O współpracy „Kultury” i Centre du Dialogue

„Był to chyba jedyny ośrodek polski, z którym łączyły nas tak bliskie i serdeczne stosunki” – podsumowywał Jerzy Giedroyć relacje Instytutu Literackiego „Kultura” z pallotyńskim Centre du Dialogue. W Roku Giedroycia o współpracy tych dwóch instytucji rozmawiali Anna Bernhardt, dyrektor Instytutu Literackiego „Kultura” i prof. Rafał Habielski, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego. Teksty polskich twórców emigracyjnych zaprezentował aktor Wiesław Komasa.

Pallotyn, ks. Józef Sadzik wkrótce po przybyciu do Francji po swoich studiach w szwajcarskim Fryburgu (4 marca 1963 r.) skierował list do Jerzego Giedroycia i prosił o spotkanie, a już 13 kwietnia odwiedził Maisons-Laffitte. Tam spotkał m.in. Zbigniewa Brzezińskiego, Józefa Czapskiego, Marię Czapską oraz Zofię i Zygmunta Hertzów. I już wtedy rozpoczęła się nie tylko wymiana listów między Giedroyciem a Sadzikiem, przechowywana dziś w archiwach Instytutu Literackiego, ale też liczne spotkania w Maissons-Laffitte i w Paryżu. „Kultura” i Dom Księży Pallotynów były w żywym kontakcie, poprzez ludzi kultury, i co ważne – życzliwie do siebie ustosunkowanych” – pisał później inny pallotyn, ks. Florian Kniotek.

Prof. Rafał Habielski wyjaśniał, że Jerzy Giedroyć wcale nie był antyklerykałem, jak twierdziło wielu. Krytykował jedynie postawę polskiego Kościoła, uważając, że za mało działa na polu publicystyki, troski o Polskę i polską kulturę. Pallotynów w Paryżu – ówcześnie prowadzących Centre du Dialogue – ks. Józefa Sadzika, a potem ks. Zenona Modzelewskiego uważał za swoistą „szczęśliwą wyspę”, gdzie zaangażowanie Kościoła na rzecz rozwoju polskiej myśli rozkwitało. To Giedroyć zachęcał ks. Sadzika, który prowadził wtedy wydawnictwo Editions du Dialogue, by wydawał książki zachodnich teologów i promował idee Soboru Watykańskiego II na gruncie polskim.

Anna Bernhardt podkreślała szczególną zażyłość ks. Sadzika z Zygmuntem Hertzem. – Pewnie nie było dnia, żeby nie kontaktowali się ze sobą telefonicznie dzieląc się nowinkami o literatach i ciekawych zdarzeniach – mówiła. Wspomniała o przyjaźni ks. Sadzika z Józefem Czapskim i jego siostrą, Marią. Podkreślała serdeczność Giedroycia i ks. Sadzika oraz ich opiekę nad polskimi twórcami. Wspomniała, że paryska „Kultura” w czasach komunizmu wysyłała też paczki z pomocą dla „Tygodnika Powszechnego”. – Gdyby nie było współpracy między Giedroyciem i Sadzikiem, spotkania w Centrum Dialogu nie miałyby takiego ciężaru gatunkowego, tak otwartego charakteru i tak szerokiego spektrum zagadnień. Dzięki stałym kontaktom Centre du Dialogue z „Kulturą” głos u pallotynów zabierali również Ci, zdystansowani od kościelnych instytucji, a którym zależało na dobru Polski i rozwoju polskiej myśli. Dzięki ks. Sadzikowi i ks. Modzelewskiemu wiele z tych osób zmieniało swoją postawę. Kard. Karol Wojtyła życzył pallotynom, żeby to było „francuskie okno na Polskę” i „polskie okno na Francję i świat zachodni”. Dla wielu występujących w Sali przy rue Surcouf to było otwarcie na nową rzeczywistość – mówił ks. Marek Wittbrot, kontynuator idei twórcy Centre du Dialogue.

Na zakończenie spotkania Wiesław Komasa zacytował fragmenty homilii, jaką na pogrzebie Jerzego Giedroycia wygłosił ks. Henryk Hoser. „Redaktor wyraził wolę pogrzebu religijnego w Kościele katolickim, który tak bezlitośnie krytykował. Zapewne jego wiara była trudna. Pozostaje ona tajemnicą serca, które przestało bić i opisać jej nie sposób” – wybrzmiały słowa. „Wszystko, co robiłem, zrobiłem kosztem życia osobistego, którego nie miałem” – wspominał ks. Hoser w homilii słowa Giedroycia, a zakończył cytatem z Nowego Testamentu: „I powiedział Pan: „Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich”. – Wytrawni eksperci i mistrzowska recytacja Wiesława Komasy uwydatnili znaczenie działalności paryskiej „Kultury” i pallotyńskiego Centre du Dialogue dla współczesnych odbiorców – podkreśliła prowadząca spotkanie Monika Florek – Mostowska.

Spotkanie zostało zorganizowane we współpracy z Pallotyńską Fundacją Misyjną Salvatti.pl i było kolejnym wydarzeniem z cyklu comiesięcznych wieczorów u pallotynów w Paryżu.