„Z dawna Polski, Tyś Królową” – od Ślubów Lwowskich Jana Kazimierza po współczesność

Maryja Jasnogórska „dana ku obronie narodu naszego” – jak mawiał Prymas Wyszyński – wciąż promieniuje na życie osobiste i społeczne Polaków. Kościół w Polsce oddaje cześć Matce Bożej, uznając ją za „Królową narodu polskiego”. Główne obchody Uroczystości NMP Maryi Królowej Polski odbywają się na Jasnej Górze, w tym roku 2 maja.  Dla Polaków to właśnie Najświętsza Maryja Panna, czczona w jasnogórskim cudami słynącym Obrazie, stała się religijnym, społecznym, a nawet narodowym punktem odniesienia.

Tegoroczne uroczystości wpisują się w obchodzone w tym roku rocznice: 370. Ślubów Lwowskich króla Jana Kazimierza, 70. Jasnogórskich Ślubów Narodu i 60. rocznicy oddania przez Prymasa  kard. Stefana Wyszyńskiego całego naród w macierzyńską niewolę Maryi na następne tysiąclecie.

„Regina Poloniae, audi nos”

 Był rok 1655. Po paśmie zwycięstw pierwszych miesięcy najazdu, kiedy bez walki padła Warszawa, a Kraków, choć stawiał opór, po trzech tygodniach skapitulował, kiedy Szwedzi zalewali Rzeczpospolitą niczym potop, paląc i grabiąc, trafili na niezłomny opór klasztoru na Jasnej Górze z jego przeorem Augustynem Kordeckim. Określana jako cudowna, obrona Jasnej Góry stała się przełomem, odwróciła kartę historii i przeciwstawiła się szwedzkiemu najazdowi. W kraju do walki z wrogiem stanęli chłopi i mieszczanie.

W1656 roku przed obrazem Matki Bożej Łaskawej w katedrze we Lwowie zabrzmiało po trzykroć „Regina Poloniae ora pro nobis” i zostało z zapałem przyjęte przez zgromadzony lud na czele z królem Janem Kazimierzem. Władca złożył ślubowanie i obrał Matkę Chrystusa za Królową Królestwa Polskiego. Ogłosił, że „Wielka Boga-Człowieka Matka, Najświętsza Dziewica” jest szczególną patronką Królestwa Polskiego. Ślubował szerzyć Jej cześć, wystarać się u Stolicy Apostolskiej o pozwolenie na obchodzenie święta Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej, przyrzekał wprowadzić w kraju sprawiedliwość społeczną i ulżyć losowi chłopów pańszczyźnianych. Wprawdzie w tekście ślubowania nie było mowy o jasnogórskim Wizerunku, ale to właśnie częstochowski klasztor stał się centrum niezwykłego kultu, w którym Polacy uznawali Maryję za szczególną orędowniczkę i patronkę Królestwa Polskiego. Koronowanie jasnogórskiego Obrazu papieskimi koronami w 1717 r. tylko umocniło te przekonania. W Konstytucji sejmowej z 1764 r. zapisano m.in.: „Rzeczpospolita Polska stwierdza, że jest do swojej Najświętszej Królowej Maryi Panny w Obrazie Częstochowskim cudami słynącej zawsze nabożna i Jej protekcji w potrzebach doznająca”.

I ile właśnie obrona klasztoru przed Szwedami stała się początkiem zwycięskiej kampanii militarnej wojsk Rzeczypospolitej w sferze politycznej, to w sferze duchowej, inspiracją przemiany serc i odnowy moralnej były Śluby Lwowskie, które stały się także zobowiązaniem dla przyszłych pokoleń.

Szlakiem wytyczonym przez śluby lwowskie podążała Konstytucja 3 maja 1791 roku, uznająca religię katolicką za religię panującą i biorąca polskich chłopów „pod opiekę rządu”.

