1P 5,1-14: „Starsi” i „młodzieńcy” w Kościele

Tekst w przekładzie Biblii Tysiąclecia

¹Starszych więc, którzy są wśród was, proszę, ja również starszy, a przy tym świadek Chrystusowych cierpień oraz uczestnik tej chwały, która ma się objawić: ² paście stado Boże, które jest przy was, strzegąc go nie pod przymusem, ale z własnej woli, po Bożemu; nie ze względu na brudny zysk, ale z oddaniem; ³ i nie jak ci, którzy ciemiężą wspólnoty, ale jako żywe przykłady dla stada. ⁴ Kiedy zaś objawi się Najwyższy Pasterz, otrzymacie niewiędnący wieniec chwały. ⁵ Tak samo wy, młodzieńcy, bądźcie poddani starszym! Wszyscy zaś wobec siebie wzajemnie przyobleczcie się w pokorę, Bóg bowiem pysznym się sprzeciwia, a pokornym łaskę daje. ⁶ Upokórzcie się więc pod mocną ręką Boga, aby was wywyższył w stosownej chwili. ⁷ Wszystkie troski wasze przerzućcie na Niego, gdyż Jemu zależy na was.

⁸ Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie! Przeciwnik wasz, diabeł, jak lew ryczący krąży, szukając, kogo pożreć. ⁹ Mocni w wierze przeciwstawcie się jemu! Wiecie, że te same cierpienia znoszą wasi bracia na świecie. ¹⁰ A Bóg wszelkiej łaski, Ten, który was powołał do wiecznej swojej chwały w Chrystusie, gdy trochę pocierpicie, sam was udoskonali, utwierdzi, umocni i ugruntuje. ¹¹ Jemu chwała i moc na wieki wieków! Amen. ¹² Krótko, jak mi się wydaje, wam napisałem przy pomocy Sylwana, wiernego brata, napominając i stwierdzając, że taka jest prawdziwa łaska Boża, w której trwajcie. ¹³ Pozdrawia was ta, która jest w Babilonie, razem z wami wybrana, oraz Marek, mój syn. ¹⁴ Pozdrówcie się wzajemnym pocałunkiem miłości! Pokój wam wszystkim, którzy trwacie w Chrystusie.

Krytyka literacka

Kontekst. Ostatni rozdział tego listu jest jednocześnie jego ostatnią jednostką strukturalną. Po katechezie kerygmatycznej opartej na chrzcielnym wyznaniu wiary i nawiązującej do tego, co na chrzcie się wydarza, autor kończy list napomnieniami i zachętami. Rozdział piąty to część poświęcona różnym stanom w młodych wspólnotach chrześcijańskich (w.1-11). Całość listu kończy zwyczajowy epilog (w. 12-14).

Niektóre kwestie egzegetyczne. W.1-4 to zachęta skierowana do starszych (presbyteroi). Termin ten odnosi się do tych, którzy przez włożenie rąk apostoła zostali uznani za starszych w wierze danej wspólnoty i po opuszczeniu jej przez apostoła sprawowali nad nią dalszą pieczę jako starsi wspólnoty, posiadający władzę i moc (por. Łk 9,1) udzieloną im przez łaskę święceń. W ten sposób, pozostając w swoim stanie życia, najczęściej będąc dalej żonatymi, stawali się kapłanami dla swojej wspólnoty. W. 5a jest zwrotem do młodzieńców. Użyte tu greckie słowo neoteroi jest stopniem wyższym od neos i oznacz tyle, co „młodsi, nowsi”. Widać tu ewidentne odniesienie do wspomnianych wcześniej starszych. Neoteroi to młodsi bracia w wierze, należący do wspólnoty, która słucha tego listu. Mogli być oni młodsi wiekiem, ale byli przede wszystkim młodsi stażem we wspólnocie i młodsi jeśli chodzi o dojrzałość chrześcijańską.

