Abp Szal w Markowej: chcemy zanieść do Pana Boga modlitwę o pokój

Chcemy zanieść do Pana Boga modlitwę o pokój – powiedział abp Adam Szal podczas Ceremonii Pamięci „Gorejąc wolni” w hołdzie Polakom Ratującym Żydów na terenie Podkarpacia, która odbyła się w Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej. Wydarzenie wpisane jest w obchody III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów. 24 marca przypada Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Na Ścianie Pamięci Sprawiedliwych w Muzeum Ulmów odsłonięto kolejne tabliczki – tym razem z nazwiskami ośmiu osób, które w czasie wojny pomagały żydowskim sąsiadom.

Na cmentarzu w Jagielle-Niechciałkach, a później w Markowej, skąd pochodzi bł. Rodzina Ulmów, odbyły się uroczystości upamiętniające bohaterów, dla których ważna była realizacja przykazania miłości Boga i bliźniego.

Niech nasza modlitwa wyjedna miłosierdzie dla tych, którzy wierząc w Ciebie, w Tobie umierali. Miłosierny Boże, spraw, aby nadzieja życia wiecznego rozpaliła także nasze serca, byśmy żyjąc w prawdzie i miłości, wierni Twemu Przymierzu, zawsze kroczyli drogą od twoich przykazań – modlił się za ofiary Holocaustu metropolita przemyski na Cmentarzu Ofiar II wojny światowej w Jagielle-Niechciałkach, przypominając, że każdy cmentarz wojenny jest wołanie o pokój.

– Chcemy w kontekście drugiej wojny światowej, czasów powojennych, także i w kontekście okrutnych wojen, które trwają dzisiaj na Ukrainie, czy na Bliskim Wschodzie, czy w innych rejonach świata, tutaj na tym cmentarzu, zanieść do Pana Boga modlitwę o pokój. Nasze spotkanie niech nabierze też takiego właśnie charakteru – apelował abp Szal. – Byśmy odwiedzając cmentarze, zwłaszcza cmentarze wojenne, modlili się o to, aby zaprzestane zostały wojny, aby człowiek nie wyciągał broni przeciwko drugiemu człowiekowi – dodał i odmówił modlitwę św. Jana Pawła II o pokój.

Modlitwa miała charakter ekumeniczny, ponieważ wzięli w niej udział przedstawiciele Kościoła prawosławnego, społeczności żydowskiej, Kościoła greckokatolickiego i rzymskokatolickiego.

Drugim ważnym miejscem związanym z obchodami Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką był Cmentarz parafialny w Markowej, na którym do beatyfikacji spoczywała bł. Rodzina Ulmów. Uczestnicy uroczystości modlili się przy grobach Wiktorii i Józefa Ulmów z dziećmi, Doroty i Antoniego Szylarów, Zofii Brody, Marii i Michała Barów, Heleny i Jana Cwynarów, Weroniki i Jana Przybylaków, Katarzyny i Michała Cwynarów oraz Weroniki Bar.

Trzecią częścią tegorocznych obchodów była spotkanie w Sadzie Pamięci, przy Pomniku Rodziny Ulmów, gdzie odbył się Apel Pamięci w hołdzie wszystkim Polakom, którzy
z narażeniem życia ratowali Żydów podczas II wojny światowej. Ceremonię wojskową przygotowała i prowadziła 21. Brygada Strzelców Podhalańskich.

Obchody zakończyła Ceremonia Pamięci „Gorejąc wolni” w hołdzie Polakom Ratującym Żydów na terenie Podkarpacia, która odbyła się w Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej, przy Ścianie Pamięci Sprawiedliwych Muzeum Ulmów. – Mogiły, zwłaszcza te wojenne, są wielkim wołaniem o pamięć historyczną, ale także wołaniem o pokój. Uświadamiamy to sobie zwłaszcza teraz kiedy jesteśmy w pewnym sensie świadkami, ale też i bezradnymi wobec tych zagrożeń, które niesie ze sobą wojna. Ta na Ukrainie, i ta na Bliskim Wschodzie, i jeszcze w wielu innych krajach całego świata – powiedział abp Adam Szal zadając pytanie „co robić, aby nie było wojen?”.

