Wizjoner z kamienia i wiary – Barcelona oddaje hołd Antoniemu Gaudiemu

Rok 2026 to rok jubileuszowy dla mistrza architektury. Barcelona nie tylko świętuje w czerwcu 100. rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego, ale także Bazylikę Sagrada Família – Świątyni Pokutnej Świętej Rodziny. To pokazuje, jak splecione było życie, wiara i architektura tego niezwykłego artysty: wizjonera, którego solidna wiara do dziś fascynuje ludzi z całego świata. Co nadal fascynuje w jego architektonicznych dziełach dzisiaj?

Antoni Gaudí, urodzony w Reus w południowej Katalonii w 1852 roku, wcześnie wypracował styl, który pozostawił daleko w tyle wzorce historyczne. Jego kreatywność była ogromna: jednocześnie pracował nad budynkami mieszkalnymi, obiektami sakralnymi i projektami urbanistycznymi. Gaudi stworzył przestrzenie, w których statyka, ornament i symbolika tworzą jedność. Jego styl przypisuje się katalońskiemu modernizmowi, odmianie secesji, która łączy rzemiosło, sztukę i symboliczne wzornictwo w samoistne dzieła sztuki. Architekt konsekwentnie realizował tę ideę: fasady wyginają się jak fale, kolumny rozgałęziają się jak drzewa, mozaiki i konstrukcje dachowe przypominają smoki lub kręgowce.

Sagrada Familia jako „Biblia z kamienia”

Słynna bazylika Sagrada Família, jego ostatnie dzieło, jak żaden inny budynek reprezentuje wizję Gaudiego. W 1883 roku objął kierownictwo projektu i poświęcił mu prawie całe swoje ostatnie lata życia. Świątynia miała stać się „Biblią z kamienia”. Wieże, portale i rzeźby opowiadają o narodzinach, cierpieniu i zmartwychwstaniu Chrystusa.

Centralna wieża Jezusa Chrystusa (Torre de Jesucristo) ma zostać otwarta 10 czerwca, w setną rocznicę śmierci architekta, najprawdopodobniej przez papieża Leona XIV, którego podróż do Hiszpanii w dniach 6-12 czerwca została już oficjalnie potwierdzona. Przy całkowitej wysokości 172,5 m – łącznie z 17-metrowym, dostępnym krzyżem na szczycie – wieża jest już najwyższą wieżą kościelną na świecie.

Styl Gaudiego wymyka się jakiejkolwiek powszechnej klasyfikacji. Budynek Casa Batlló w sercu Barcelony pokazuje dlaczego: pofalowana fasada, połyskujące odłamki ceramiki i dach przypominający smoka charakteryzują ten klejnot.

Linia organiczna biegnie dalej do środka, jakbyś poruszał się po ciele żywej ryby lub smoka. Wyraźnie widać tutaj zdolność Gaudiego do łączenia funkcjonalności i organicznej estetyki. Zasada ta jest szczególnie widoczna na poddaszu: paraboliczne łuki podtrzymują dach, często porównywane do kręgosłupa lub ości ryb. Pokazują, jak Gaudi nierozerwalnie łączy konstrukcję i formę. Unika prostych ścian w dowolnym miejscu w domu: sufity, okna i schody zlewają się ze sobą i tworzą wrażenie organicznej bryły.

„Zakrzywiona linia należy do Boga”

Historyk architektury Maria Antonietta Crippa z Politechniki w Mediolanie wyjaśnia: „Linia prosta należy do człowieka, a linia zakrzywiona należy do Boga”. Jednocześnie Casa Batlló pokazuje, jak Gaudi łączy wizję estetyczną i funkcjonalność techniczną. System wentylacji był niezwykle nowoczesny jak na tamte czasy: cyrkulacja powietrza i kontrola temperatury zostały zaprojektowane tak, aby pomieszczenia zostały optymalnie zaprojektowane pod względem estetycznym, organicznym i funkcjonalnym.

Fasada opowiada także symboliczną historię, jak opisuje Kathrin Benz w swojej biografii „Antoni Gaudí – Architekt Boga”. W związku z tym przypominająca łuskę mozaika i przypominające kości balustrady balkonowe nawiązują do legendy o katalońskim świętym narodowym Jordim, pogromcy smoków George’u. Mówi się, że dach w kształcie fali przypomina grzbiet smoka; końcówka w kształcie krzyża jest zatem interpretowana jako miecz, którym pokonany jest smok. Jeśli przyjrzysz się uważnie, zobaczysz, że Gaudi łączy architekturę, mit i symbolikę religijną.

Gaudi prowokował już za swojego życia. Dla niektórych był wizjonerskim innowatorem, dla innych ekscentrycznym dziwakiem. Jego ascetyczne życie, ignorowanie wielu norm społecznych i radykalnie nowy język formalny, również budziło w nim krytykę i szyderstwa. Współczesne karykatury przedstawiały czasami jego domy jako baśniowe tła lub groteskowe budynki.

Niemniej jednak Gaudi pozostał niezrażony i skierował się w stronę natury i swojej wiary. Jego architektura kieruje się przekonaniem, że formy natury stanowią najlepsze rozwiązanie pod względem statyki i estetyki. Siedem z jego budynków znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W ostatnich latach swojego życia Gaudi coraz bardziej dystansował się od opinii publicznej. Żyjący skromnie kawaler, skromnie ubrany i poświęcający się niemal wyłącznie Sagrada Família. 7 czerwca 1926 r. Gaudi został potrącony przez tramwaj; Ze względu na niepozorny wygląd początkowo nie został rozpoznany. Kilka dni później, 10 czerwca, opatrzony sakramentami zmarł w szpitalu dla ubogich w Santa Creu. W jego pogrzebie uczestniczyło około 30 tysięcy osób. Został pochowany w krypcie Sagrada Família – w pewnym sensie w sercu dzieła jego życia.

W kwietniu 2025 r. papież Franciszek uznał heroiczność cnót hiszpańskiego architekta. Od tego czasu wybitny przedstawiciel modernizmu katalońskiego, nazywany „Bożym architektem”, nosi tytuł Czcigodnego Sługi Bożego.