Czas rozliczać straty wojenne zadane przez sowietów

Temat strat wojennych doznanych przez Polskę i jej obywateli podczas drugiej wojny światowej jest coraz szerzej badany. W pierwszym numerze półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych” szczególna uwaga poświęcona została stratom zadanym przez sowietów.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i  Instytut Strat Wojennych, podczas konferencji prasowej,  poinformowały o ukazaniu się pierwszego numeru półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych” – specjalistycznego czasopisma naukowego poświęconego problematyce szeroko rozumianych polskich strat wojennych. poniesionymi przez państwo polskie i jego obywateli w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń II wojny światowej.

– Publikacja pierwszego numeru półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych” stanowi ważny krok w procesie systematycznego dokumentowania i analizowania strat poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji sowieckiej. To rzetelne badania naukowe, oparte na źródłach archiwalnych, są fundamentem przygotowywanego raportu strat wyrządzonych przez Związek Sowiecki. Instytut Strat Wojennych  odgrywa w tym procesie kluczową rolę – powiedział minister Jakub Stefaniak.

– Na łamach czasopisma publikowane będą zarówno prace naukowców z Polski, jak i autorów zagranicznych, co sprzyjać będzie wymianie doświadczeń badawczych oraz poszerzaniu perspektywy naukowej – powiedział dyrektor Instytutu Strat Wojennych, dr Bartosz Gondek.

Studia i Materiały to periodyk, którego celem jest prezentacja najnowszych osiągnięć badawczych przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych – w szczególności historyków, rzeczoznawców i prawników. Ukazuje Kresy Wschodnie II Rzeczypospolitej jako przestrzeń intensywnego rozwoju państwowego, społecznego i kulturowego, a zarazem jako obszar szczególnie dotknięty skutkami działań wojennych, okupacji i powojennych decyzji politycznych. Niniejszy tom opracowano pod redakcją dr. Bartosza Gondka oraz dr. hab. Damiana Markowskiego.

Tom otwiera słowo wstępne dyrektora Instytutu, dr. Bartosza Gondka, w którym nakreślona zostaje misja wydawnictwa oraz znaczenie badań nad długofalowymi skutkami wojny i okupacji, w szczególności agresji ZSRS.

W części artykułowej znalazły się teksty ukazujące stan polskiego dorobku naukowego, kulturalnego, materialnego i społecznego sprzed 1939 roku. I tak:

Przenalizowano proces likwidacji polskich uniwersytetów we Lwowie i Wilnie po agresji sowieckiej z 17 września 1939 roku, ukazując skalę represji wobec środowisk akademickich jako element planowej destrukcji polskiej elity intelektualnej (prof. dr hab. Maciej Franz).

Przebadano funkcjonowanie oraz znaczenie kolekcji muzealnych w południowo-wschodnich województwach II RP, koncentrując się na instytucjach, zbiorach i ludziach współtworzących przedwojenne dziedzictwo kulturowe regionu (dr Liubomyr Khakhula)

Sprawdzono dorobek II Rzeczypospolitej w zakresie budownictwa obiektów użyteczności publicznej na Kresach Wschodnich, wskazując na skalę inwestycji infrastrukturalnych i ich znaczenie cywilizacyjne (dr hab. Michał Pszczółkowski).

Zweryfikowano stan posiadania formacji lądowych Wojska Polskiego na Kresach Wschodnich w przededniu II wojny światowej, ukazując potencjał militarny oraz jego ograniczenia w obliczu nadchodzącej agresji (dr hab. Adam Adrian Ostanek prof. WAT).

Zwalidowano polski stanu posiadania w województwie wileńskim przed II wojną światową, dokonując analizy struktury własnościowej i społecznej w regionie (dr Barbara Jundo-Kaliszewska).

Poddano weryfikacji stan infrastruktury Lwowa w 1939 roku w świetle dokumentów z pierwszych miesięcy sowieckiej okupacji, ukazując szybki proces degradacji miasta (dr Adam Rafał Kaczyński).

 Tom uzupełniają teksty o charakterze refleksyjnym i etycznym:

Prof. dr hab. Anna Odrowąż-Coates podjęła zagadnienie etycznych i społecznych implikacji handlu przedmiotami związanymi z ofiarami ludobójstw i masowych zbrodni, wskazując na moralne dylematy współczesnego obrotu tego rodzaju artefaktami.

Dr Bartosz Gondek i dr Tomasz Luterek przeanalizowali problem redefinicji polskiej kresowości jako elementu zachowania i kreowania kultury pamięci przesiedleńców na ziemiach zachodnich po 1945 roku.

Numer zamyka esej dr. hab. Damiana Karola Markowskiego, który to esej jest refleksją nad zagładą galicyjskiego miasteczka Buczacz.

Publikacja nowego czasopisma stanowi istotny element realizacji misji Instytutu Strat Wojennych.  Jego funkcjonowanie przy Prezesie Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wyraz jednoznacznej woli obecnego rządu w zakresie poznania strat materialnych i ludzkich wyrządzonych Polsce przez okupację sowiecką podczas wojny oraz w wyniku wieloletniej dominacji Związku Sowieckiego nad Polską w drugiej połowie XX wieku. Uznając zasadność istnienia i działalności Instytutu, władze Rzeczypospolitej wysyłają jasny sygnał, iż nadszedł najwyższy czas, aby upomnieć się o tę niesłusznie zapomnianą do niedawna część historii Polski i dokonać rozliczenia – nie tylko wobec Niemiec, lecz również wobec prawnych i politycznych spadkobierców ZSRS.

W jej uzupełnieniu warto dodać, że konferencja prasowa otwierająca temat rozliczania sowieckiego najazdu odbyła się w Muzeum Niepodległości w Warszawie (Pałac Przebendowskich).  W latach 1955-90 działało tu Muzeum Lenina, dokumentujące wpływ i znaczenie tego osobnika na  komunistyczny „dobrobyt Polski”.  Czas ów „dobrobyt” rozliczać także w kontekście drugiej wojny światowej.

Pierwszy krok został zrobiony.

Udostępniamy całość materiału, którego dotyczyła konferencja /pdf/. Z pewnością może zainteresować on naszych Czytelników, w tym przede wszystkim  tych wywodzących się osobiście lub rodzinnie z Kresów Wschodnich zagrabionych przez Sowietów.