Patriarcha Bartłomiej: Wielki Post jest „czasem radości”

W poniedziałek rozpocznie się w Kościele prawosławnym okres Wielkiego Postu. W liście pasterskim ogłoszonym z tej okazji honorowy zwierzchnik światowego prawosławia patriarcha Bartłomiej zachęca wiernych do pełnego zaangażowania się w „czas postu i nawrócenia, pokory i modlitwy, duchowej czujności i solidarności”. Rozwiewa również błędne przekonania na temat ascezy, zaznaczając, że okres postu i nawrócenia nie jest czasem mrocznym. Teologia nie bez powodu nazywa Wielki Post „duchową wiosną” i „czasem radości i światła”.

Asceza jest ponadto innym określeniem dla „chrześcijańskiego życia”; łączy je z absolutnym zaufaniem do Bożej Opatrzności, z niewyczerpaną duchową radością życia poświęconego Chrystusowi, z przezwyciężaniem siebie i poddaniem się, z miłością do bliźnich i z szacunkiem dla całego stworzenia – tłumaczy w swoim wielkopostnym liście prawosławny patriarcha.

Asceza jest wydarzeniem „kościelnym”, a nie „indywidualnym”, kontynuuje Bartłomiej, wskazując, że „nawrócenie, modlitwa, pokora, gotowość do przebaczania, post i dzieła miłosierdzia są ze sobą powiązane i wzajemnie się przenikają”. W tradycji prawosławnej asceza nie jest celem samym w sobie, „który zawsze prowadzi do przeceniania własnego wysiłku i sprzyja skłonnościom do samousprawiedliwiania się”. Wielki Post to właściwy czas, „aby doświadczyć Kościoła jako miejsca i sposobu objawienia darów łaski Bożej – zawsze jako przedsmaku radości Zmartwychwstania Pańskiego, jako kamienia węgielnego naszej wiary i jako promiennego horyzontu nadziei «żyjącej w nas»”.

Niestety i niesłusznie chrześcijańska asceza została przez współczesnych myślicieli określona jako zaprzeczenie radości życia i ograniczenie ludzkiej kreatywności, stwierdza patriarcha Bartłomiej. Tymczasem „nic nie może być dalsze od prawdy”. Asceza jako wyzwolenie od posiadania i przywiązania do dóbr materialnych – a przede wszystkim jako wyzwolenie od samego siebie – jest „źródłem i wyrazem prawdziwej wolności”. Taka asceza prowadzi do ponownego odkrycia mocy łaski Bożej, głębi życia w Chrystusie i nadziei na życie wieczne.

Prawosławny Wielki Post

W Kościele prawosławnym okres Wielkiego Postu przed Wielkanocą trwa zawsze o dwa dni dłużej niż w Kościele katolickim. Nie rozpoczyna się on Środą Popielcową, która w tej formie nie istnieje, lecz tzw. „Czystym Poniedziałkiem” (23 lutego). Czysty Poniedziałek, obok Wielkiego Piątku, jest najważniejszym dniem postu w roku dla prawosławnych. Po pierwszych 40 dniach „Wielkiego Postu” następują Sobota Łazarza, Niedziela Palmowa i Wielki Tydzień.

W tym roku Wielkanoc w kościołach prawosławnych obchodzona będzie 12 kwietnia, tydzień później niż w kościołach zachodnich. Różne daty Wielkanocy, które wyznaczają również okres Wielkiego Postu, wynikają z odmiennych metod liczenia. Kościoły wschodnie ustalają datę Wielkanocy według kalendarza juliańskiego, a nie według metody Kościołów zachodnich, które wprowadziły reformę kalendarza z XVI wieku. Dlatego w skrajnych przypadkach daty Wielkanocy mogą różnić się nawet o pięć tygodni – a czasem pokrywać się, jak miało to miejsce w 2025 roku.