Bp Nykiel: konfesjonał to dom Miłosierdzia

W Rzymie w dniach 9-13 marca odbędzie się XXXVI edycja kursu nt. forum wewnętrznego. O tym, że „sakrament pojednania, i to co tam się dokonuje jest życiodajnym źródłem, w którym objawia się moc łaski”, mówił bp Krzysztof Józef Nykiel w rozmowie z mediami watykańskimi. Regens Penitencjarii Apostolskiej dodał, że „odpowiedzialność spowiednika za każdego penitenta jest ogromna. To co wydarza się na forum wewnętrznym, buduje Kościół w sposób niewidzialny, lecz realny”.

Zwieńczeniem tegorocznej edycji będzie audiencja u Ojca Świętego, zaplanowana na 13 marca, a także celebracja liturgii sakramentu pokuty i pojednania. Wydarzenie to wpisuje się w szerszy kontekst formacyjny, podkreślając eklezjalny i duchowy wymiar podejmowanej refleksji.

Kurs adresowany jest przede wszystkim do prezbiterów rozpoczynających posługę duszpasterską oraz do seminarzystów przygotowujących się do święceń kapłańskich. Zachowuje on jednak charakter otwarty, umożliwiając udział również tym duchownym, którzy pragną pogłębić i zaktualizować swoją wiedzę teologiczną oraz kompetencje pastoralne w zakresie szczególnie wymagającej i delikatnej dziedziny, jaką jest posługa spowiednika. Formacja ta obejmuje zarówno wymiar doktrynalny, jak i praktyczny, uwzględniając aktualne wyzwania duszpasterskie oraz kontekst kulturowy współczesnego Kościoła.

Jak podkreślił rozmówca Radia Watykańskiego, „wierność tej cichej i pokornej posłudze stanowi dziś jedno z fundamentalnych zadań duszpasterzy. Posługa w konfesjonale nie jest jedynie jednym z wielu elementów działalności pastoralnej, lecz miejscem szczególnej aktualizacji misji Kościoła jako wspólnoty pojednania. Tam, gdzie kapłan wiernie i roztropnie sprawuje sakrament pokuty, dokonuje się realny proces odnowy eklezjalnej. W tym świetle trudno wyobrazić sobie autentyczną troskę duszpasterską w oderwaniu od systematycznej i odpowiedzialnej służby w konfesjonale”.

Odpowiedzialność za forum wewnętrzne

Kurs organizowany przez Penitencjarię Apostolską nie ma charakteru wyłącznie akademickiego, lecz – jak podkreślił bp Krzysztof Józef Nykiel – stanowi drogę integralnej formacji spowiedników. Jego celem jest kształtowanie kompetencji, które wykraczają poza czysto normatywną znajomość przepisów prawa kanonicznego. Chodzi o to, aby kapłan „nie poprzestawał na teoretycznej wiedzy, lecz nabywał zdolność roztropnego, odpowiedzialnego i adekwatnego stosowania norm w konkretnych sytuacjach sumienia, z uwzględnieniem złożoności uwarunkowań moralnych i egzystencjalnych penitenta”.

Regens Penitencjarii Apostolskiej zwrócił uwagę, że konfesjonał „należy rozumieć jako szczególną przestrzeń spotkania z osobą – z jej historią życia, dramatami moralnymi oraz autentycznym pragnieniem pojednania”. Jest „to rzeczywistość o wyjątkowym charakterze, odnosząca się do forum internum, a więc do najbardziej intymnego wymiaru relacji człowieka z Bogiem, w której ujawnia się prawda sumienia. W tym kontekście posługa spowiednika wymaga nie tylko kompetencji teologiczno-kanonicznych, lecz również dojrzałości duchowej, wrażliwości pastoralnej oraz głębokiej świadomości, że kapłan zostaje dopuszczony do tajemnicy ludzkiego sumienia”.

Perspektywa ta wyznacza określony styl sprawowania tej posługi: nie dominację, lecz służbę; nie akcentowanie władzy jurysdykcyjnej, lecz odpowiedzialność za dobro duchowe penitenta. Formacja proponowana w ramach kursu zmierza zatem do ukształtowania spowiednika jako roztropnego przewodnika sumień, który łączy wierność doktrynie z miłosierdziem oraz umiejętnością towarzyszenia w procesie nawrócenia i pojednania.

Sakrament nadziei w czasie kryzysu

W refleksji Regensa Penitencjarii Apostolskiej sakrament pokuty i pojednania jawi się jako uprzywilejowana przestrzeń rodzenia się i umacniania nadziei chrześcijańskiej. Doświadczenie Roku Jubileuszowego 2025 ukazało trwałą żywotność praktyki sakramentalnej, zwłaszcza w bazylikach rzymskich, gdzie zauważalny był wzrost liczby wiernych przystępujących do spowiedzi, nierzadko po wieloletniej przerwie. Zjawisko to można interpretować jako przejaw głębokiej potrzeby odnowy duchowej oraz poszukiwania sensu w perspektywie wiary.

