Najstarszy zapis „Gaude Mater Polonia” wrócił do Polski

W Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie zaprezentowano dziś odzyskane z Niemiec dobra kultury. Wśród nich znalazł się średniowieczny rękopis zawierający najprawdopodobniej najstarszy zachowany zapis hymnu „Gaude Mater Polonia”, opatrzony przedwojennymi pieczęciami Biblioteki Seminaryjnej w Płocku.

W ramach obchodów 35. rocznicy podpisania z Niemcami traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy do Polski powróciły kolejne bezcenne dobra: fragment średniowiecznego rękopisu z zapisem hymnu „Gaude Mater Polonia”, pierścień króla Zygmunta I Starego oraz 11 miniaturowych eksponatów kolejowych z przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie.

Odzyskane obiekty zostały przekazane 17 czerwca podczas Forum Polsko-Niemieckiego w Berlinie. W piątek, 19 czerwca, podczas konferencji prasowej w Warszawie, przy dźwiękach „Gaude Mater Polonia”, zaprezentowano pierścień i rękopis.

Szczególne znaczenie dla diecezji płockiej ma powrót rękopisu odnalezionego w zbiorach Staatsbibliothek zu Berlin. Zabytek, datowany na XIV wiek, obejmuje sześć pergaminowych kart zawierających tekst i zapis muzyczny hymnu „Gaude Mater Polonia”. Na dwóch kartach zachowały się przedwojenne pieczęcie Biblioteki Seminaryjnej w Płocku – „Bibliotheca Seminarii Plocensis”, potwierdzające jego pochodzenie.

– W 1904 roku Katedrę Płocką i Muzeum Diecezjalne odwiedził Henryk Sienkiewicz. W księdze pamiątkowej pozostawił krótkie, ale wymowne słowa: „Kościół jest stróżem przeszłości, piastunem teraźniejszości i siewcą przyszłości”. Dziś szczególnie dotykamy tego pierwszego wymiaru – powiedział bp Szymon Stułkowski podczas konferencji w Warszawie.

Biskup przypomniał, że przed II wojną światową Biblioteka Seminaryjna w Płocku, gdzie przechowywany był m.in. odzyskany rękopis, należała do najcenniejszych księgozbiorów w Polsce, ale jej zbiory zostały niemal całkowicie rozproszone przez okupanta. – Jako biskup diecezji, z której pochodzi ten rękopis, wyrażam ogromną radość oraz wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do jego odzyskania. Mam nadzieję, że dziejowej sprawiedliwości coraz częściej będzie stawało się zadość – podkreślił.

Rękopis został zidentyfikowany w 2023 roku przez dr. Pawła Figurskiego z Instytutu Sztuki PAN. Fragment zawiera warianty tekstowe odmienne od najstarszego kompletnego przekazu znanego z antyfonarza kieleckiego, w związku z czym jest najprawdopodobniej najstarszą zachowaną notacją tego hymnu.

Minister kultury Marta Cienkowska zwróciła uwagę na symboliczny wymiar odzyskania zabytku. – Patrzymy na historię, która wraca do domu. Trudno wyobrazić sobie bardziej symboliczny powrót niż powrót świadectwa jednego z fundamentów polskiej tradycji – powiedziała o odzyskanym rękopisie.

W konferencji prasowej w Pałacu Rzeczypospolitej oprócz Marty Cienkowskiej, minister kultury i dziedzictwa narodowego oraz biskupa płockiego Szymona Stułkowskiego, udział wzięli Miguel Berger, ambasador Republiki Federalnej Niemiec w Polsce; prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie oraz dr Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej.

Sprowadzenie zabytków do kraju jest efektem współpracy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z partnerami niemieckimi oraz instytucjami i osobami zaangażowanymi w proces restytucji.
Na razie, odzyskane zabytki można oglądać w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie (pl. Krasińskich 3/5) do 26 czerwca.