Leon XIV z pierwszą od 15 lat wizytą papieską

Leon XIV, który 6 czerwca przybędzie do Madrytu rozpoczynając podróż apostolską do Hiszpanii, odwiedzi w jej trakcie Barcelonę oraz Wyspy Kanaryjskie. Będzie to pierwsza od 15 lat wizyta papieska w tym kraju.

Wizyta Leona XIV w Hiszpanii jest dla Kościoła katolickiego jednym z ważniejszych wydarzeń tego roku. Po raz pierwszy od zorganizowanej w 2011 r. podróży Benedykta XVI na Światowe Dni Młodzieży do Madrytu, papież odwiedzi ten tradycyjnie katolicki niegdyś kraj. Wizyta pierwszego pochodzącego z USA Następcy św. Piotra jest ważna nie tylko dla wiernych w Hiszpanii, ale również dla władz tego kraju. Premier Pedro Sánchez na tydzień przed rozpoczęciem papieskiej pielgrzymki postanowił udać się bowiem na spotkanie z Ojcem Świętym.

Dbając o wizerunek

Zdaniem części hiszpańskich komentatorów środowa podróż Sáncheza do Watykanu była ważna przede wszystkim dla samego premiera. Uważają, że po licznych aferach, szczególnie skandalu korupcyjnym dotyczącym hiszpańskich linii lotniczych Plus Ultra, socjalistyczny polityk próbuje ocieplić swój wizerunek u boku Leona XIV. Papież jest bowiem za Pirenejami niezwykle popularny. Prowadzone w Hiszpanii badania dowodzą, że co drugi mieszkaniec tego kraju okazuje sympatię dla Ojca Świętego. Spada tymczasem popularność premiera i kierowanej przez niego Hiszpańskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (PSOE), czego przejawem jest porażka tego ugrupowania w majowych wyborach do parlamentu Andaluzji.

Ujawniane w ostatnim czasie afery korupcyjne zachwiały trzecim mniejszościowym gabinetem Sancheza, ale rząd sformowany przez PSOE z poparciem radykalnej lewicy oraz ugrupowań separatystycznych z Katalonii i Kraju Basków na razie utrzymuje większościowe poparcie w Kongresie Deputowanych, niższej izbie parlamentu. Nawet lider centroprawicowej Partii Ludowej (PP) Alberto Núñez Feijóo uważając, że członkowie kierownictwa PSOE mogą być uwikłani w skandal korupcyjny „Plus Ultra”, uważa, że ewentualne głosowanie w izbie wotum nieufności dla premiera zakończyłoby się porażką PP i konserwatywnej partii Vox.

Postępująca sekularyzacja

Leon XIV przybędzie do Hiszpanii 6 czerwca i w ciągu kolejnych sześciu dni odwiedzi Madryt, Barcelonę, a także Wyspy Kanaryjskie. Na trasie jego podróży znajdzie się hiszpański parlament, w którym jako pierwszy papież w historii przemówi do deputowanych i senatorów tego niegdyś uchodzącego za katolicki kraju. Dowodem, że przymiotnik ten jest dziś już niezbyt właściwy są statystyki dowodzące odchodzenia mieszkańców 48-milionowej Hiszpanii od Kościoła katolickiego. Zgodnie z badaniem uniwersytetu CEU San Pablo w Madrycie jedynie 18 proc. obywateli Hiszpanii deklaruje się jako praktykujący katolicy, którzy co najmniej raz w tygodniu uczestniczą we Msz< świętej. Z dokumentu zatytułowanego „Demografia Kościoła katolickiego u progu trzeciego tysiąclecia” wynika, że za Pirenejami szybko maleje liczba katolików udających się na niedzielną Eucharystię. Jeszcze w dekadzie lat 70. XX odsetek ten przekraczał poziom 70 proc. Autorzy raportu odnotowali, że spadającej liczbie dominicantes towarzyszy też zjawisko małego udziału społeczeństwa w innych sakramentach. Badanie CEU San Pablo dowodzi, że o ile w 1971 r. chrzczonych było 99 proc. dzieci, to we współczesnej Hiszpanii odsetek ten sięga poziomu 50 proc. Zbliżona tendencja występuje w przypadku przystępowania do Pierwszej Komunii Św. Z kolei tylko 18 proc. związków małżeńskich to śluby katolickie. Hiszpania doświadcza również kryzysu powołań kapłańskich. Według danych Konferencji Episkopatu Hiszpanii (CEE) w kraju tym jest 14 tys. księży, czyli o ponad 40 proc. mniej niż w 1971 r. Dodatkowo duchowieństwo w Hiszpanii szybko się starzeje. O ile w dekadzie lat. 60 XX w. średnia wieku wynosiła tam wśród kapłanów 35 lat, to współcześnie przekracza 65 lat.

