Opieka duchowa nad pacjentem jest dziś koniecznością – konferencja „Ochrona zdrowia psychicznego w obliczu wyzwań współczesności”

Opieka duchowa jest wymogiem nowoczesnej opieki nad pacjentem, dlatego wymaga dalszych starań o to, by stała się standardem w polskiej służbie zdrowia – podkreślali  uczestnicy uczestnicy konferencji „Ochrona zdrowia psychicznego w obliczu wyzwań współczesności”. W wydarzeniu zorganizowanym w sobotę w Collegium Verum w Warszawie uczestniczyli lekarze, psychiatrzy, psychoterapeuci i naukowcy z Polski i zagranicy.

Teolog ks. dr hab Artur Kasprzak przyznał, że definicji duchowości jest wiele i nie zawsze jest ona związana jest z konkretną religią. Zaznaczył jednocześnie, że znaczenie sfery duchowej w procesie leczniczym docenia także Międzynarodowa Organizacja Zdrowia.

Mówiąc o znaczeniu całościowej wizji człowieka jako fundamentu opieki duchowej w medycynie  prof. dr hab. Jakub Pawlikowski wskazał, że trudno doświadczać pełni zdrowia i życia bez harmonijnego ładu opartego na antropologii uwzględniającej nie tylko troskę o ciało, uczucia, relacje społeczne, ale również ludzkiego ducha. “Człowiek bowiem doświadcza siebie jako jedności, dlatego z perspektywy potrzeb człowieka, błędem jest radykalne oddzielanie świata wiary, wiedzy albo religii i nauki” – podkreślił.

Profesor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wskazał, że na trudno definiowalny termin duchowość składają się trzy wymiary. Pierwszy, zdaniem prelegenta najważniejszy,  to religijność człowieka, zwłaszcza jego relacje z Bogiem, a także zwyczaje i praktyki oraz życie wspólnotowe. Drugi wymiar to poszukiwania egzystencjalne odnoszące się do sensu życia, cierpienia, śmierci, odpowiedzi na pytania o własną godność. Wymiar trzeci to wartości, którymi żyje człowiek, relacje z sobą, z innymi ludźmi, stosunek do kultury, pracy, nauki, sztuki.

Lekarz, filozof i prawnik zaznaczył, że zarówno z badań jak i z doświadczenia wielu klinicystów wynika, że dla wielu pacjentów, szczególnie w stanie terminalnym, zdrowie fizyczne jest tak samo ważne jak duchowe. Powołując się na badania, jakie wśród ponad 100 kapelanów polskich szpitali przeprowadził ks. Waldemar Głusiec wskazał, że równie często jak pacjenci, z prośba o poradę zwracają się do kapelanów członkowie rodziny pacjenta, ale wcale też nie tak rzadko lekarze, pielęgniarki położne czy ratownicy.

“Rozmowy dotyczyły kwestii kontroli poczęć, ale też zaprzestania terapii uporczywej czy terapii daremnej, transplantacji, rozpoznania śmierci, testów prenatalnych czy zakończenia ciąży” – powiedział prof. Pawlikowski podkreślając, że niezbędne jest dobre przygotowanie kapelanów do przeprowadzania takich rozmów.

Zdaniem naukowca, lekarze i pielęgniarki powinni posiadać umiejętność rozpoznawania kryzysów duchowych pacjentów. Ważne jest też zapewnienie w szpitalach i innych zakładach opieki zdrowotnej, miejsc sprzyjających potrzebom duchowym takich jak kaplica, miejsca ciszy, modlitwy, dostęp do literatury. Ważne jest też, by placówka medyczna dysponowała większą liczbą pokoi pożegnań, by mogły one odbywać się we właściwych warunkach.

Profesor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie podkreślił też, że nie należy zapominać o potrzebach duchowych personelu medycznego, bowiem te osoby także wymagają wsparcia, na przykład wtedy, gdy borykają się ze stratą pacjenta. Śmierć chorego, zwłaszcza na początku praktyki medycznej, nie przechodzi obojętnie, dlatego to też jest coś, nad czym trzeba się pochylić, a to często jest niedoceniane – powiedział prof. Pawlikowski.

O. prof. Borys Soiński OFM wskazywał, że chorzy oczekują zauważenia ich potrzeb duchowych. Zapewnienie im takiej opieki nie tylko zwiększa skuteczność leczenia ale też poprawia radzenie sobie chorych z ich stanem i polepsza relacje zarówno samego pacjenta jak i jego rodziny z lekarzami i personelem medycznym. Ponadto, co wykazały badania przeprowadzone w USA, poprawia finansowanie opieki zdrowotnej – wskazał prezes Stowarzyszenia Psychologii Pastoralnej.

Powołując się na standardy amerykańskie franciszkanin mówił o roli odpowiednio przeszkolonych osób świeckich, które, jako kapelani, świadczą opiekę duchową i terapeutyczną wśród pacjentów. Wymaga to oczywiście uzyskania właściwych certyfikatów, które poświadczają przygotowanie teologiczne i psychologiczne do pełnienia takiej roli.

Specjalistyczna opieka duchowa świadczona przez kapelanów i innych członków zespołu opieki duchowej to zespołowa posługa pastoralno-liturgiczna z udziałem duchownych i świeckich, tłumaczył zakonni. Jak dodał,  taka forma istnieje w wielu krajach , lecz w Polsce spotykana jest rzadko.

Posługujący świeccy, wskazywał o. Soiński, to osoby powołane do pomocy kapłanom w modlitwie i udzielaniu Komunii, a także podczas liturgii. – Rola tych osób wzrasta, gdy przyjmie się perspektywę, że szpital to nie tylko osoby chorujące, ale również ich rodziny, które także dotykają bolesne doświadczenia związane z cierpienie bliskiego – zaznaczył franciszkanin.

O roli, różnicach i synergiach psychoterapii i duszpasterstwa w ich oddziaływaniu na pacjenta mówił Winfried Hahn z Chrześcijańskiej Fundacji DE’IGNIS z Niemiec. Wskazał, że psychoterapia poświęca się redukcji objawów psychopatologicznych, zaś duszpasterstwo oferuje empatyczne wsparcie oraz nadające sens, duchowe ramy interpretacyjne wydarzeń życiowych. Tak więc, obie dyscypliny oferują pomoc w procesach psychicznej integracji, jednak w różnych kontekstach.

Hahn stwierdził, że w niektórych krajach, np. w Niemczech istnieje ścisły podział między psychoterapią a duszpasterstwem. W związku z tym duszpasterstwo nie może ani stawiać diagnoz ani stosować metod psychoterapeutycznych bez narażania się na zarzut nielegalnego leczenia. “Z drugiej strony psychoterapia coraz częściej uznaje wiarę i duchowość za zasób i dlatego gotowa jest traktować duszpasterstwo poważnie i współpracować z nim” – powiedział gość z Niemiec. Ważne jest, jak dodał, by psychoterapia i duszpasterstwo współpracowały ze sobą, akceptując przy tym swoje granice.

Międzynarodowa konferencja „Ochrona zdrowia psychicznego w obliczu wyzwań współczesności” odbyła się w Collegium Verum w Warszawie.