Pogrzeb abp. Józefa Michalika w Przemyślu

– Nie bał się trudnych tematów. Miał odwagę mówić prawdę, nawet gdy była ona niewygodna – powiedział w homilii abp Tadeusz Wojda, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski podczas Eucharystii pogrzebowej abp. Józefa Michalika sprawowanej w Bazylice Archikatedralnej w Przemyślu. Modlitwie przewodniczył kard. Stanisław Dziwisz, emerytowany metropolita krakowski i wieloletni osobisty sekretarz św. Jana Pawła II.

Na początku Eucharystii bp Stanisław Jamrozek odczytał telegram Ojca Świętego Leona XIV, adresowanego do abp. Adama Szala, metropolity przemyskiego. Papież przekazał abp. Szalowi, rodzinie zmarłego, prezbiterium i wszystkim wiernym archidiecezji przemyskiej wyrazy ojcowskiej bliskości. – Przyzywając orędownictwa świętych Patronów, zwłaszcza Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski oraz św. Józefa Sebastiana Pelczara, którego duchowe dziedzictwo śp. abp. Józef umiłował i kontynuował, Ojciec Święty zawierza Zmarłego Pasterza Bożemu Miłosierdziu i z serca udziela Waszej Ekscelencji, uczestnikom pogrzebu oraz całej wspólnocie Ludu Bożego, który jest w Przemyślu, błogosławieństwa apostolskiego – napisał papież i przypominając wcześniej wielość funkcji, które z wielką gorliwością pełnił abp Michalik.

We wprowadzeniu do modlitwy kard. Stanisław Dziwisz zwracając się do zmarłego abp. Józefa Michalika nazwał go „Przyjacielem”. – Przez wiele lat służyliśmy razem Kościołowi u boku Jana Pawła II, a potem w naszej Ojczyźnie – powiedział hierarcha i przypomniał duchową przyjaźń abp. Michalika ze świętym papieżem. – Jan Paweł II znał Cię. Znał i doceniał Twoje zalety umysłu i serca, Twoją wierność i gorliwość apostolską – podkreślił kardynał wspominając czas i nauki pracy w Rzymie i podkreślając, że abp. Michalik był „u narodzin Światowych Dni Młodzieży, jednej z najważniejszych inicjatyw duszpasterskich współczesnego Kościoła powszechnego”.

– Pan ludzkich losów powołał Cię do siebie w ważnym na Polaków dniu, w którym uświadamiamy sobie, że w Najświętszej Maryi Pannie, naszej Matce i Królowej, naród polski otrzymał przedziwną pomoc i obronę – przypomniał kard. Dziwisz. – Niech Matka Boża, a także św. Jan Paweł II, towarzyszą Ci przy przekraczaniu bramy życia wiecznego. A Ty pamiętaj dalej o tych, którym służyłeś, a zwłaszcza o archidiecezji przemyskiej, o naszej Ojczyźnie – dodał.

Homilię pogrzebową wygłosił abp Tadeusz Wojda, Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski i oparł ją na Chrystusowych słowach: „Ja jestem Drogą i Prawdą, i Życiem” oraz słowach św. Pawła: „Nikt z nas nie żyje dla siebie i nikt nie umiera dla siebie. I w życiu więc, i w śmierci należymy do Pana”. – Te słowa są kluczem do zrozumienia życia zmarłego arcybiskupa Józefa. Było to życie, które rzeczywiście nie należało do niego samego. Jego praca, decyzje i wysiłki nie były celem samym w sobie, lecz drogą prowadzącą ku życiu wiecznemu – powiedział hierarcha.

Metropolita gdański zaznaczył, że życie abp. Michalika, od święceń kapłańskich, poprzez posługę biskupią, aż po przewodzenie Kościołowi Przemyskiemu i Konferencji Episkopatu Polski, „było naprawdę oddane Chrystusowi i wspólnocie Kościoła”. – Dziś ta droga osiąga swój kres w wymiarze ziemskim. Ale wierzymy jednak, że Chrystus, któremu służył, otwiera przed Nim dom Ojca – spuentował hierarcha.

Abp Wojda przypomniał, że abp Józef Michalik urodził się 20 kwietnia 1941 roku w Zambrowie, w trudnym czasie wojny i powojennej Polski, zmagającej się z systemem komunistycznym. – W takich warunkach dojrzewała jego wiara przesycona żywą pobożnością ludową i patriotyzmem podlaskim – zaznaczył arcybiskup. Dlatego po zdaniu matury w 1958 roku, abp Michalik wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Łomży, a 23 maja 1964 roku przyjął święcenia kapłańskie. – Był to moment, w którym jego życie ostatecznie przestało należeć do niego samego. Powierzył się całkowicie Jezusowi Chrystusowi, który stał się dla niego Drogą, Prawdą i Życiem – powiedział abp Wojda.

Jak wspominał Przewodniczący KEP, abp Michalik jako młody kapłan został skierowany na studia do Rzymu, gdzie zdobywał wiedzę i doświadczenie Kościoła powszechnego. Później podjął posługę w strukturach Stolicy Apostolskiej, w Papieskiej Radzie do spraw Świeckich, gdzie u boku św. Jana Pawła II brał udział w organizowaniu pierwszych Światowych Dni Młodzieży. W tym czasie pełnił także funkcję rektora Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie. – Pobyt w Wiecznym Mieście, jak sam wyznał w wywiadzie rzece pod tytułem „Kochać Boga, rozumieć człowieka”, był dla niego wielką szkołą Kościoła uniwersalnego – podkreślił abp Wojda.

