Leon XIV: każda kultura może być miejscem spotkania z Chrystusem

W przesłaniu do uczestników Kongresu Teologiczno-Pastoralnego na temat objawienia Matki Bożej w Guadalupe, Papież podkreśla, że ewangelizować oznacza wchodzić z szacunkiem i miłością w historię oraz rzeczywistość narodów. „Katechizacja jest centralną misją Kościoła” – pisze Ojciec Święty.

„Najświętsza Maryja Panna z Guadalupe jest lekcją Bożej pedagogii dotyczącej inkulturacji zbawczej prawdy” – tak stwierdza Leon XIV w przesłaniu z okazji Kongresu Teologiczno-Pastoralnego dotyczący Wydarzenia Guadalupiańskiego, czyli objawienia Matki Bożej.

Spotkanie, które odbywa się w Meksyku i potrwa do 26 lutego, zostało zorganizowane przez Papieską Komisję ds. Ameryki Łacińskiej, Konferencję Episkopatu Meksyku, Rycerzy Kolumba oraz Papieską Akademię Maryjną. Ma ono na celu przede wszystkim refleksję nad tzw. Wydarzeniem Guadalupiańskim w celu umocnienia działań duszpasterskich na całym kontynencie amerykańskim oraz w innych krajach. Ma też służyć zachęceniu wszystkich Kościołów obu Ameryk i pozostałych krajów do udziału w przygotowaniach do Jubileuszu 2031, czyli 600-lecia objawień.

Guadalupe, wzór spotkania z Chrystusem

W tekście podpisanym 5 lutego, w dniu wspomnienia św. Filipa od Jezusa, pierwszego meksykańskiego męczennika, Papież pisze o sposobie, w jaki sam Bóg objawił się i ofiarował nam zbawienie. Podkreśla, że Bóg nie chciał objawić siebie jako byt abstrakcyjny ani jako prawdę narzuconą z zewnątrz, lecz wchodząc stopniowo w historię i dialogując z ludzką wolnością.

Papież zauważa, że ewangelizowanie polega przede wszystkim na uobecnianiu i udostępnianiu Jezusa Chrystusa, a każde działanie Kościoła powinno dążyć do wprowadzenia człowieka w żywą relację z Nim – taką, która oświeca egzystencję, porusza wolność i otwiera drogę nawrócenia, prowadząc do przyjęcia daru wiary jako odpowiedzi na Miłość nadającą sens i podtrzymującą życie we wszystkich jego wymiarach.

Leon XIV precyzuje, że w Maryi z Guadalupe nie dokonuje się „uświęcenia” kultury ani nie absolutyzuje się jej, ale też nie jest ona ignorowana, ani lekceważona, bowiem „przyjęta, oczyszczona i przemieniona, staje się miejscem spotkania z Chrystusem”.

Morenita, jak nazywana jest Maryja czczona w tym wizerunku, ukazuje sposób, w jaki Bóg zbliża się do swojego ludu: z szacunkiem, w zrozumiałym języku, zdecydowanie, lecz delikatnie prowadząc do spotkania z pełnią Prawdy – z błogosławionym Owocem Jej łona. Na tilmie (tradycyjny płaszcz z włókna agawy), pośród namalowanych róż, Dobra Nowina wchodzi w świat danego ludu i czyni widoczną Bożą bliskość, oferując swoją nowość bez przemocy i przymusu. Dlatego to, co wydarzyło się na Tepeyac, nie jawi się jako teoria ani jako strategia, ale jako trwałe kryterium rozeznawania misji ewangelizacyjnej Kościoła – powołanego do głoszenia prawdziwego Boga, od którego pochodzi życie, bez narzucania, ale też bez rozmywania radykalnej nowości Jego zbawczej obecności.

Inkulturacja – proces wymagający

Biskup Rzymu wyjaśnia, że inkulturacja Ewangelii polega na „wchodzeniu z szacunkiem i miłością w konkretną historię narodów, aby Chrystus mógł być naprawdę poznany, pokochany i przyjęty od wewnątrz ich ludzkiego i kulturowego doświadczenia”.

