Uczestnicy konferencji PKDP w Warszawie: przestępstwa seksualne wobec dzieci nie powinny ulegać przedawnieniu

– Przestępstwa seksualne wobec dzieci nie powinny ulegać przedawnieniu – przekonywali uczestnicy konferencji „Między krzywdą a uznaniem. Droga pokrzywdzonych do odzyskania poczucia sprawiedliwości”, która odbyła się dziś w Centrum Nauki Kopernik Warszawie. W konferencji wzięli udział przedstawiciele licznych instytucji zaangażowanych w przeciwdziałanie przestępstwom wykorzystania seksualnego osób małoletnich oraz pomoc osobom skrzywdzonym. Spotkanie zorganizowane zostało przez Państwową Komisję do spraw Przeciwdziałania Wykorzystaniu Seksualnemu Małoletnich Poniżej Lat 15 (PKDP).

Konferencja była próbą uchwycenia perspektywy osób skrzywdzonych oraz refleksji nt. budowania systemu skutecznych rozwiązań pomocowych. Uczestnicy spotkania zwracali uwagę na konieczność zmian w prawie karnym w kierunku zniesienia przedawnienia przestępstw wykorzystania seksualnego. Jak podkreśliła przewodnicząca PKDP, Joanna Napierała, taka jest właśnie perspektywa Komisji.

Przedstawiciele Komisji zwracali uwagę, że jest ona jedyną instytucją w Polsce zajmującą się w całości sprawami wykorzystania małoletnich do 15 r. ż. – sprawami bieżącymi ale również przedawnionymi. Objęła ona swoimi działaniami już 2478 spraw. 659 spraw przekazanych zostało do właściwego prokuratora, 650 – objętych zostało monitoringiem. 92 wnioski skierowane zostały do Prokuratora Generalnego a 46 spraw prowadzonych jest z udziałem Komisji jako oskarżyciela posiłkowego.

Niezwykle ważnym wymiarem działań Państwowej Komisji jest działanie w sytuacji, gdy sprawa się przedawniła, tzn. gdy sprawca nie może już stanąć przed sądem i ponieść kary. W takich sytuacjach Komisja prowadzi własne postępowanie wyjaśniające ustalając, czy miało miejsce wykorzystanie osoby małoletniej nawet, gdy z uwagi na przedawnienie nastąpiła odmowa wszczęcia postępowania. Po zakończeniu postepowania Komisja może podjąć decyzję o wpisaniu sprawcy do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Rejestr ten jest jawny, dostępny na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości. Od decyzji Komisji można się odwołać do sądu.

Głównym celem działań Komisji w sprawach przedawnionych jest wysłuchanie osób poszkodowanych, danie im możliwości opowiedzenia o tym, co się wydarzyło a także wpis do Rejestru, co może zapobiegać kolejnym krzywdom w przyszłości.

PKDP przygotowała specjalny poradnik dla uczestników postępowań w sprawach przedawnionych, który dostępny jest m.in. na stronie PKDP.

Do Departamentu Postępowań Wyjaśniających przekazano dotąd 458 spraw uznanych za przedawnione. 352 spraw jest w toku. 103 sprawy zostały zakończone. Przeprowadzono 23 postępowania o wpisie do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym oraz 16 postanowień o odmowie wpisu.

Przedstawiciele PKDP wskazywali, że dla wielu osób poszkodowanych sama możliwość opowiedzenia swojej historii ma znaczenie przełomowe. Zwracali uwagę, że możliwe są różne formy składania wyjaśnień, również pisemnie i zdalnie.  Podkreślali też, że całość postępowania wyjaśniającego objęta jest tajemnicą prawnie chronioną.

O to, by przestępstwa wykorzystania osób małoletnich nie były objęte przedawnieniem zaapelował w poruszającym wystąpieniu w formie zdalnej, Matthew McVarish, osoba dzieląca się swoim doświadczeniem krzywdy oraz działająca na rzecz innych skrzywdzonych. Podkreślił, że gdyby dziś w Polsce zgłosił przestępstwo wykorzystania, którego dopuścił się przed laty jego wujek, sprawca nie poniósłby prawnych konsekwencji.