Jak mówił dalej kaznodzieja, w 1986 roku abp Michalik został mianowany biskupem diecezji gorzowskiej, a sakrę biskupią przyjął z rąk św. Jana Pawła II. Jako swoje motto przyjął słowa „Numine Tuo Domine – Mocą Twoją Panie”. – Jego posługa biskupia zbiegła się z czasem przełomu. Polska wchodziła w nową rzeczywistość wolności społecznej i politycznej – zaznaczył hierarcha. – Nie bał się trudnych tematów. Miał odwagę mówić prawdę, nawet gdy była ona niewygodna – kontynuował abp Wojda. – W świecie zagubionym przypominał o fundamentach: Ewangelii, sumieniu i odpowiedzialności przed Bogiem. Umacniał wiarę ludzi, którzy przez lata żyli pod presją systemu. Nie ograniczał się do zarządzania. Był obecny pośród ludzi, odwiedzał parafie, słuchał, towarzyszył. Chciał pokazać, że Kościół jest nie tyle instytucją, co żywą wspólnotą – dodał.

W kwietniu 1993 roku abp Michalik został przeniesiony do metropolii przemyskiej, gdzie rozpoczął się „najdłuższy, najbardziej owocny etap jego posługi”. – Był przekonany, że jego pasterskim wezwaniem jest nie tylko zachować to piękne dziedzictwo, ale poprowadzić wspólnotę tutejszego Kościoła lokalnego ku przyszłości – powiedział abp Wojda. Dlatego szczególną troską otaczał seminarium duchowne i duszpasterstwo rodzin, broniąc nierozerwalności małżeństwa i godności życia ludzkiego.

W 2004 roku abp Michalik został przewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski. – Był głosem biskupów, reprezentował Kościół wobec świata polityki, kultury, mediów. Nie była to łatwa rola – zaznaczył abp Wojda. Abp Michalik uważał, że „pierwszym i podstawowym wyzwaniem współczesnego świata jest wołanie o obecność Boga w naszym życiu”. – Wszystko inne jest ważne, ale drugorzędne – dodał.

Abp Wojda podkreślił, że abp Michalik „był przekonany, że pasterz nie może milczeć, gdy zagrożona jest prawda o człowieku”. – Uważał, że prawda nie jest ciężarem, ale jest drogą do wolności – zaznaczył arcybiskup. – Mówił między innymi o potrzebie jedności. Tę jedność rozumiał w wymiarze nie tylko lokalnym i narodowym, ale także międzynarodowym – dodał.

Dlatego abp Michalik angażował się w budowanie pojednania międzynarodowego. W 2005 roku poprowadził wspólną modlitwę o pojednanie polsko-ukraińskie, w 2006 roku podpisał wspólne oświadczenie Konferencji Episkopatu Polski i Niemiec, a w 2012 roku wraz z patriarchą Cyrylem I podpisał wspólne przesłanie do narodów Polski i Rosji. – Wysiłki i działania podejmowane na różnych polach przez zmarłego abp. Józefa były wielokrotnie doceniane – zaznaczył abp Wojda i dodał, że dlatego w lutym 2013 roku abp Michalik otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W laudacji podkreślano jego otwartość na świeckich i gorliwość ewangelizacyjną. – Wielokrotnie zabierał głos w sprawach społecznych, narodowych i politycznych – dodał.

Abp Wojda zakończył homilię, wspominając o stosunku abp. Michalika do śmierci. – Nie boję się śmierci, czekam na śmierć. Modlę się i każdego dnia myślę o tym, nawet tęsknię za tym dniem – cytował abp Wojda słowa zmarłego arcybiskupa. – Dziś wierzymy, że świętej pamięci arcybiskup Józef jest już uczestnikiem tej nowej rzeczywistości, do której dążył i której tak bardzo pragnął – powiedział hierarcha i wezwał do modlitwy za zmarłego arcybiskupa. – Powierzmy Panu życia i śmierci jego lata duszpasterskiej posługi, pracy, jego troskę o Kościół, jego słowa, jego decyzje, jego modlitwy, jego czyny – apelował abp Wojda. – Powierzmy także jego ludzką kruchość, bo każdy człowiek staje przed Bogiem nie jako doskonały, ale jako potrzebujący miłosierdzia – dodał i prosił, „aby Chrystus – Droga, Prawda i Życie, któremu wiernie służył na ziemi, przyjął go do Domu Ojca.

Uroczystości pogrzebowe zakończył pochówek abp. Józefa Michalika w podziemiach Bazyliki Archikatedralnej w Przemyślu, gdzie spoczął wśród swoich poprzedników na urzędzie biskupa przemyskiego.

Przed Mszą świętą pogrzebową abp. Józefa Michalika pożegnali: Władysław Ortyl – Marszałek Województwa Podkarpackiego, Teresa Kubas-Hul – Wojewoda Podkarpacki, Kazimierz Dąbrowski – Burmistrz Miasta Zambrów, JM ks. prof. dr hab. Robert Tyrała – Rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, ks. prał. Mieczysław Rusin – Archiprezbiter Przemyski i proboszcz parafii Archikatedralnej w Przemyślu, Danuta Figiela – prezes Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej oraz Marlena Kania i Jakub Rząsa – przedstawiciele młodzieży Archidiecezji Przemyskiej.

Abp Józef Michalik zmarł w 5. Niedzielę Wielkanocną, 3 maja 2026 roku, w 86. roku życia, 62. roku kapłaństwa i 40. roku biskupstwa. W latach 1986–1993 był biskupem diecezjalnym zielonogórsko-gorzowskim (do 1992 gorzowskim), a w latach 1993–2016 arcybiskupem metropolitą przemyskim. Pełnił też funkcję wiceprzewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1999–2004), a następnie przez dwie kadencje przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (2004–2014) i był wiceprzewodniczącym Rady Konferencji Episkopatów Europy (2011–2014).