Sakrament pokuty – jak podkreśla bp Nykiel – może być zasadnie określany mianem „sakramentu nadziei”, ponieważ w jego strukturze teologicznej zawarta jest realna możliwość nowego początku. W doświadczeniu rozgrzeszenia człowiek nie tylko otrzymuje odpuszczenie grzechów, lecz także zostaje włączony w dynamikę paschalną, którą tradycja teologiczna opisuje jako przejście ze stanu grzechu do życia w łasce. Proces ten nie ma charakteru spektakularnego ani zewnętrznie widowiskowego; dokonuje się w przestrzeni sumienia, w dialogu penitenta z Bogiem, pośredniczonym przez posługę Kościoła. Z tego względu niezmiennie aktualna pozostaje potrzeba dobrze przygotowanych spowiedników, zdolnych do kompetentnego i roztropnego towarzyszenia wiernym w otwieraniu się na łaskę.

Odwołując się do nauczania Papieża Leona XIV, biskup Nykiel wskazał, że współczesny kontekst kulturowy nierzadko pozostawia człowieka z doświadczeniem egzystencjalnej pustki i dezorientacji aksjologicznej. Jednocześnie można zaobserwować „rosnącą gotowość do podejmowania bardziej autentycznych i pogłębionych poszukiwań religijnych”. Otwarcie to – jeśli spotka się z empatią, cierpliwością oraz dojrzałością pastoralną duszpasterza – może prowadzić do ponownego odkrycia osobowej relacji z Chrystusem. W tym ujęciu konfesjonał jawi się nie tylko jako miejsce jurydycznego aktu rozgrzeszenia, lecz jako przestrzeń duchowego odrodzenia i reintegracji życia chrześcijańskiego.

Spowiednik jako „kanał”, nie źródło

Jednym z istotnych wątków rozmowy było podkreślenie sakramentalnego charakteru posługi kapłana, który nie działa we własnym imieniu, lecz in persona Christi i w imieniu Kościoła, stając się narzędziem łaski pojednania. Świadomość tej reprezentatywnej funkcji rodzi postawę pokory i odpowiedzialności. Spowiednik pozostaje bowiem równocześnie grzesznikiem i penitentem, a zatem osobą, która sama potrzebuje miłosierdzia. Jego autorytet nie wynika wyłącznie z kompetencji intelektualnych czy znajomości norm, lecz z integralności życia, zakorzenienia w łasce, wierności modlitwie oraz eklezjalnej komunii wyrażającej się w posłuszeństwie nauce Kościoła.

Papież Leon XIV, podczas spotkania online z młodymi ze Stanów Zjednoczonych, przypomniał, że „grzech nigdy nie ma ostatniego słowa”. Jak zaznaczył biskup Nykiel, stwierdzenie to wyznacza fundamentalny horyzont teologiczny całej posługi w sakramencie pojednania. Spowiedź nie może być redukowana do formalnego aktu jurydycznego, ograniczonego do wypowiedzenia formuły rozgrzeszenia. W swojej istocie stanowi ona proces duchowy, w którym człowiek uczy się przyjmować miłość Boga objawioną w Chrystusie – miłość skuteczniejszą i silniejszą niż doświadczenie grzechu.

Biskup odwołał się również do osobistego doświadczenia spowiadania młodych podczas jubileuszowego spotkania w Rzymie, które odbyło się na przełomie lipca i sierpnia 2025 roku. Wielu penitentów nie poszukiwało jedynie sakramentalnego rozgrzeszenia, lecz także dialogu, światła dla rozeznania życiowego oraz elementów kierownictwa duchowego. Zjawisko to wskazuje, że sakrament pokuty pełni funkcję nie tylko oczyszczającą, lecz także formacyjną i integrującą, odpowiadając na głęboką potrzebę towarzyszenia duchowego we współczesnym kontekście kulturowym.

W tym świetle, organizowany kurs ma na celu przygotowanie kapłanów do stawania się „skutecznymi narzędziami miłosierdzia Bożego”, zdolnymi do łączenia wierności doktrynie z wrażliwością pastoralną. Tam bowiem, gdzie kapłan wiernie i roztropnie sprawuje posługę w konfesjonale, „dokonuje się rzeczywista – choć często ukryta – odnowa życia eklezjalnego”: w ciszy, pokorze i przestrzeni spotkania człowieka z Bogiem przebaczającym.  Kościół, matka i nauczycielka – podkreślił na koniec bp Nykiel – potrzebuje dziś „dobrych, świętych kapłanów spowiedników, oddanych sprawie jednania wiernych z Bogiem, mających świadomość, ze konfesjonał to dom Miłosierdzia i ciche miejsce spotkania z Jego miłosierną miłością”.