Benedykt XVI i trzy nawrócenia św. Augustyna

Już dziś Leon XIV uda się do Pawii – miasta, które od VIII wieku strzeże relikwii św. Augustyna. Ostatnim papieżem, który nawiedził to miejsce był Benedykt XVI, który w wygłoszonej 22 kwietnia 2007 roku homilii opisał wewnętrzną drogę jednego ze swoich duchowych mistrzów.

„Jeśli dokładnie prześledzimy życie św. Augustyna, zauważymy, że nawrócenie nie było wydarzeniem, które dokonało się w jednej chwili, lecz drogą, i że droga ta nie zakończyła się przy chrzcielnicy” – przypomniał Benedykt XVI i wskazał, że patrząc na rozwój Augustyna „można mówić o jego «nawróceniach», które w istocie były jednym wielkim nawróceniem przejawiającym się w poszukiwaniu Oblicza Chrystusa, a następnie w pójściu razem z Nim”.

Pierwsze nawrócenie – poszukiwanie prawdy drogą do chrześcijaństwa

„Pierwsze zasadnicze nawrócenie było wewnętrznym dochodzeniem do chrześcijaństwa, do «tak» wiary i chrztu” – mówił o Augustynie Benedykt XVI wskazując, że kluczem do zrozumienia jego życia było zamiłowanie do prawdy. Augustyn był człowiekiem swoich czasów, ale nie wystarczało mu przeciętne życie: „chciał znaleźć prawdę. Chciał się dowiedzieć, kim jest człowiek, skąd wziął się świat, skąd przychodzimy, dokąd zmierzamy i jak możemy znaleźć prawdziwe życie”. I choć miłość do Chrystusa „wyssał z mlekiem matki”, to zanim doszedł do chrześcijańskiej wiary, „przeszedł w swych młodzieńczych latach wiele wewnętrznych zmagań”. Dzięki filozofii platońskiej Augustyn odkrył istnienie Logosu – stwórczego rozumu, ale „dopiero w wierze Kościoła Augustyn odkrył z czasem drugą istotną prawdę: Słowo — Logos — stało się ciałem”.

Drugie nawrócenie – przyjęcie święceń dla służby wszystkim

W 387 r., po przyjętym w Mediolanie chrzcie, Augustyn wrócił do rodzinnej Afryki, by tam wieść życie „poświęcone rozmowie z Bogiem oraz refleksji i kontemplacji piękna i prawdy Jego słowa”. W 391 r. uczestniczył w niedzielnej liturgii w Hipponie, gdy w homilii biskup Waleriusz wspomniał o potrzebie wyświęcenia kapłana, któremu mógłby powierzyć głoszenie kazań. W odpowiedzi ludzie pochwycili Augustyna, który ze łzami w oczach przyjął święcenia kapłańskie. „Rozwiało się piękne marzenie o życiu kontemplacyjnym, życie Augustyna kompletnie się zmieniło” – mówił Benedykt XVI, wskazując na drugie nawrócenie, które polegało na „byciu wciąż na nowo dla wszystkich, a nie dla własnej doskonałości; wciąż na nowo, razem z Chrystusem, dawać własne życie, aby inni mogli Go znaleźć, Tego, który jest prawdziwym Życiem”.

Trzecie nawrócenie – uznanie własnej niedoskonałości

Na kilka lat przed śmiercią, Augustyn podejmuje się napisania jednego ze swoich ostatnich dzieł, zatytułowanych Retractaciones – «Sprostowania», w którym, jak zauważa Benedykt XVI, „w sposób krytyczny traktuje swe napisane do tej pory dzieła i dokonuje pewnych korekt w miejscach, co do których dowiedział się czegoś nowego”. Wśród poruszonych tematów, Augustyn odnosi się do swoich własnych, napisanych 20 lat wcześniej homilii dotyczących Kazania na Górze, w których wyrażał przekonanie, że ochrzczony może osiągnąć doskonałość wskazaną przez Chrystusa. U schyłku swojego życia Doktor Kościoła dochodzi do wniosku, że „jeden tylko jest naprawdę doskonały i że w jednym tylko słowa z Kazania na Górze zostały całkowicie wypełnione: w samym Jezusie Chrystusie. Natomiast cały Kościół — my wszyscy, z apostołami włącznie, musimy modlić się każdego dnia: odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom”.

Augustyn nauczycielem pokory

Benedykt XVI wskazuje na Augustyna jako na przykład pokory, którą najpierw można dostrzec w Bożym wcieleniu, a następnie praktykować we własnym życiu. W życiu Augustyna, według papieża z Niemiec, polegała ona na „dostosowywaniu swej wielkiej myśli do pokornej wiary Kościoła”, na „przekładaniu swej wielkiej wiedzy na prosty język nauczania” oraz na uznaniu, że „on sam i cały Kościół pielgrzymujący potrzebował i wciąż potrzebuje miłosiernej dobroci Boga, który przebacza każdego dnia”.