Oznacza to przyjmowanie języków, symboli, sposobów myślenia, odczuwania i wyrażania się każdego ludu, nie tylko jako zewnętrznych narzędzi głoszenia, ale jako rzeczywistych miejsc, w których łaska pragnie zamieszkać i działać. Jednocześnie przestrzega, że inkulturacja nie oznacza poświęcenia prawdy chrześcijańskiej ani przyjęcia kultury lokalnej jako kryterium wiary.

Inkulturacja nie polega na sakralizacji kultur ani na ich przyjęciu jako decydującego klucza interpretacyjnego przesłania ewangelicznego; nie może też sprowadzać się do relatywistycznego dostosowania czy powierzchownej adaptacji chrześcijańskiego orędzia, ponieważ żadna kultura – choćby najcenniejsza – nie może być utożsamiona z Objawieniem ani stać się ostatecznym kryterium wiary.

Papież ostrzega również, że „legitymizowanie wszystkiego, co jest kulturowo zastane, lub uzasadnianie praktyk, wizji świata czy struktur sprzecznych z Ewangelią i godnością osoby oznaczałoby ignorowanie, że każda kultura – jak każda ludzka rzeczywistość – musi być oświecona i przemieniona przez łaskę wypływającą z misterium paschalnego Chrystusa”.

Inkulturacja jest – jak dodaje – „procesem wymagającym i oczyszczającym, w którym Ewangelia, pozostając nienaruszona w swojej prawdzie, rozpoznaje, rozeznaje i przyjmuje semina Verbi obecne w kulturach, a jednocześnie oczyszcza i podnosi ich autentyczne wartości, uwalniając je od tego, co je zaciemnia lub zniekształca. Te ziarna Słowa, będące śladami uprzedniego działania Ducha, znajdują w Jezusie Chrystusie kryterium swojej autentyczności i pełni”.

Ewangelizować wychodząc od konkretnej rzeczywistości

Papież zauważa, że dziś przekazywanie wiary nie jest już czymś oczywistym, zwłaszcza w wielkich ośrodkach miejskich i społeczeństwach pluralistycznych, gdzie Bóg jest spychany do sfery prywatnej lub ignorowany.

Z tego powodu podkreśla, że przekazywanie wiary „nie może być pojmowane jako fragmentaryczne powtarzanie treści ani jako przygotowanie jedynie funkcjonalne do sakramentów, lecz jako prawdziwa droga uczniostwa, w której żywa relacja z Chrystusem kształtuje wierzących zdolnych do rozeznania, do dania racji swojej nadziei i do życia Ewangelią z wolnością i konsekwencją”.

Katecheza – priorytet dla pasterzy

Leon XIV, w zgodzie z zaleceniami Dokumentu z Aparecidy z 2007 roku, przypomina, że katecheza jest „niezbywalnym priorytetem wszystkich pasterzy”.

Ma ona zajmować centralne miejsce w działaniu Kościoła, towarzyszyć w sposób ciągły i pogłębiony procesowi dojrzewania, który prowadzi do wiary rzeczywiście rozumianej, przyjętej i przeżywanej osobiście oraz świadomie – nawet jeśli oznacza to pójście pod prąd dominujących dyskursów kulturowych.

Papież Prevost, były przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej, zachęca uczestników Kongresu do inspirowania się świętymi ewangelizatorami kontynentu: Toribio de Mogrovejo, Junípero Serra, Sebastián de Aparicio, Mamá Antula, José de Anchieta, Juan de Palafox, Pedro de San José de Betancur, Roque González, Mariana de Jesús i Francisco Solano oraz innymi.

Na zakończenie Papież powierza dzieło ewangelizacji wstawiennictwu Najświętszej Maryi z Guadalupe, Gwiazdy Nowej Ewangelizacji, wyrażając nadzieję, że będzie ona towarzyszyć i inspirować każdą inicjatywę na drodze do 500-lecia jej objawienia.