Wersety 5b-11 są zwrotem do całej wspólnoty. W słowach tych Piotr zachęca do pokory, której wyrazem jest posłuszeństwo starszym. Przestrzega też przez działaniem złego ducha, który jest tu porównany do lwa, który w Biblii jest symbolem większej mocy. Demon jest zatem kimś, kto mam większą moc od nas, ale jednocześnie ma przeciw sobie innego lwa, Lwa z pokolenia Judy (por. Ap 5,5), którym jest Jezus i który ostatecznie pokona „lwa ryczącego”. Przejawem działania demona są m.in. prześladowania, których doświadczają „wasi bracia na świecie”. Słowo „świat” nie odnosi się tu, jak to często bywa chociażby u Pawła, do obcej mentalnościowo chrześcijaństwu większości niewierzącej w Chrystusa, zamieszkującej ten świat, ale do świata w sensie geograficznym, gdzie w wielu jego zakątkach inni chrześcijanie doświadczają takich samych prześladowań, jak adresaci tego listu. Wspomina o tym też św. Paweł: „Bracia, wy się staliście naśladowcami Kościołów Boga, które są w Judei, w Chrystusie Jezusie, ponieważ to samo, co one od Żydów, wyście wycierpieli od rodaków” (1Tes 2,14). Ta część kończy się zachętą do wytrwania pośród prześladowań, zawierającą obietnice oraz końcową doksologią.

Ostatnie trzy wersety są epilogiem całego listu. Piotr wspomina w nim, że tym, który prawdopodobnie pisał ten list pod jego dyktando, jak to miało miejsce często w tamtych czasach, był niejaki Sylwan. Imię to znane jest w Biblii i wskazuje na jednego ze współpracowników Pawła (por. 2Kor 1,19; 1Tes 1,1; 2Tes 1,1), znanego również z Dz pod imieniem Sylas. Tradycja biblijna utrzymuje, że chodzi wszędzie o tą samą postać. Sylwan (Sylas) jako sekretarz Piotra i prawdopodobnie dostarczyciel jego listu, znany już chrześcijanom ze współpracy z Pawłem, jest dowodem jedności misji obu apostołów i znanym już z Dz 15,22 emisariuszem ważnych dla pierwotnego Kościoła spraw. Końcowe pozdrowienia autor kieruje do adresatów od tej, „która jest w Babilonie”. Chodzi tu oczywiście o Kościół rzymski, który jest zgodnie z apokaliptycznym wzorcem porównywany do stolicy imperium babilońskiego, będącej dla Żydów siedliskiem wszelkiej nieprawości. List zatem jest pisany z Rzymu, a jego adresatami są Kościoły w Azji Mniejszej, wymienione w 1,1. Drugie pozdrowienie jest od Marka, znanego też w Biblii jako Jan Marek, towarzysza Pawła w pierwszej podróży misyjnej, później towarzysza Barnaby i w końcu, według tradycji patrystycznej, współpracownika i sekretarza Piotra, o czym wzmiankę mamy w omawianym fragmencie. Prawdopodobnie jest to również autor drugiej Ewangelii, w której miał spisać katechezę o Jezusie głoszoną przez św. Piotra.

Orędzie teologiczne

 Słowo o starszych (persbyteroi) jest jedną z biblijnych podstaw dla teologii kapłaństwa. Istnieje przede wszystkim Najwyższy Pasterz, Chrystus, który dzieli się charyzmatem pasterskim z owymi starszymi, czyli z dzisiejszymi kapłanami. Mają oni być przede wszystkim pasterzami, a więc tymi, którzy dbają o pożywienie dla owiec (Słowo Boże), a także chronią je przed wilkiem (złym duchem, grzechem, mentalnością tego świata). Mają to czynić tak jak Chrystus, nie sugerując w jakikolwiek sposób, że chodzi im o zysk, zaszczyty czy po prostu święty spokój. Piotr, który również był prezbiterem, pokazuje na swoim przykładzie, że z byciem starszym wiąże się cierpienie i owi przewodnicy stada muszą być na nie gotowi. Młodsi w wierzy mają być im podporządkowani, posłuszni, poddani – wszystko to są odcienie znaczeniowe użytego tu czasownika hypotasso. Tak Piotr opisuje relacje w Kościele i warto przyłożyć je do naszych dzisiejszych relacji we wspólnocie Kościoła. To słowo jest rachunkiem sumienia zarówno dla pasterzy, czy spełniają swój urząd zgodnie z tym, co pisze o nim sam Piotr, jak i dla owiec, które słowo to pyta o ich relację do pasterzy i o to, czy są im posłuszne? Ogólną cnotą, która powinna rządzić Kościołem, a na którą szczególną uwagę zwraca tu autor, jest pokora. Wszystkie te zasady rządzące Kościołem są po to, aby mógł on ujść destrukcyjnemu działaniu diabła, który „jak lew ryczący krąży, szukając, kogo pożreć” (w.8).