Życie konsekrowane

Kryzys religijności widoczny jest także w wyższych seminariach duchownych, gdzie w połowie dekady lat 60- tych było ponad 8 tys. seminarzystów. Obecnie studiuje tam 1066 kleryków, czyli o 30 więcej w porównaniu z minionym rokiem. Zgodnie z najnowszymi statystykami w ciągu ostatniego roku do seminariów duchownych wstąpiło 201 mężczyzn, zaś innych 82 opuściło mury tych uczelni rezygnując z przygotowania do kapłaństwa. W tym samym czasie 58 seminarzystów ukończyło studia teologiczne i przyjęło święcenia kapłańskie. Średnia wieku alumnów hiszpańskich wyższych seminariów duchownych to 27,5 lat.

Według oceny sekretariatu podkomisji ds. seminariów duchownych działającej w ramach Konferencji Episkopatu Hiszpanii w gronie 1066 kleryków przygotowujących się obecnie w tym kraju do kapłaństwa dominują słuchacze seminariów diecezjalnych. Jest ich tam łącznie 854. Ze statystyk komisji wynika, że w ostatnich latach w Hiszpanii panował odwrotny trend polegający na spadku liczby seminarzystów. Rekordowy pod względem najniższej liczby słuchaczy na tych uczelniach był 2024 r., kiedy w sumie do kapłaństwa przygotowywało się zaledwie 956 kleryków. Zjawisko spadającej liczby kandydatów do kapłaństwa w ostatnich latach było szczególnie widoczne w porównaniu z początkiem XXI w. W roku akademickim 2001-2002 w hiszpańskich seminariach duchownych kształciło się bowiem łącznie 1736 kleryków, z czego formację przygotowującą do stanu kapłańskiego rozpoczynało 353 seminarzystów.

Szkolnictwo katolickie

Pomimo słabnącego w Hiszpanii życia religijnego do Kościoła zaczyna powracać młodzież. Dowodzi tego opublikowane w kwietniu badanie Fundacji SM, z którego wynika, że w ciągu zaledwie pięciu lat liczba młodych deklarujących się jako katolicy wzrosła z 31,6 proc. do 45 proc. Według raportu pt. „Młodzi Hiszpanie 2026” to największy w ciągu ostatnich trzech dekad odsetek młodych deklarujących wiarę w Boga. Jako „dosyć ważną lub bardzo ważną” deklaruje ją blisko 39 proc. ankietowanych.

Ważnym spoiwem łączącym hiszpańskie dzieci i młodzież z Kościołem jest sieć szkół katolickich. Według danych Konferencji Episkopatu Hiszpanii do ponad 2,5 tys. tego typu placówek uczęszcza łącznie około 1,4 mln uczniów. Szkoły te od lat należą do czołówki najlepszych placówek oświatowych w kraju, czego dowodzą rankingi obejmujące zarówno instytucje prywatne, jak i publiczne. Kościół roztacza też pieczę nad prestiżowymi szkołami, w których poza językiem hiszpańskim wykładowym jest angielski.

Z roku na rok nauczanie w hiszpańskich szkołach prowadzonych przez zgromadzenia zakonne przejmują świeccy. Sprawują ją zazwyczaj za pośrednictwem fundacji oświatowych. Zjawisko jest zazwyczaj efektem kurczącego się grona członków wspólnot zakonnych w Hiszpanii. Przykładem jest opuszczenie w maju przez siostry ze Zgromadzenia Boskiego Serca andaluzyjskiej Huelvy, gdzie posługiwało ono przez ponad sześć dekad. W nowym roku szkolnym w prowadzonej przez zakonnice szkole katolickiej pod wezwaniem Kardynała Spínoli, założyciela tego zgromadzenia, nadzór na placówką i zajęcia poprowadzą świeccy powiązani z tym zakonem. Jego władze wyjaśniły, że opuszczenie przez zakonnice miasta ma związek ze spadającą liczbą powołań, a także sędziwym wiekiem posługujących tam sióstr zakonnych. Dodały, że w dalszym ciągu „placówka oświatowa będzie kontynuowała swoją misję i zachowa tożsamość chrześcijańską”.