Szukając odpowiedzi na tak trudne pytanie metropolita przemyski przypomniał, że odpowiedź jest w markowskim Muzeum. – Dziesięć lat temu, podczas uroczystego otwarcia i poświęcenia Muzeum w Markowej, Naczelny Rabin Polski, Michael Schudrich, dokonał pięknego gestu, który jest dla nas przesłaniem. Jest to metalowa skrzynka, która znajduje się tuż przy wejściu do Muzeum. Ta skrzynka zawiera fragment Pisma Świętego dobrze znany każdemu Żydowi, ale również każdemu chrześcijaninowi: „Słuchaj, Izraelu, Pan jest Panem Bogiem Jedynym. Będziesz miłował Pana Boga swojego całym swoim sercem, całą swoją duszą, całym swoim umysłem” – przypominał hierarcha.

Jak dodał abp Szal, Pan Jezus odpowiadając na pytanie, które przykazanie jest najważniejsze, zacytował właśnie ten fragment, dodając jeszcze zdanie, które tłumaczy postawę Ulmów, jak i postawę wszystkich bohaterów, którzy pomagali z narażeniem życia potrzebującym pomocy: „A bliźniego swojego jak siebie samego”. – Mamy te dwa przykazania realizować. Jeżeli zachowamy te przykazania, to bądźmy pewni, że ustaną wojny – przekonywał hierarcha. – Bo pokój zaczyna się w naszym sercu, w naszej rodzinie, w naszym społeczeństwie – dodał.

Hierarcha zaapelował, żeby nigdy więcej nie trzeba było ryzykować życia pomagając innym. – Żebyśmy żyli w zgodzie, we wzajemnej życzliwości. A więc powtórzmy słowa Świętego Jana Pawła II tutaj w Muzeum: „Nigdy więcej wojny” – zakończył.

Podczas ceremonii na Ścianie Pamięci Sprawiedliwych Muzeum Polaków Ratujących Żydów odsłonięto cztery nowe tabliczki poświęcone pamięci: Cecylii Adamiak i Heleny Adamiak, Marii i Antoniego Bytnarów, Bronisławy i Jana Solarzów oraz Anieli i Ludomira Leszczyńskich.

****

Plac Pamięci stanowi centralne miejsce uroczystości organizowanych przez Muzeum Polaków Ratujących Żydów 24 marca każdego roku. To tutaj znajdują się tabliczki upamiętniające osoby, które oddały życie, udzielając pomocy Żydom, oraz memoriał poświęcony pamięci żydowskich ofiar Holocaustu oraz ich anonimowych polskich wspomożycieli. Integralnym elementem Placu Pamięci jest Ściana Pamięci Sprawiedliwych z terenu Podkarpacia.

Ściana Pamięci stanowi jedno z najważniejszych miejsc upamiętnienia w przestrzeni zewnętrznej Muzeum. Jej głównym celem jest zapisanie i eksponowanie imion i nazwisk Polaków – zarówno pojedynczych osób, jak i całych rodzin – którzy podczas II wojny światowej nieśli pomoc Żydom, często płacąc za to najwyższą cenę.

Jednocześnie Ściana Pamięci uzupełnia narrację o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, przypominając, że nie wszyscy bohaterowie zostali formalnie uhonorowani, choć ich czyny miały równie wielkie znaczenie. Tych, których bohaterska i głęboko ludzka, moralna postawa nie została uhonorowana przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, Muzeum Ulmów nazywa Ratującymi.

Co roku 24 marca przed Ścianą Pamięci odbywają się uroczystości, w trakcie których odczytuje się biogramy osób uznanych za Ratujących, a ich potomkowie i krewni symbolicznie odsłaniają nowo wmurowane tabliczki upamiętniające ich przodków. Do 24 marca 2026 r. wmurowano 925 kamiennych tabliczek.