednym z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata. „To mój 56. rok w Jerozolimie” – powiedział w 2006 roku podczas wykładu na Uniwersytecie Bar-Ilan. „Znam to miasto. A jednak każdego dnia odkrywam, że wciąż jest w nim coraz więcej do poznania”.