Czy Polska zmierza ku demograficznej katastrofie? Eksperci o „pandemii samotności” i kryzysie relacji

„Kiedy urodzi się ostatni Polak?” – to prowokacyjne pytanie stało się punktem wyjścia debaty eksperckiej, która odbyła się 18 lutego w Ośrodku Rodziny Rodzin przy ul. Łazienkowskiej 14 w Warszawie. Barbara Socha – doradca prezydenta RP ds. rodzin i demografii oraz Michał Kot – współautor książki: „Jak uniknąć demograficznej katastrofy” analizowali przyczyny zapaści demograficznej, wskazując, że obok czynników ekonomicznych, kluczową barierą stają się kwestie kulturowe i zerwane więzi międzypokoleniowe.

Podczas spotkania podkreślono kontrast między biernością Europy a aktywną polityką Stanów Zjednoczonych. Choć w USA współczynnik dzietności wynosi 1,6 (Polska taki wskaźnik ostatni raz miała ponad 30 lat temu), tamtejsza administracja podejmuje radykalne kroki, jak zakaz sprzedaży domów funduszom inwestycyjnym, by ułatwić młodym start. Eksperci zauważyli, że polityka reindustrializacji w USA realnie wzmocniła rynek pracy dla mężczyzn, co daje rodzinom niezbędną stabilizację.

Barbara Socha zwróciła uwagę, że choć media społecznościowe silnie kształtują postawy młodego pokolenia, to równie destrukcyjny jest brak głębokich relacji wewnątrz rodzin. Brakuje odwagi do szczerych rozmów rodziców z dorosłymi dziećmi o zakładaniu rodziny. To temat często omijany, a relacje te stają się powierzchowne – wskazała prelegentka.

Ekspertka sceptycznie odniosła się również do możliwości systemowej walki z negatywnymi zjawiskami w sieci, zauważając, że posłowie prawdopodobnie nie poprą ustaw ograniczających anonimowość w Internecie, co utrudnia walkę z toksycznymi wzorcami promującymi bezdzietność. Podkreśliła też, że wzrost zarobków kobiet sprawia, iż dziecko stanowi coraz większy koszt alternatywny, co wymaga zmiany myślenia o gospodarce.

Michał Kot zdiagnozował „pandemię samotności” jako jeden z głównych hamulców demografii. Młodzi ludzie, mimo cyfrowego połączenia, tracą umiejętność nawiązywania realnych, trwałych relacji. Ekspert zwrócił uwagę na bolesny paradoks: to często najbliższa rodzina zniechęca do wielodzietności. Duża liczba dzieci bywa krytykowana przez krewnych jako „zmarnowanie szansy” na rozwój osobisty i zawodowy matki. Taka presja społeczna uderza w fundamenty decyzji o powiększeniu rodziny – zauważył Kot.

Prelegent przypomniał o autorskim programie PEGAZ (Potrzeby, Emocje, Godność, Atrakcyjność, Zagranica), który ma na celu przywrócenie mody na rodzinę i nadanie jej należnego prestiżu społecznego.

W trakcie dyskusji z uczestnikami debaty Barbara Socha zgodziła się z poglądami ks. Jerzego Limanówki, prezesa Fundacji Salvatti.pl, że w dyskusji o przyczynach spadku często nie dostrzega się negatywnych postaw mężczyzn wobec zgody na przyjęcie potomstwa.

Barbara Socha – menedżer i urzędnik państwowy, w latach 2019–2023 podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny i Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Demograficznej. Obecnie doradca Prezydenta RP. Michał Kot – ekspert ds. demografii, dyrektor Instytutu Pokolenia. Specjalizuje się w badaniu uwarunkowań społecznych i kulturowych wpływających na dzietność w Polsce. Współautor książki „Jak uniknąć demograficznej katastrofy”.

Debata jest częścią cyklicznych spotkań Środy na Łazienkowskiej organizowane przez Stowarzyszenie Apostolskie Rodziny Rodzin poświęconych najważniejszym wyzwaniom cywilizacyjnym Polski. Partnerem cyklu jest Pallotyńska Fundacja Misyjna Salvatti.pl