Ośno Lubuskie: Wystawa o sztuce i architekturze Biskupstwa Lubuskiego

„Sztuka i Architektura Biskupstwa Lubuskiego” – to hasło wystawy, która jest pokłosiem niedawno obchodzonej rocznicy 900-lecia diecezji lubuskiej. Objazdową prezentację można w lutym oglądać w Kościele św. Jakuba Apostoła w Ośnie Lubuskim, a w kolejnych miesiącach w wielu innych miejscowościach po polskiej i niemieckiej stronie Odry.

Pomysł stworzenia wystawy o sztuce biskupstwa lubuskiego zrodził się w głowie – zmarłego przed ponad rokiem – Zbigniewa Czarnucha z Witnicy. – Pan Zbigniew zwrócił się do mnie z prośbą o wypracowanie koncepcji wystawy oraz pozyskanie partnerów do współpracy po stronie niemieckiej. Tego zadania podjęło się Muzeum Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, w ramach szerszego, opracowanego przeze mnie projektu badawczo-wystawienniczego, obejmującego konferencję naukową, wydanie obszernego tomu zbiorowego jako pokłosia konferencji oraz wystawy objazdowej – wyjaśnia Agnieszka Lindenhayn-Fiedorowicz, Muzeum Viadrina we Frankfurcie nad Odrą.

Badaczka podkreśla, że tereny dawnej diecezji lubuskiej były obszarem objętym przez stulecia licznymi działaniami wojennymi. Niestety duża część ruchomych dzieł sztuki z czasów istnienia biskupstwa zaginęła podczas jego burzliwych dziejów. – To, co dotrwało do XX wieku, w dużej mierze stało się ofiarą grabieży i pożarów wiosną 1945 r. Stąd też obecnie głównymi świadkami historii sztuki biskupstwa lubuskiego są zachowane budowle, przede wszystkim kościoły i zamki wraz ze swoim wystrojem w postaci rzeźby architektonicznej i malarstwa ściennego. Można wśród nich znaleźć wyjątkowej jakości dzieła, wykazujące wielość wpływów kulturowych – zauważa pani Agnieszka.

Ślady diecezji lubuskiej zachowały się chociażby w ostatniej się siedzibie biskupiej w Fürstenwalde, gdzie do dziś stoi ostatnia katedra biskupów lubuskich z zachowanymi epitafiami i płytami grobowymi biskupów, imponującym sakramentarium, wysokiej jakości rzeźbą architektoniczną. – Wysokiej klasy dzieła architektury i sztuki zachowały się również we Frankfurcie nad Odrą: przede wszystkim kościół Mariacki o bogatym wystroju (dekoracyjnych konsolach, fryzach reliefowych, wysokiej klasy witrażach, malarstwie ściennym) i zachowanych elementach dawnego wystroju w postaci pozłacanego świecznika z brązu, pięknej chrzcielnicy i przede wszystkim imponującego ołtarza skrzydłowego. Równie ciekawymi obiektami są frankfurcki kościół farny św. Mikołaja oraz kościół franciszkanów o wyjątkowo dekoracyjnych sklepieniach – wyjaśnia badaczka.

Oczywiście śladów diecezji lubuskiej jest zdecydowanie więcej. To chociażby kaplica templariuszy w Chwarszczanach, która łączy w sobie wpływy gotyku francuskiego z wyjątkowymi elementami architektonicznymi inspirowanymi średniowiecznymi wyobrażeniami o świątyni Salomona w Jerozolimie. – Wnętrze kaplicy zdobi bogaty cykl monumentalnych fresków, wyjątkowe dzieło malarstwa ściennego wykazującego wpływy czeskie – tłumaczy A. Lindenhayn-Fiedorowicz i kontynuuje: – Również kościół parafialny w Ośnie Lubuskim jest imponującym przykładem przeplatania się najróżniejszych wpływów artystycznych łącząc w sobie wzorce z Marchii Brandenburskiej, Saksonii, oraz Myśliborza i Gorzowa. Warto również wspomnieć o wyjątkowych, bogato zdobionych szczytach maswerkowych w grupie kościołów wiejskich, które wykazują wyraźny wpływy architektury saskiej: kościoły w Gronowie, Siennie, Połęcku, a także w Sahcsendorf i niegdyś w Hathenow.

Warto też zwrócić uwagę, że w regionie występuje wiele przedstawień obu patronów biskupstwa lubuskiego: św. Wojciecha (biskupa w mitrze i z pastorałem w ręku) i św. Jadwigi Śląskiej (koronowanej świętej z modelem kościoła na ręku).

Biskupstwo lubuskie zostało założone przez Bolesława Krzywoustego oraz legata papieskiego Idziego w 1124 roku i należało do metropolii gnieźnieńskiej. Diecezja lubuska zakończyła swoje istnienie ok. 1556 w wyniku protestantyzacji ziemi lubuskiej.

Obchody 900-lecia powstania diecezji lubuskiej odbyły się na przełomie 2024 i 2025 roku. Ten czas, jak podkreślił obecny na wystawie biskup pomocniczy Adrian Put, przyniósł wiele owoców. – To na pewno publikacje, wystawy i różne spotkania pozwoliły nam głębiej poznać to, czym dla tego terenu i tych ziem była dawna diecezja lubuska – zauważył biskup i dodał: – Warto zauważyć, że ciągle tak naprawdę trwają wydarzenia bo powoli rozpoczynam świętowanie 750-lecia praw biskupich Górzycy czyli w kluczu dawnej diecezji lubuskiej.

W Ośnie Lubuskim, gdzie proboszczem jest ks. Piotr Grabowski, można oglądać do 26 lutego. Od 3 do 26 marca wystawa zawita do Muzeum Twierdzy Kostrzyn, a potem kolejno do: zamku w Beeskow, katedry Fürstenwalde, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Domu Kultury w Lebus, Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej, Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gorzowie, klasztoru w Neuzelle, Gminnego Ośrodka Kultury w Górzycy i Sulęcińskiego Ośrodka Kultury.