„Sobór Watykański II. Kościół – Człowiek” – ogólnopolska konferencja naukowa

Ogólnopolska konferencja naukowa pod hasłem: „Sobór Watykański II. Kościół – Człowiek” odbyła się w sobotę 31 stycznia 2026 r. w Ełku. Wśród zaproszonych prelegentów wystąpili: ks. dr hab. Mieczysław Różański  (prof. UWM – Olsztyn); ks. dr hab. Dariusz Kurzydło (prof. UKSW – Warszawa); ks. dr hab. Marek Gilski, (prof. UPJPII – Kraków), ks. dr hab. Damian Wąsek, (prof. UPJPII – Kraków) oraz ks. dr Marcin Sieńkowski (WSD, Ełk).

Sympozjum rozpoczęło się Mszą św. w kaplicy seminaryjnej, której przewodniczył i homilię wygłosił bp Jerzy Mazur, biskup ełcki. Zgromadzonych przywitał ks. kan. dr Marcin Sieńkowski, rektor ełckiego seminarium. „Podczas tegorocznego sympozjum chcemy stawiać pytania, które związane są z Soborem Watykańskim II” – zauważył w słowach powitania ks. rektor.

W homilii biskup zwrócił uwagę na słowa Jezusa z Ewangelii: „Przeprawmy się na drugą stronę.” „Te słowa można rozumieć także alegorycznie, jako wezwanie do zmiany, do przejścia, do porzucenia jednej rzeczywistości na rzecz innej. Odnosząc te słowa do czasów pontyfikatu św. Jana XXIII to możemy powiedzieć, że Kościół stał przed takim wyzwaniem. Gdyby pozostał na swojej stronie jeziora i z sentymentem konserwował przeszłość oraz twierdził że zawsze tak było, to nigdy by nie doszło do żadnych zmian, do żadnego „aggiornamento” w Kościele” – zauważył biskup ełcki.

Bp Mazur zwrócił także uwagę na burzę i lęk apostołów w szerszym kontekście, odnosząc to do obecnej rzeczywistości Kościoła. „Tak za czasów trwania Soboru Watykańskiego II, ale i w obecnych czasach, możemy powiedzieć (…), że wszelka zmiana w Kościele, każda próba przedostania się na „drugi brzeg” musi być oparta na Jezusie, na Jego mocy. Potrzebujemy Jego Ducha, bo inaczej wyprawa się nie uda, wszyscy potoniemy. Z naszej strony potrzebne jest zaufanie Chrystusowi pewność, że On jest z nami” – zapewniał biskup.

Takie przepłynięcie na drugi brzeg Kościoła diecezji ełckiej, bp Mazur upatruje w trwającym Kongresie Eucharystycznym. „Jezus wystawia naszą wiarę i zaufanie na próbę, ale przede wszystkim chce, byśmy stawali się Jego uczniami misjonarzami i byli mocnej wiary. Dlatego w pierwszym etapie naszego Kongresu mocno podkreślaliśmy, że celem jego jest umocnienie wiary w realną, rzeczywistą i substancjalną obecność Chrystusa pod postacią chleba i wina. Tylko wiara światła i rozumna, ciągle pogłębiana pomoże przetrwać wszelkie burze codziennego życia. W ubiegłym roku weszliśmy w etap dzielenia się wiarą, czyli w etap ewangelizacji i płyniemy, by wspólnie przeżywać właściwe STATIO Kongresowe, które pomoże nam wszystkim w odnowie eucharystycznej naszego Kościoła ełckiego, w odnowie żarliwości eucharystycznej, umiłowania Eucharystii i bycia misjonarzem Eucharystii” – wyjaśniał bp Mazur.

Zwracając się do obecnych katechistów oraz kandydatów do posługi Nadzwyczajnych Szafarzy Komunii Świętej, bp Mazur zauważył, że również utworzenie dwuletniej Szkoły Katechistów, aby w duchu Soboru Watykańskiego II, pomóc ludziom świeckim umocnić swoją wiarę, by realizować powołanie ucznia misjonarza, że świeccy na mocy sakramentu chrztu świętego mają właściwy mandat do podejmowania różnorakich posług w Kościele katolickim, jest konkretną formą aggiornamento. „Trzeba nam odwagi, a przede wszystkim chęci dania się prowadzić Duchowi Świętemu, by przepłynąć na drugą stronę jeziora” – mówił.

Ks. kan. dr Marcin Sieńkowski, rektor WSD w Ełku, wyjaśniając zamysł sympozjum,  podkreślał, że z dokumentów Soboru Watykańskiego II widać jak odnowa Kościoła dotyczyła wielu aspektów. Przedstawiając bogactwo tematów, ksiądz rektor szczególną uwagę zwrócił na dwa Dekrety poświęcone posłudze i formacji kapłańskiej.

