Autorytet i prorok. Jubileusz o. Adama Żaka SJ

W Krakowie odbyły się uroczystości z okazji 75. rocznicy urodzin o. Adama Żaka SJ,  pioniera w dziele ochrony małoletnich w Kościele. Jak podkreślał bp Luis Manuel Alí Herrera, sekretarz Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich, to właśnie dzięki o. Żakowi Polska posiada wszechstronny i bezpieczny system prewencji, który stanowi model dla całego Kościoła.

Podczas spotkania w Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie jubilatowi wręczono księgę jubileuszową „Troska i odpowiedzialność”

W spotkaniu uczestniczyli m.in. kard. Grzegorz Ryś, abp Wojciech Polak, przedstawiciele Zarządu Fundacji św. Józefa KEP Magdalena Bogdan i ks. Zygmunt Kostka SDB, prof. Hanna Suchocka, rzecznik praw dziecka Monika Horna-Cieślak oraz jej poprzednik Marek Michalak. Wśród zgromadzonych w Auli im. Grzegorza Piramowicza byli ponadto ks. Wojciech Rzeszowski, kierownik Biura Delegata KEP ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży, przedstawiciele Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich i Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, prof. Błażej Kmieciak oraz liczne grono specjalistów i kandydatów na specjalistów ds. ochrony małoletnich kształconych w COD, przedstawiciele jezuitów, rodzina i przyjaciele jubilata.

– Nie mogło mnie tu nie być – powiedział na początku uroczystości kard. Grzegorz Ryś. – Ojciec Żak jest – w zależności od nomenklatury – autorytetem i prorokiem. Prorocy są czasem w kontrze do urzędu, łącznie z tym, że ten urząd napominają. I dobrze, że tacy są. W ten sposób ratują lud Boga. Ojciec pełni niewyobrażalną rolę w Kościele jako autorytet – podkreślał metropolita krakowski. Wspomniał, że na spotkanie w Ignatianum przyszedł po tym, jak gościł w liceum, gdzie 120 młodych ludzi zadawało mu pytania. – Jeśli młodzi chcą się jeszcze spotykać z biskupem, to także dzięki tobie. Uczyłeś i uczysz, jak nie stracić autorytetu – podsumował.

Abp Wojciech Polak nazwał twórcę Centrum Ochrony Dziecka człowiekiem dialogu i współpracy. – Martin Buber, opisując drogę każdego człowieka, zauważa, że choćby nasze osiągnięcia były nawet bardzo nieznaczne w porównaniu naszych przodków, ich prawdziwa wartości tkwi w tym, że realizujemy je na swój sposób i własnym wysiłkiem. Mogę zaświadczyć o tytanicznym wysiłku ojca Adama – powiedział.

Okolicznościowy list do o. Adama Żaka przesłał bp Luis Manuel Alí Herrera, sekretarz Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich. Podkreślał w nim, że jubilat jest „niestrudzonym i odważnym pionierem w służbie zranionym”. Zaznaczył, że to właśnie dzięki o. Żakowi Polska posiada wszechstronny i bezpieczny system prewencji, który stanowi model dla całego Kościoła.

Laudację na cześć jubilata wygłosił jego współbrat o. Józef Augustyn SJ. Wskazywał w niej, że ojciec Żak cechuje się wewnętrzną determinacją, konsekwentnym zaangażowaniem dla życia i wysokimi wymaganiami, które stawia samemu sobie. – W Polsce jest pionierem w kształtowaniu standardów formacji i odpowiedzialności za ochronę dzieci i młodzieży w Kościele – stwierdził.

Mówił o tym, że zaangażowanie w dzieło, które wymagaj dyskrecji, taktu, dyplomacji, szukania kompromisów, ale w sprawach zasadniczych – zdecydowania i stanowczości, wiele kosztowało zasłużonego jezuitę.

– Środowisko duchownych bywa niełatwe we współpracy w tak delikatnej materii. Pokusą jest nie myśleć, odsunąć. Jest to problem wypierany przez przełożonych, współbraci i wiernych. Za upominanie się o sprawiedliwość, prawdę, godność i szacunek ojciec Żak płacił wysoką cenę. Do krzywdy wykorzystywanych dorzuca się cyniczne upokarzanie tych, którzy im pomagają – podkreślał o. Augustyn.

– Kościół w doświadczeniu jubilata ma twarz człowieka skrzywdzonego, upokorzonego, odrzuconego. To nie jest Kościół zagrożony od zewnątrz – dodał jezuita i powołując się na słowa noblisty Jona Fossego, podsumował: – Jeśli nie wierzymy w łaskę, zaczynamy wierzyć w przemoc – tak wobec ofiar, jak i tych, którzy je wspierają.

Ojciec Żak wspominał ludzi, którzy stanęli na jego drodze, gdy zaczął misję koordynatora KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży: abp. Wojciecha Polaka, Fundację Dajemy Dzieciom Siłę, swoją zastępczynię w Centrum Ochrony Dziecka Ewę Kusz. – Szkoła, lektury, formacja intelektualna dają wiele, ale najważniejsza jest szkoła życia, która łączy z ludźmi. W szlachetnym dialogu, w którym ujawniają się różnice, jest niezwykłe bogactwo. Przez ten dialog poznaje się świat drugiego człowieka – wyjaśniał swoje motywy współpracy z różnymi środowiskami na rzecz ochrony małoletnich.