Polski król Jan Kazimierz nie był pierwszym władcą, który oddawał swoje państwo w szczególne władanie Maryi. Np. Węgrzy już w X wieku Maryję uważali za Wielką Panią Węgier, na początku XVI w. gubernator hiszpański ogłosił Maryję patronką Florydy w co dopiero odkrytej Ameryce, w 1638 r. Ludwik XIII ogłosił Matkę Bożą Królową Francji. Osiem lat później w jego ślady poszedł król Portugalii Jan IV ogłaszając Maryję Królową Portugalii. W 1647 roku cesarz Ferdynand II Habsburg tytułował Matkę Bożą Generalissimą (głównodowodzącą) swoich wojsk.

W ubiegłym wieku

Rok 1920. Episkopat Polski zwraca się do papieża, prosząc o wprowadzenie święta „Królowej Polski”. Dwa lata później papież Benedykt XV zezwala, aby to święto było obchodzone 3 maja, w rocznicę uchwalenia pierwszej polskiej Konstytucji.

Rok 1923. Papież Pius XI na prośbę biskupów zatwierdza święto Maryi Królowej Polski na dzień 3 maja.

Rok 1962. Papież Jan XXIII ogłasza Maryję – główną patronką naszego narodu. Od 1992 r. (tak, jak w okresie międzywojennym) dzień ten jest świętem narodowym Polski – dla upamiętnienia zarówno uchwalenia Konstytucji w r. 1791, jak i święta Królowej Polski.

Rok 1945. Kardynał August Hlond wraz z całym Episkopatem Polski odnawia na Jasnej Górze akt poświęcenia się i oddania Matce Bożej. Wraz z milionową rzeszą wiernych ponawia także śluby Jana Kazimierza. Hlond ufa, że „Zwycięstwo, jeśli przyjdzie, przyjdzie przez Maryję”.

Rok 1956. Rok trzechsetlecia Ślubów Lwowskich. Uwięziony przez komunistów Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński pisze w więzieniu, jak niegdyś. św. Paweł swoje listy, odnowiony tekst Ślubów, już nie królewskich, ale narodowych. Zostają one uroczyście proklamowane 26 sierpnia 1956 na Jasnej Górze przy udziale około miliona wiernych. Rotę odczuje bp Michał Klepacz pełniący obowiązki przewodniczącego Episkopatu Polski. Na fotelu przeznaczonym dla Prymasa Polski leżą biało-czerwone kwiaty. Kard. Wyszyński składa Śluby w miejscu swojego odosobnienia w Komańczy w łączności z Jasną Górą, o 10 minut wcześniej. W tekście Ślubów zawarte są m.in. wezwania do obrony budzącego się życia, nierozerwalności małżeństwa, troski o serca i umysły dzieci, miłość, sprawiedliwość, zgodę, pokój, walkę z przemocą, troski o głodnych, bezdomnych, płaczących. Wśród wyliczanych wad narodu są: lenistwo, lekkomyślność, marnotrawstwo, pijaństwo i rozwiązłość. Prymas Wyszyński wiąże historię z teraźniejszością. Dzięki Jasnogórskim Ślubom Narodu z historycznego aktu Jana Kazimierza z 1 kwietnia 1956 roku czyni żywy dokument wiary i maryjnego kultu w narodzie.

Rok 1966. Efektem Jasnogórskich Ślubów Narodu jest Milenijny Akt Oddania Polski i innych narodów w macierzyńską niewolę Maryi wypowiedziany 3 maja 1966 r. na Jasnej Górze. Do aktu oddania komentarz teologiczno-duszpasterski pisze abp Karol Wojtyła. Metropolita krakowski, podkreśla, że oddanie w macierzyńską niewolę Maryi to czyn heroiczny, który nie polega na efektownych dokonaniach, tylko na ogromie zawierzenia Matce Najświętszej.