Konferencję pt. „Aggiornamento Kościoła po II wojnie światowej” do uczestników skierował ks. dr hab. Mieczysław Różański. Swoje wystąpienie rozpoczął od zapewnienia, że Kościół odnawia się od samego początku. Jak wyjaśniał, zwołanie Soboru miało być spojrzeniem na Kościół po hekatombie problemów, które powstały po II wojnie światowej. „To włoskie słowo „aggiornamento” oznacza aktualizację, unowocześnienie, odświeżenie lub dostosowanie do współczesnych potrzeb. W kontekście religijnym, początkowo używano tego określenia w odniesieniu przewidywanych zmian i rewizji Kodeksu Prawa Kanonicznego. W późniejszym czasie zostało rozszerzone również na inne aspekty” – mówił ks. prof. Różański.

Prelegent przypomniał również geopolityczny kontekst zwołania Soboru Watykańskiego II „Przez Sobór Watykański II zostało wytworzonych kilka „aggiornamento”: pierwsze, to uwspółcześnienie, a nie zmiana doktryny. Sobór wskazuje, że ta odnowa ma nie być podważaniem dogmatów, tylko zmianą sposobów prezentowania Kościoła, zmianą języka, form duszpasterskich, podejścia do świata zewnętrznego, tak, aby to wszystko było zrozumiałe dla współczesnego człowieka. Drugim elementem tego odnowienia, jest odczytywanie na nowo znaków czasu, które opiera się na trzech elementach: obserwacji rzeczywistości, rozeznaniu i na duszpasterskiej odpowiedzi” – mówił ks. Różański.

Natomiast ks. dr hab. Dariusz Kurzydło w swoim wystąpieniu pt. „Sobór dziś. Świeccy wobec sekularyzacji rodziny” wyjaśniał, że człowiek świecki jest osobą, żyjącą w relacjach, które ją budują lub rujnują. „Te relacje są bardzo istotne, a żeby obudzić w sobie ducha Soboru, powinniśmy czytać te dokumenty” – zachęcał prelegent.

Ks. prof. Kurzydło podkreślał, że Sobór Watykański II był jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach współczesnego Kościoła. Zwrócił uwagę, że Sobór w „Konstytucji duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym” Gaudium et Spes, zaproponował wizję Kościoła otwartego na dialog ze światem nowoczesnym. Szczególna rola została przypisana ludziom świeckim…Sobór zakładał, że świat nowoczesny mimo swoich napięć pozostaje przestrzenią dialogu, a chrześcijanie świeccy są wezwani do kształtowania rzeczywistości ziemskich po myśli Bożej. Po ponad 60. latach od Soboru, procesy sekularyzacje ujawniają jednak skalę przemian kulturowych, które znacznie komplikują realizację tego co było intuicją Soboru. Z perspektywy współczesnej coraz wyraźniej widać, że sekularyzacja nie oznacza tylko spadku praktyk religijnych lecz jest głęboką zmianą kulturowych warunków życia, czyli zmianą warunku sensu, w której funkcjonują instytucje społeczne” – przyznał ks. prof. Kurzydło. Prelegent mówił również o trudnej rzeczywistości małżeństw i rodzin, którym bez formacji ciężko jest żyć we współczesnym świecie. Dzielił się także świadectwem z własnej posługi duszpasterskiej wśród małżeństw i rodzin.

O kulisach prac nad dokumentami Soboru Watykańskiego II opowiadali ks. dr hab. Marek Gilski i ks. dr hab. Damian Wąsek, z Centrum Badań nad Soborem Watykańskim II UPJPII. Przed słuchaczami prelegenci odkryli wiele ciekawostek, o których szerzej można również przeczytać na stronnie Centrum, gdzie zgromadzili wiele dokumentów okołosoborowych. „Z dokumentacji, vot, dzienników oraz listów biskupich wynika ich troska o odnowę  wewnętrzną Kościoła: wierność Ewangelii przy równoczesnym dostosowaniu form życia i duszpasterstwa do nowych czasów. Biskupi wskazywali na potrzebę pogłębienia roli świeckich, odnowy katechezy, uaktualnienia liturgii i lepszego przygotowania duchowieństwa” – opowiadali prelegenci.

„Nie brakowało jednak także głosów postulujących wzmocnienie dyscypliny kościelnej i obronę przed błędami modernizmu czy komunizmu. Z vot przebijało przekonanie, że Kościół znajduje się na rozdrożu: z jednej strony wierny swojej doktrynie, z drugiej – potrzebujący nowego sposobu obecności w świecie. Widać było wyraźną świadomość, że formy duszpasterstwa, język katechezy czy sposób sprawowania liturgii nie odpowiadają już w pełni mentalności współczesnych wiernych” – podkreślali księża z Centrum Badań nad Soborem Watykańskim II, upatrując w tych dokumentach źródło opisu rzeczywistości ówczesnego Kościoła.

Sympozjum zakończyło się otwartym panelem dyskusyjnym. Organizatorami tegorocznej ogólnopolskiej konferencji naukowej było Wyższe Seminarium Duchowne w Ełku, Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie Filia w Ełku oraz Centrum Badań nad Soborem Watykańskim II UPJPII. Sympozjum naukowe w ełckim seminarium zainicjowali ks. prał. dr Andrzej Jaśko wraz z ks. kan. dr hab. Tomaszem Kopiczko w 2013 r.