Jak podkreślał, ogromną wartością, którą sobie ceni, jest wspólnota osób utworzona wokół tej sprawy. – Na problemy trzeba odpowiadać w prawdzie – nie tylko tej zewnętrznej, ale w prawdzie człowieka skrzywdzonego, która nas odmienia, czyni z nas ludzi, którzy zaczynają myśleć całym światem, nie tylko własnym podwórkiem. To jest sedno ducha powszechności, który można zyskać przez współpracę, dialog, wsłuchanie się w różne głosy. To nie jest droga prosta – dodał.

Mówił także o tym, jak wiele zawdzięcza osobom skrzywdzonym, które spotykał od pierwszych miesięcy po święceniach kapłańskich. Opowiadali mu o swoich cierpieniach, o jałowości modlitwy, oddaleniu i nie łączyli tego wówczas z doświadczeniem wykorzystania w wieku dziecięcym. – To są historie, które uczą rozumieć krzywdę. Tego wciąż brakuje wielu duchownym. Aby ktoś opowiedział swoje życie, trzeba umieć słuchać i pozwolić, by to nas zmieniało – mówił.

Pierwsza część księgi jubileuszowej, zatytułowana „Kapłan, filozof, człowiek Ewangelii”, przybliża sylwetkę o. Adama Żaka SJ oraz jego dorobek. Jej elementem jest również rozmowa Małgorzaty Terlikowskiej z Jubilatem, a także przygotowana przez Annę Seredyńską analiza jego wypowiedzi dotyczących troski o słabszych, pokrzywdzonych i bezradnych. Ta część zawiera również jak dotychczas najpełniejsze zestawienie publikacji i wywiadów Jubilata. W części drugiej zebrano 18 artykułów dedykowanych o. Adamowi Żakowi SJ, których autorzy – współpracownicy, uczniowie i przyjaciele – podejmują tematy bliskie jego refleksji: analizują przyczyny kryzysu wykorzystywania małoletnich w Kościele, zastanawiają się nad odpowiedzią instytucjonalną poprzez edukację i budowanie struktur oraz zarządzanie ryzykiem w systemie ochrony, opisują doświadczenie osób skrzywdzonych, a także podnoszą szereg zagadnień prawnych i kanonicznych. „Zebrane w niniejszym tomie teksty stanowią zatem nie tylko hołd dla osoby Jubilata, ale także naukowe i duchowe świadectwo jego myślenia. (…) W tym sensie niniejsza księga jest nie tylko pamiątką jubileuszu, lecz także zaproszeniem do dalszej refleksji nad przesłaniem, które Ojciec Żak swoim życiem i działalnością wciąż przekazuje: że wierność prawdzie domaga się odwagi działania, a troska o drugiego człowieka jest najgłębszym wymiarem miłości Boga” – podkreślają redaktorzy księgi jubileuszowej. Autorami artykułów są: Bogdan de Barbaro, Peter Beer i Hans Zollner SJ, Sławomir Nowotny, Krzysztof Biel SJ, Wojciech Bojanowski SJ, Józef Bremer SJ, Aleksandra Brzemia-Bonarek, ks. Jan Dohnalik, Annemarie Franke, Robert Grzywacz SJ, Michał Królikowski, Ewa Kusz, ks. Piotr Majer, Jacek Prusak SJ, ks. Piotr Studnicki, Hanna Suchocka, Błażej Kmieciak oraz Paweł Wiliński.

Publikacja powstała z inicjatywy Instytutu Filozofii, Instytutu Nauk o Wychowaniu oraz Centrum Ochrony Dziecka Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

Ojciec Adam Żak urodził się 18 listopada 1950 r. w Bielsku-Białej. Do Towarzystwa Jezusowego (jezuitów) wstąpił w 1966 r. w Starej Wsi k. Brzozowa, święcenia kapłańskie przyjął 15 czerwca 1976 r. w Neapolu z rąk kard. Corrado Ursi. Studiował filozofię w Krakowie (1970-73), Monachium (Hochschule für Philosophie, 1977-79) i w Rzymie (1980-86); teologię w Neapolu (1973-77). W 1986 r. uzyskał doktorat z filozofii na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie (jego promotorem był prof. Carlo Huber SJ), a następnie przez 10 lat wykładał filozofię w Krakowie. W latach 1996–2002 pełnił urząd prowincjała Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, a w latach 2003–2012 pracował w kurii rzymskiej Towarzystwa Jezusowego jako asystent generała najpierw na kraje Europy Wschodniej, a od 2008 także Europy Środkowej. W 2013 r. Konferencja Episkopatu Polski mianowała go Koordynatorem KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży, od 2014 r. jest dyrektorem Centrum Ochrony Dziecka w Krakowie.