Ojcowie Kościoła

„Wszyscy idźcie za biskupem, jak Jezus Chrystus za Ojcem, i za waszymi kapłanami, jak za Apostołami. A diakonów poważajcie jak przykazanie Boże. Niechaj nikt w sprawach dotyczących Kościoła nie robi niczego bez biskupa. Uważajcie za ważną tylko taką Eucharystię, która sprawowana jest pod przewodnictwem biskupa lub tego, komu on zleci. Gdzie pojawi się biskup, tam niech będzie wspólnota tak, jak gdzie jest Jezus Chrystus, tam i Kościół powszechny”. (św. Ignacy Antiocheński, List do Kościoła w Smyrnie)

„Nie kroczmy dalej po drodze dawnego życia, lecz w pokornym posłuszeństwie idźmy inną drogą, taką jaką nam wskazał Pan, drogą Bożych przykazań, abyśmy mogli cieszyć się bez końca. Bo drogą człowieka jest jego życie. Kto prowadzi złe życie, kroczy po manowcach. Kto prowadzi dobre życie, idzie prostą drogą. Dlatego niech wejdzie na drogę czystości, kto szedł dotąd drogą nieczystości! Niech wstąpi na drogę miłosierdzia,  kto trzymał się drogi chciwości! Niech teraz obierze drogę szczerości, kto szedł drogą obłudy! Niech nam wolno będzie iść droga wiary, abyśmy doszli do oglądania Boga, w którym nasza radość będzie pełna, ponieważ pozwoli nam zaspokoić nasze tęsknoty niebiańskimi dobrami Ten, który żyje i króluje na wieki wieków. Amen”. (św. Fulgencjusz z Ruspe, Kazanie na Objawienie Pańskie)

Kultura i sztuka

Wspólnota Miłości Ukrzyżowanej: „Skoro Panie”

Pieśń o relacjach we wspólnocie Kościoła:

https://open.spotify.com/track/1PWAw7GXttecOX5evea050

Prezbiter w geście modlitewnym podniesionych rąk zanoszący modlitwę eucharystyczną. Fresk w katakumbach Kaliksta, III w.

św. Sylwan (Sylas)

Życie Kościoła

„Kościół jest owczarnią, której jedyną i konieczną bramą jest Chrystus. Jest trzodą, której sam Bóg zapowiedział, że będzie jej pasterzem, i której owce, chociaż rządzone przez pasterzy – ludzi, są jednak nieustannie prowadzone i karmione przez samego Chrystusa, Dobrego Pasterza i Księcia pasterzy, który oddał swoje życie za owce”. (KKK 754)

„Biskup jest również «szafarzem łaski najwyższego kapłaństwa», w szczególności w Eucharystii, którą ofiaruje sam lub troszczy się o jej ofiarowanie za pośrednictwem prezbiterów, swoich współpracowników. Eucharystia bowiem stanowi centrum życia Kościoła partykularnego. Biskup i prezbiterzy uświęcają Kościół przez swoją modlitwę i pracę, przez posługę słowa i sakramentów. Uświęcają go swoim przykładem „nie jak ci, którzy ciemiężą gminy, ale jako żywe przykłady dla stada” (1 P 5, 3). W ten sposób mogą „razem z powierzoną sobie trzodą osiągnąć życie wieczne”. (KKK 893)

Pytania do refleksji

1. Czy jestem posłuszny Kościołowi?
2. Jak jest moja relacja do kapłanów czyli prezbiterów – starszych Kościoła?
3. Co mogę zrobić, żeby mocniej doświadczyć wspólnoty w Kościele?

Modlitwa

Nasza modlitwą o posłuszeństwo woli Bożej wyrażone w posłuszeństwie Kościołowi, niech będą słowa zaczerpnięte z Ps 40, 7-11:

„Nie chciałeś ofiary krwawej ani obiaty, lecz otwarłeś mi uszy; całopalenia i żertwy za grzech nie żądałeś. Wtedy powiedziałem: «Oto przychodzę; w zwoju księgi o mnie napisano: Jest moją radością, mój Boże, czynić Twoją wolę, a Prawo Twoje mieszka w moim wnętrzu». Głosiłem Twoją sprawiedliwość w wielkim zgromadzeniu; oto nie powściągałem warg moich – Ty wiesz, o Panie. Sprawiedliwości Twojej nie kryłem w głębi serca. Głosiłem Twoją wierność i pomoc. Nie taiłem Twej łaski ani Twej wierności przed wielkim zgromadzeniem”.

Literatura uzupełniająca:

Luigi Padovese, Kapłani pierwszych wieków. Antologia tekstów patrystycznych, Kraków 2011.