Zwracał również uwagę, że przedawnienie w sytuacji tego typu przestępstw nie jest rozwiązaniem adekwatnym. Dla osób poszkodowanych mówienie o doświadczeniu krzywdy jest niezwykle trudne, wiele z nich nigdy się na to nie decyduje. Wielu lata zajmuje podjęcie decyzji o opowiedzeniu o tym, co się wydarzyło. Niektórzy decydują się na to jedynie dlatego, że czują się w obowiązku, by chronić innych i kolejne dzieci, które mogą paść ofiarą seksualnych przestępców.

Na ten problem zwracała również uwagę Marta Titaniec, która dzieliła się doświadczeniem rozmów z osobami skrzywdzonymi w ramach inicjatywy „Zranieni w Kościele” oraz pracy w Fundacji św. Józefa KEP. Opowiedziała m.in. o rozmowie z 75-lenią kobietą, która doświadczyła krzywdy w wieku ok. 8 lat i przez niemal 70 lat nosiła to doświadczenie nie dzieląc się nim z nikim. Mówiła również o liście, w którym córka opowiedziała o doświadczeniu krzywdy matki, która nigdy aż do śmierci, sama nie zdecydowała się tej krzywdy zgłosić. Marta Titaniec podkreślała, jak ważna jest odpowiednia forma kontaktu z osobami skrzywdzonymi – otwartość na słuchanie, język jakiego używamy, postawa, jaką prezentujemy. – To od nas zależy, czy zdecydują się opowiedzieć o swojej krzywdzie, czy będą trwały w skorupie milczenia – mówiła.

Na mechanizmy działania traumy seksualnej wskazywała Katarzyna Nowakowska, psycholożka i psychotraumatolożka, koordynatorka punktu pomocy po gwałcie „Femka” w ramach Fundacji Feminoteka. Zwróciła uwagę, że mechanizmy tej traumy działają w taki sposób, że osoby krzywdzone w dzieciństwie mogą przez lata nie pamiętać tych wydarzeń. Przypomnienie może nastąpić po latach i zostać wywołane przez najróżniejsze czynniki.

Podczas konferencji mówiono również o systemowej odpowiedzi na zjawisko przestępstw wykorzystania seksualnego małoletnich w Polsce. Zwracano uwagę na społeczne mechanizmy uznawania i nieuznawania doświadczeń osób skrzywdzonych, na problemy instytucjonalne, z którymi borykają się osoby zgłaszające krzywdę i domagające się sprawiedliwości oraz na rozwiązania prawne.

Dr Tomasz Terlikowski wskazywał na spolaryzowanie społeczeństwa w którym funkcjonuje debata nt. przestępstw wobec małoletnich. Zauważył, że wiąże się to zawężonym widzeniem problemu, który uczestnicy tej debaty widzą przede wszystkim w środowisku swoich oponentów. Wskazywał również na to, że histeria moralna, oburzenie i radykalne piętnowanie sprawców – w istocie nie służy osobom poszkodowanym i tworzeniu skutecznego systemu ochrony i przeciwdziałania kolejnym przestępstwom.

Red. Zbigniew Nosowski mówił o przykładach bezradności osób skrzywdzonych zgłaszających swoją krzywdę wobec instytucji zarówno kościelnych jak i państwowych. Zwracał uwagę na konkretne przepisy i procedury, które w ramach mechanizmów działania tych instytucji mogą powodować dokrzywdzanie a nawet dodatkową traumę. Postulował też pracę na rzecz zmiany tych mechanizmów.

W konferencji wzięli udział przedstawiciele licznych instytucji zaangażowanych w przeciwdziałanie zjawisku wykorzystania seksualnego małoletnich oraz pomoc osobom skrzywdzonym. Obecny był m.in. ks. Wojciech Rzeszowski, kierownik Biura Delegata KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży, przedstawiciele Fundacji św. Józefa oraz inicjatywy „Zranieni w Kościele”.