Młodzi w akcji

Młodzi ludzie odgrywają istotną rolę wśród hiszpańskiego laikatu. Ich rola jest szczególnie ważna ze względu na  włączenie się w rozmaite stowarzyszenia i ruchy świeckich. W ich skład w całym kraju wchodzi ponad 400 tys. osób. Wśród wspólnot tych są m.in. wywodząca się z Hiszpanii prałatura Opus Dei oraz Droga Neokatechumenalna, a także chrześcijańscy skauci. Wielu z nich włączy się w pomoc przy organizacji wizyty papieża Leona XIV. Szacuje się, że łącznie w trakcie trwającego od 6 do 12 czerwca wydarzenia w obsłudze wizyty papieskiej pomoże ponad 20 tys. ochotników, głównie młodzieży, w tym liczni członkowie ruchów i organizacji katolickich. Z dotychczasowych zapisów wynika, że największe grono wolontariuszy zgłosiło się do pomocy w Madrycie, gdzie papież będzie przebywał od 6 do 8 czerwca. Władze miejscowego Kościoła katolickiego oszacowały, że ponad połowa z blisko 19 tys. wolontariuszy to osoby w wieku 18-35 lat. Wśród nich przeważają kobiety. Pierwotnie listę wolontariuszy w Madrycie planowano na 10 tys. osób. Zgodnie ze zgłoszeniami wolontariusze, którzy pomogą podczas madryckiego etapu wizyty Leona XIV, to członkowie zgromadzeń zakonnych, ośrodków edukacyjnych, a także ruchów kościelnych, stowarzyszeń oraz różnych grup katolickich.

Pierwsze szkolenia dla wolontariuszy archidiecezja w Madrycie rozpoczęła na początku maja. W ich trakcie ochotnicy otrzymali właściwą formację w zakresie m.in. bezpieczeństwa i sytuacji kryzysowych, pierwszej pomocy, a także opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Niebawem utworzono zespoły, które otrzymały odpowiednie funkcje związane z obsługą papieskiej wizyty.

Madryt zdecydowanie przeważa pod względem liczby wolontariuszy nad innymi miejscami, które odwiedzi Leon XIV. W Barcelonie, gdzie Ojciec Święty będzie 9 i 10 czerwca, do pomocy w wizycie papieskiej zgłosiło się niewiele ponad 900 osób, zaś na Wyspach Kanaryjskich – 1800 ochotników. Ojciec Święty odwiedzi ten atlantycki archipelag 11 i 12 czerwca. Spotka się tam z wolontariuszami oraz imigrantami, zwracając w ten sposób uwagę na kryzys migracyjny.