Obecnie mariolog ks. prof. Janusz Królikowski zwraca uwagę że tak jak Śluby są ukierunkowane na zdobywanie i zachowanie wolności jednostki i narodu tak w Milenijnym Akcie znalazł swój wyraz obowiązek obrony wolności Kościoła. Podkreśla, że i dziś jest to aktualne zadanie. – W dzisiejszych czasach ważną rzeczą jest powrót do idei, której musimy za wszelką cenę bronić, a mianowicie idei wolności Kościoła, bo wolność Kościoła jest dzisiaj poważnie zagrożona. Usiłuje się w różny sposób na nią wpływać. Często to jednostronnie się przedstawia, że to Kościół usiłuje wpływać na politykę. Mnie się wydaje, że o wiele bardziej ten świat polityczny dzisiaj usiłuje wpływać na wierzących, na Kościół niż Kościół usiłuje wpływać na tę drugą stronę – mówi ks. prof. Królikowski. Przypomina za św. Ambrożym, żyjącym w IV wieku, że „to o wiele częściej władcy pchają się na ołtarz niż kapłani na tron”.

Tekst Milenijnego Aktu Oddania jest umieszczony w specjalnej kasecie, po prawej stronie Cudownego Obrazu jako znak i wezwanie, by każdy z nas włączył się w ten Akt osobiście. Wymaga to, jak mówił bł. Prymas, przyjęcia na siebie „odpowiedzialności za Kościół, czynnego niesienia mu pomocy w każdej chwili i w każdej sprawie”.

Tegoroczne obchody

Uroczystości ku czci Najświętszej Maryi Królowej Polski rozpocznie Apel Jasnogórski w piątek 1 maja. Poprowadzi go abp Tadeusz Wojda, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski.

Główne uroczystości ku czci Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski odbędą się w sobotę 2 maja z udziałem Episkopatu Polski. O godz.10.00 na Szczycie zaplanowane jest czuwanie modlitewne „Pielgrzymi Nadziei i Życia” połączone z przyrzeczeniami duchowej adopcji dziecka poczętego.

Mszy św. sprawowanej na Jasnogórskim Szczycie o godz. 11.00 przewodniczyć będzie i homilię wygłosi abp Tadeusz Wojda, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski.

Milenijny Akt Oddania Polski w Macierzyńską Niewolę Maryi, Matce Kościoła za Wolność Kościoła Chrystusowego zostanie ponowiony podczas sumy odpustowej.

W przypadającą tego dnia 60. rocznicę złożenia Milenijnego Aktu (3.05.1966 r.) którego autorem jest kard. Stefan Wyszyński, podczas sumy odpustowej będą obecne relikwie Błogosławionego. W procesji wniosą je przedstawicielki: Instytutu Prymasa Wyszyńskiego, które są strażniczkami dziedzictwa Błogosławionego i reprezentanci Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana”. Relikwie zostaną przekazane 28 maja do bazyliki Santa Maria in Trastevere w Rzymie, która była kościołem tytularnym bł. Prymasa Tysiąclecia i zanoszona tam będzie modlitwa o rychłą kanonizację tego wielkiego pasterza Kościoła. To inicjatywa abp. Adriana Galbasa, następcy kard. Stefana Wyszyńskiego na stolicy metropolii warszawskiej oraz Ambasadora RP przy Watykanie Adama Kwiatkowskiego. Fundatorem relikwiarza jest Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Christiana”, którego kard. Wyszyński jest patronem.

Mszę św. w Bazylice o godz. 19.00 odprawi biskup senior Antoni Długosz, a poprzedzi ją procesja eucharystyczna o godz. 18.30.

3 maja Apel Jasnogórski z modlitwą za Polskę odbędzie się z udziałem Kompani Honorowej Wojska Polskiego z racji święta Konstytucji 3 maja.

Na prośbę przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, Dykasteria ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów wyraziła zgodę, aby obchody uroczystości Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, które w tym roku wypadają w V Niedzielę Wielkanocną, mogły odbyć się w sobotę 2 maja.