Dlaczego Wilno stało się Miastem Miłosierdzia?

Dlaczego orędzie o Bożym Miłosierdziu zrodziło się w Wilnie, a nie w jednym z wielkich ośrodków politycznych lub religijnych Europy? To pytanie stanowiło sedno wykładu prof. dr Ireny Vaišvilaitė wygłoszonego podczas VI Światowego Apostolskiego Kongresu Miłosierdzia, który odbywa się w Wilnie w dniach 7–12 czerwca. Jego tematem jest: „Budowanie Miasta Miłosierdzia”. W wykładzie litewska historyczka sztuki i historii Kościoła zgłębiła historyczne i kulturowe okoliczności, które uczyniły Wilno wyjątkowym miejscem objawień związanych ze św. Faustyną Kowalską i szerzeniem kultu Bożego Miłosierdzia.

Jednym z głównych tematów jej wystąpienia były pozornie nieprawdopodobne miejsca wybrane na ważne wydarzenia duchowe. Odnosząc się do znanych objawień maryjnych i religijnych w Fatimie, Lourdes i Wilnie, Vaišvilaitė zauważyła, że ​​osoby, które otrzymały takie objawienia, były zazwyczaj skromne, ubogie i w dużej mierze nieznane społeczeństwu. „Ludzie, którzy doświadczyli tych objawień, byli zwykłymi ludźmi, których nikt nie znał” – powiedziała. „Często innym trudno było uwierzyć w autentyczność ich doświadczeń i przesłanie, które niosły”.

W czasach objawień św. Faustyny ​​Wilno nie było już dawną, wielką stolicą. Stało się miastem peryferyjnym, naznaczonym ubóstwem, niepewnością polityczną i napięciami etnicznymi. Mimo tych okoliczności orędzie Bożego Miłosierdzia nadal się rozprzestrzeniało.

Vaišvilaitė zwróciła również uwagę na symbolikę powszechnie kojarzoną z objawieniami. W Lourdes woda stała się centralnym znakiem; w Fatimie – słońcem. W obrazie Bożego Miłosierdzia dwa promienie światła symbolizują krew i wodę, które wypłynęły z boku Chrystusa. „Łaska Boża jest bardzo pokorna” – zauważyła. „Być może dlatego przeszła przez tak skromne miasto i tak zwyczajnego człowieka”.

Prelegentka podkreśliła, że ​​Wilno od dawna jest miejscem spotkań różnych tradycji religijnych. Przez wieki w mieście żyli katolicy, prawosławni, protestanci, Żydzi, Karaimi i Tatarzy, tworząc unikalne środowisko kulturowo-religijnej różnorodności.

Zwróciła również uwagę na znaczenie Unii Brzeskiej z 1596 roku, która doprowadziła część społeczności prawosławnej do komunii z Kościołem katolickim i dała początek Kościołowi greckokatolickiemu. Według Vaišvilaitė, to historyczne doświadczenie pozostaje aktualne do dziś, ponieważ społeczności chrześcijańskie wciąż dążą do większej jedności i dialogu.

Orędzie o Bożym Miłosierdziu dotarło do przyszłej św. Faustyny ​​w międzywojennym Wilnie, mieście o dużej populacji żydowskiej i złożonym składzie etnicznym. W czasach narastającego nacjonalizmu zarówno Litwini, jak i Polacy rościli sobie prawo do miasta, podczas gdy Europa stopniowo zmierzała ku katastrofie II wojny światowej. Vaišvilaitė zasugerowała, że ​​to nie przypadek, że objawienia miały miejsce w okresie naznaczonym napięciami narodowościowymi i rosnącą niepewnością co do przyszłości.

Następne dekady przyniosły Wilnu głębokie zmiany. Społeczność żydowska miasta została niemal unicestwiona wskutek Holokaustu, wielu polskich mieszkańców zostało zmuszonych do opuszczenia miasta, a liczne kościoły i domy modlitwy zamknięto lub przekształcono pod rządami sowieckimi. Historyczne cmentarze zostały zniszczone, a znaczna część wielokulturowego dziedzictwa miasta została naruszona.

W rezultacie powojenne Wilno stało się pod wieloma względami „miastem bez pamięci”. Nowi mieszkańcy przybywający z różnych części Litwy i Związku Sowieckiego odziedziczyli miasto, którego tradycyjna tkanka społeczna uległa głębokiej przemianie.

To doświadczenie nie było wyjątkowe dla Wilna. Wiele krajów Europy Środkowej i Wschodniej doświadczyło podobnych wstrząsów w XX wieku. Z tego powodu Vaišvilaitė zasugerowała, że ​​przesłanie św. Faustyny ​​nigdy nie było skierowane wyłącznie do Wilna, było to przesłanie miłosierdzia dla całego regionu naznaczonego konfliktami, przemocą i wysiedleniami.

Podsumowując swój wykład, powróciła do pytania zawartego w tytule. „Dlaczego więc Wilno stało się Miastem Miłosierdzia?” – zapytała. „Być może dlatego, że w tamtym momencie historii miłosierdzie było tym, czego najbardziej potrzebowaliśmy”.

Prof. dr Irena Vaišvilaitė jest litewską historyczką sztuki i historii Kościoła, dyplomatką i profesor Uniwersytetu Wileńskiego. W latach 1991–1998 pracowała w litewskojęzycznej redakcji Radia Watykańskiego i uzyskała doktorat z historii Kościoła na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Później pełniła funkcję ambasadora Litwy przy Stolicy Apostolskiej i Suwerennym Zakonie Maltańskim (2012–2017) oraz Stałego Przedstawiciela Litwy przy UNESCO (2017–2019). Jest również autorką licznych książek i opracowań naukowych poświęconych chrześcijańskiemu dziedzictwu Wilna.