Spotkanie z ofiarami wykorzystywania seksualnego

Madryt, w którym papież spotka się m.in. z rodziną królewską, parlamentarzystami i poprowadzi procesję Bożego Ciała, będzie też miejscem prywatnego spotkania Leona XIV z ofiarami nadużyć popełnionych przez ludzi Kościoła w Hiszpanii. Wydarzenie to, jak oceniają lokalne media, będzie kontynuacją działań kierownictwa hiszpańskiego Kościoła, które deklaruje gotowość do jak najszybszego rozwiązania kwestii zadośćuczynienia dla ofiar. Pod koniec marca br. Konferencja Episkopatu Hiszpanii zapowiedziała wypłatę odszkodowań finansowych ofiarom wykorzystywania seksualnego, którego sprawcami byli duchowni a także świeccy pracownicy struktur kościelnych. Przewodniczący hiszpańskiego Episkopatu, abp Luis Argüello podpisał już w tej sprawie porozumienie z rządem Hiszpanii, który reprezentował szef Kancelarii Rady Ministrów, Félix Bolaños. W dokumencie ustalono procedurę dochodzenia przez poszkodowanych do odszkodowań, w tym określono zasady dotyczące spraw przedawnionych lub sytuacji, gdy agresor już nie żyje. Porozumienie to, jak wyjaśnił arcybiskup Luis Argüello, otwiera nowy etap na drodze do dochodzenia sprawiedliwości. Stanowi też, jak dodał, okazję do współpracy dla stron, aby propozycje odszkodowań finansowych były jak najlepsze. Hiszpański duchowny wyjaśnił, że „istnieje szansa wyjścia do niektórych ofiar, które nie ufają już diecezjom lub zgromadzeniom zakonnym”. Dodał, że we współpracy z władzami Hiszpanii Konferencja Episkopatu tego kraju opracuje mechanizm „kompleksowych reparacji”. – Nie chodzi tu bowiem tylko o ustalenie kwot odszkodowań (…). Chcemy skupić się na osobach, w całym tym procesie przyjmowania, wysłuchiwania oraz proponowania kompleksowych odszkodowań, nawet jeśli droga dochodzenia do sprawiedliwości wydaje się powolna – powiedział przewodniczący Konferencji Episkopatu Hiszpanii, zaznaczając, że „proces ten przewiduje odpowiedni dialog z diecezjami i zgromadzeniami zakonnymi”. Sprecyzował, że działająca w ramach struktur Kościoła w Hiszpanii komisja ds. wykorzystywania seksualnego otrzymała 131 wniosków o odszkodowania popełnione w związku z nadużyciami ludzi Kościoła.

Z wizytą u Gaudiego

Jednym z ważnych punktów wizyty Leona XIV w Hiszpanii będzie wizyta w Katalonii. Skoncentruje się ona wokół osoby sługi Bożego Antonia Gaudiego, katalońskiego architekta, budowniczego bazyliki Sagrada Familia w centrum Barcelony, stolicy regionu. Jeszcze przed wylądowaniem w Katalonii papież będzie mógł zobaczyć tę budowlę. Jak zapowiada pilot samolotu linii Iberia Pablo Martínez, który 9 czerwca będzie dowodził załogą maszyny lecącej z Madrytu do Barcelony, na krótko przed wylądowaniem na lotnisku El Prat zniży on lot na wysokość, z której „papież będzie miał dobre warunki do podziwiania Sagrada Familia z bliska”. Dodał, że „uprzywilejowany widok” bazyliki dla papieża będzie uzależniony od warunków atmosferycznych.

Wizyta papieża w Sagrada Familia będzie jednym z głównych punktów podróży Leona do Barcelony, gdzie poprowadzi on m.in. uroczystość poświęcenia najwyższej wieży nowej bazyliki podczas Mszy św. z udziałem hiszpańskiej rodziny królewskiej oraz ponad 8 tys. osób. Papież pomodli się tam też przy grobie architekta bazyliki – Gaudiego, dokładnie w setną rocznicę jego śmierci.

Budowana od 1882 r. w centrum stolicy Katalonii świątynia przechodziła różne fazy rozwoju. Przełomem stało się przejęcie inwestycji przez Gaudiego. Kataloński architekt przyjął zlecenie budowy bazyliki po Francisco Villarze. Kierował jej pracami do czasu swojej śmierci 10 czerwca 1926 r. Zachowane po Gaudim projekty budowy świątyni zostały zniszczone podczas hiszpańskiej wojny domowej.

W lutym ekipy budowlane zakończyły montaż krzyża na centralnej wieży bazyliki Sagrada Familia w Barcelonie, którą rocznie odwiedza blisko 5 mln osób z całego świata. Prace prowadzono w obecności licznie zgromadzonych pod bazyliką mieszkańców miasta i turystów, którzy owacją przyjęli zakończenie montażu wieży, najwyższego punktu świątyni. Wieża im. Jezusa jest jedną z sześciu wież bazyliki. Pomimo trwających latami prac przy Sagrada Familia dopiero w 2019 r. władze Barcelony wydały pierwszy dokument legalizujący budowę tej świątyni. Certyfikat uregulował też zakres wszelkich prac zaplanowanych do końca 2026 r.