Dla prawdy i uzdrowienia – biskupi powołali Komisję niezależnych ekspertów ds. małoletnich

Kościół w Polsce powołał niezależne gremium eksperckie do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego małoletnich. To ważny krok w procesie rozliczenia się z bolesną przeszłością, ale też warunek skuteczniejszej ochrony w przyszłości. Jej działania umożliwią dotarcie do osób skrzywdzonych, uznanie ich krzywd i wsparcie w zdrowieniu. Komisja niezależnych ekspertów będzie działać jako niezależna kościelna osoba prawna.

Z potrzeby prawdy i sprawiedliwości

11 marca 2026 roku Konferencja Episkopatu Polski ustanowiła Komisję niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Biskupi zatwierdzili również porozumienie z Konferencjami Wyższych Przełożonych, na mocy którego w prace w Komisji włączą się męskie i żeńskie zgromadzenia zakonne.

Powołanie Komisji to odpowiedź na oczekiwania osób skrzywdzonych i dążenie do prawdy oraz sprawiedliwości. W preambule „Zasad działania Komisji” wyraźnie podkreślono, że stanięcie w prawdzie jest warunkiem uzdrowienia osób zranionych we wspólnocie Kościoła, jest też niezbędne, by Kościół mógł wiarygodnie pełnić misję w świecie.

 Cele Komisji – wiedza o zjawisku i dotarcie do osób skrzywdzonych

Głównym celem Komisji jest zbadanie skali i charakterystyki zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele oraz wysłuchanie osób skrzywdzonych. Efektem zaś prac będzie wszechstronny raport, który przedstawi diagnozę i analizę zjawiska z uwzględnieniem zmieniającego się kontekstu prawnego, społecznego i historycznego, zaprezentuje powtarzalne wzorce popełnianych przestępstw i reakcji instytucjonalnych – diecezjalnych i zakonnych – na przestrzeni lat od 1945 roku do momentu powołania komisji.

Komisja będzie prowadzić kwerendy zarówno w archiwach kościelnych, jak  i państwowych oraz innych dostępnych źródłach. Istotną częścią działań Komisji będzie bezpośrednie wysłuchiwanie osób skrzywdzonych oraz mających wiedzę o przestępstwach. – Zdajemy sobie sprawę, że osoby, które jako małoletnie doświadczyły wykorzystania seksualnego ze strony osoby duchownej, konsekrowanej czy świeckiej pracującej w Kościele mogły utracić zaufanie do instytucji i dlatego nie zgłaszają się do delegatów ds. ochrony w diecezji czy zgromadzeniu. Działania Komisji to wyjście im naprzeciw, umożliwienie, by te osoby się zgłosiły, by ich krzywda została uznana, a one same mogły otrzymać należne im wsparcie na drodze zdrowienia, wyjścia z traumy – podkreśla abp Wojciech Polak, delegat KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży.

Niezależność i transparentność kluczem do zaufania

Komisja będzie działać jako niezależna kościelna osoba prawna. Nie ma charakteru śledczego i nie zastępuje organów państwa. W przypadku podejrzenia przestępstwa ma obowiązek zawiadomić odpowiednie instytucje.

Pracami Komisji pokieruje osoba świecka, dająca gwarancję rzetelnego wypełnienia powierzonych jej zadań. Kandydata na to stanowisko zaproponuje Delegat KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży. – Mam nadzieję, że uda się znaleźć osobę, która podejmie to zadanie. Tym bardziej, że  wiarygodność i niezależność Komisji będzie ostatecznie oparta na autorytecie osoby, która podejmie się zadania przewodniczącego oraz na wiedzy i rzetelności pozostałych członków Komisji – zaznacza abp Polak.

W skład Komisji będą powoływani eksperci, m.in. z zakresu prawa, psychologii, historii, teologii i socjologii. Wymóg zachowania niezależności oznacza, że członkami tego gremium nie mogą być biskupi i przełożeni zakonni, nie mogą oni też w żaden sposób ingerować w prace Komisji. Osoby skrzywdzone będą mogły uczestniczyć w pracach zespołów konsultacyjnych, które będą powoływane przy Komisji.

Koszty badań kościelnych archiwów pokryją diecezje i jurysdykcje zakonne, zaś środki niezbędne do pokrycia kosztów funkcjonowania i pracy Komisji na poziomie ogólnopolskim będą przekazane przez Fundację Świętego Józefa Konferencji Episkopatu Polski. Umowa między Komisją a Fundacją ma gwarantować, że wsparcie finansowe nie naruszy niezależności Komisji, a z drugiej strony nie przeszkodzi Fundacji w pełnieniu jej misji, zwłaszcza wsparcia osób skrzywdzonych.

Przyszłość Kościoła i ochrona najsłabszych

Komisja jest powołana na trzy lata, z możliwością wydłużenia jej prac. Raport końcowy zostanie przedstawiony KEP i upubliczniony. Zawarte w nim rekomendacje mają pomóc Kościołowi skuteczniej chronić najsłabszych i rozwijać wrażliwość na ludzi skrzywdzonych.

Utworzenie Komisji jest zwieńczeniem 2,5 letnich prac, początkowo pod kierunkiem abp. Wojciecha Polaka, a w ostatnim czasie przez bp. Sławomira Odera. Podczas 404. Zebrania Plenarnego Konferencja Episkopatu Polski przyjęła „Zasady działania Komisji niezależnych ekspertów” oraz jej statut. Regulamin pracy Komisji zostanie wypracowany później, kiedy zostanie już wybrany przewodniczący Komisji i z jego udziałem. – To historyczny krok w stronę rozliczenia przeszłości i wyraz gotowości Kościoła w Polsce do jeszcze pełniejszego stanięcia po stronie osób zranionych – dodaje abp Polak.