Niemiecki teolog: nauka społeczna Kościoła kompasem moralnym w czasach kryzysu

W świetle licznych kryzysów zasady katolickiej nauki społecznej dojrzewają do „niezwykle istotnego imperatywu moralnego w polityce globalnej”, uważa niemiecki teolog, ks. Thomas Schwartz. „Jak wyborne wino z Bordeaux, które dopiero po dekadach ujawnia swoją pełną złożoność, tak nauka społeczna rozwija swoją intelektualną ostrość właśnie w nowym kontekście naszych licznych kryzysów”, napisał w aktualnym numerze „Herder Korrespondenz” dyrektor zarządzający Renovabis, niemieckiej katolickiej organizacji pomocowej dla Europy Wschodniej.

W opinii ks. Schwartza, nauka społeczna Kościoła „bezlitośnie” obnaża strukturalne powiązania między kryzysem klimatycznym a niesprawiedliwością ekonomiczną. Koncepcja „długu ekologicznego” konkretyzuje odpowiedzialność międzypokoleniową. „Bogate narody mają wymierny dług wobec ubogich, dług, który można zmierzyć w gigatonach dwutlenku węgla, w uszczelnionych i wyjałowionych glebach, w wyeksploatowanych zasobach, w zniszczonej bioróżnorodności” – stwierdził teolog.

Koncepcja „winy ekologicznej” wypowiedziana przez papieża Franciszka nie jest zatem metaforą moralnego niepokoju, lecz precyzyjną diagnozą: poprzez historyczne emisje dwutlenku węgla, kraje uprzemysłowione bezpośrednio powodują kryzys klimatyczny, który obecnie niszczy źródła utrzymania milionów ludzi. „Ta wina jest realna, wymierna i wymaga reparacji” – napisał ks. Schwartz. Jego zdaniem, żądania reparacji klimatycznych nie są ideologicznymi fantazjami, lecz logiczną konsekwencją zasady solidarności.

Odpowiedź na obecne kryzysy

Dyrektor „Renovabis” wezwał do modyfikacji instytucji globalnych: „reformy Rady Bezpieczeństwa ONZ przez ograniczenie prawa weta; Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości przez rozszerzoną jurysdykcję. Widzi też potrzebę utworzenia globalnego organu finansowego ds. przeciwdziałania unikaniu płacenia podatków,  ponadnarodowej agencji klimatycznej z egzekwowalnymi mechanizmami sankcji; a także  międzynarodowego organu regulacyjnego ds. sztucznej inteligencji”. Wymaga to odwagi, by dla dobra wspólnego ograniczyć suwerenność narodową. Nawet jeśli ta idea „wywołuje u populistów zadyszkę”, to „nie ma dla niej alternatywy”, stwierdził niemiecki teolog.

Katolicka nauka społeczna nie oferuje żadnego planu generalnego, lecz kompas: transformacja ekospołeczna wymaga globalnej, międzypokoleniowej solidarności, która konkretyzuje się w uznaniu i spłaty długu ekologicznego. Rewolucja sztucznej inteligencji wymaga subsydiarności cyfrowej, która chroni autorstwo ludzkie i wolność myśli przed tyranią algorytmów. Technologia musi służyć ludzkości, a „wymykający się spod kontroli porządek świata” wymaga subsydiarności politycznej, „która  przejawia się we wzmocnieniu pozycji skutecznych instytucji międzynarodowych,  mających rzeczywiste możliwości wykonawcze” – stwierdził ks. Schwartz.

„Potrzebujemy światowej władzy, która będzie w stanie egzekwować decyzje – przeciwko nieskrępowanym rynkom transnarodowym, które wymykają się wszelkiej kontroli demokratycznej, i przeciwko brutalnym imperializmom neokolonialnym, które drwią z prawa międzynarodowego”, podkreślił teolog i dyrektor „Renovabis”.