„Kościół w czasach AI”. Debata Opoki

W nawiązaniu do zapowiadanej encykliki papieża Leona XIV, która jak przypuszczają komentatorzy, może być poświęcona sztucznej inteligencji, Fundacja Opoka zaprosiła do dyskusji na ten temat prof. Andrzeja Zybertowicza i red. Piotra Pietrusa. Podjęli oni próbę zdiagnozowania kondycji człowieka w świecie zdominowanym przez algorytmy oraz ostrzegali wskazując, że sztuczna inteligencja to już nie tylko narzędzie, a siła, która może wymknąć się spod kontroli. Debata towarzyszyła XXXI Targom Wydawców Katolickich na Zamku Królewskim w Warszawie.

Prof. Andrzej Zybertowicz wskazał, że ludzkość znalazła się w technologicznym punkcie zwrotnym, który można porównać do wejścia w „króliczą norę”. Choć często twierdzi się, że bez sztucznej inteligencji nie poradzimy sobie z destabilizacją klimatu czy zagrożeniami geopolitycznymi czy medycznymi, kluczowe są proporcje: na jedną szansę przypada według niego obecnie około tysiąca zagrożeń.

Szczególną uwagę poświęcił zjawisku tzw. solidarności gatunkowej, obecnemu również u maszyn. Jest to nieprzewidywalny typ zachowania modeli AI, który nie był planowany przez twórców, a może doprowadzić do sytuacji, kiedy np. bazujące na AI systemy bojowe, zamiast zwalczać podobne systemy przeciwnika, zwrócą się przeciwko całej ludzkości a nie technologicznemu “krewniakowi”. Prof. Zybertowicz ostrzegł, że AI ewoluuje w sposób nieprzewidywalny i nie można ulegać narracji, że jest to „tylko narzędzie” – zwłaszcza gdy dla wielu osób algorytmy zyskują już status „przyjaciela”.

Z dystansem do terminu „inteligencja” w kontekście AI odniósł się Piotr Pietrus, kwestionując, czy w przypadku algorytmów w ogóle możemy o niej mówić. Według niego technologii brakuje duchowości, kreatywności, emocji oraz zdolności do abstrakcyjnego myślenia; AI jedynie naśladuje ludzkie zachowania. Redaktor naczelny EWTN zwrócił również uwagę na problem halucynacji algorytmów, których wiarygodność zależy wyłącznie od jakości zastosowanego kodu i odpowiedniego promptu.

Eksperci omówili zjawisko tzw. postrzępionej inteligencji – sytuacji, w której modele potrafią rozwiązywać skomplikowane zadania matematyczne, a jednocześnie wykładają się na prostych problemach logicznych. Może to prowadzić do pogłębiania rozwarstwienia społecznego, gdyż z AI realnie korzystają jedynie osoby o wysokim kapitale intelektualnym.

Pojawiły się również obawy o kondycję młodego pokolenia. Piotr Pietrus zauważył, że młodzi ludzie mogą utracić zdolność rozpoznawania fałszywych treści, zwłaszcza gdy wcześniej system edukacji nie wyposażył ich w odpowiednią wiedzę i umiejętności. Prof. Zybertowicz ostrzegł przed „zanikaniem nieużywanych organów” – AI wypiera pracę umysłową, co może prowadzić do wtórnego analfabetyzmu funkcjonalnego. Zwrócono uwagę na konieczność nadzoru dorosłych nad dostępem dzieci do modeli AI, które mogą być dla nich niebezpiecznym narzędziem (którego już są ofiary).

W obliczu faktu, że nie ma kontroli nad rozwojem AI, a inwestycje w tę technologię już przewyższają nakłady nawet na badania nad rakiem, prof. Zybertowicz opowiedział się za spowolnieniem rozwoju najpotężniejszych modeli. Zaproponował „moratorium technologiczne”, które wymagałoby porozumienia między Waszyngtonem a Pekinem, aby budowanie mechanizmów bezpieczeństwa wyprzedzało konstruowanie nowych systemów.

Prelegenci wskazali też na rolę Kościoła. Piotr Pietrus wyraził nadzieję, że encyklika Leona XIV postawi ważne pytania o prawdę i wiedzę, zwróci uwagę na zagrożenia i kwestie moralne, a także przestrzeże księży przed wyręczaniem się algorytmami np. w pisaniu kazań. Prof. Zybertowicz, choć określił się jako sympatyzujący agnostyk, podkreślił, że propozycja dostarczenia sensu niesiona przez Kościół jest dziś „bezkonkurencyjna” i stanowi szansę na przedyskutowanie podstawowych wartości humanistycznych w dobie kryzysu cywilizacyjnego.

Dyskusję poprowadził dr Maciej Górnicki.