Kanoniści: potrzebne są jednolite standardy stosowania „Vos estis lux mundi” w całym Kościele

Praktyczny komentarz do listu apostolskiego motu proprio papieża Franciszka „Vos estis lux mundi”, mający ułatwić jednolite stosowanie przepisów dotyczących zgłaszania i badania przypadków wykorzystywania seksualnego oraz odpowiedzialności przełożonych kościelnych, zaprezentowano we wtorek w Sekretariacie Konferencji Episkopatu Polski. Autorzy podkreślali, że dokument ma służyć zarówno ochronie osób skrzywdzonych, jak i wypracowaniu wspólnych standardów postępowania w diecezjach i zgromadzeniach zakonnych.

Komentarz został przygotowany przez zespół konsultacji prawno-kanonicznych Fundacji Świętego Józefa KEP. W jego opracowaniu uczestniczyli także specjaliści łączący doświadczenie naukowe z praktyką sądownictwa kościelnego oraz prowadzenia postępowań dotyczących przestępstw seksualnych wobec małoletnich i osób bezbronnych. Podczas prezentacji publikację przedstawili: dr hab. Anna Słowikowska z KUL, dr Aleksandra Brzemia-Bonarek z UPJPII oraz ks. dr hab. Jan Dohnalik z UKSW.

Jak wyjaśniła dr hab. Anna Słowikowska, punktem wyjścia dla autorów była świadomość, że motu proprio „Vos estis lux mundi” nie jest już dokumentem o charakterze eksperymentalnym, lecz obowiązującym prawem Kościoła. – A prawo spełnia swoją funkcję tylko wtedy, gdy jest dobrze rozumiane i rzetelnie realizowane – podkreśliła kanonistka.

Dodała, że publikacja powstała przede wszystkim z praktycznych doświadczeń osób prowadzących postępowania. – Komentarz nie powstał wyłącznie przy biurku czy w bibliotekach. W dużej mierze zrodził się z pytań, które pojawiają się podczas konkretnych postępowań, z określonych przypadków i kazusów – zaznaczyła.

Dr hab. Anna Słowikowska wyjaśniła, że adresatami opracowania są przede wszystkim biskupi, przełożeni zakonni, kanoniści, delegaci przyjmujący zgłoszenia, osoby odpowiedzialne za ochronę małoletnich, członkowie zespołów prewencyjnych oraz duszpasterze towarzyszący zarówno osobom skrzywdzonym, jak i oskarżanym.

Publikacja zawiera omówienie wszystkich artykułów motu proprio, nowe tłumaczenie dokumentu, schematy najważniejszych procedur kanonicznych oraz aneks z wybranymi przepisami prawa polskiego odnoszącymi się do ochrony małoletnich.

Zdaniem dr hab. Słowikowskiej, jednym z najważniejszych przesłań komentarza jest przypomnienie, że procedury opisane przez papieża Franciszka służą „prawdzie i sprawiedliwości”, a postępowania kościelne nie zastępują działań organów państwowych. – Są to dwa odrębne porządki prawne, które mają własne zadania i własne kompetencje – przypomniała.

Podkreśliła również, że nawet najlepsze przepisy nie wystarczą bez odpowiedzialności osób je stosujących. – Potrzebujemy odwagi, aby nie odwracać się od spraw trudnych, ale jednocześnie potrzebujemy roztropności, która pozwala działać sprawiedliwie, odpowiedzialnie i zgodnie z prawem – zaznaczyła.

Dr Aleksandra Brzemia-Bonarek zwróciła uwagę, że impulsem do przygotowania komentarza były obserwowane w praktyce różnice w sposobie prowadzenia spraw w poszczególnych diecezjach i zgromadzeniach zakonnych.  – Chodziło nam o to, aby wypracować minimalne standardy postępowania, żeby nie było takiej sytuacji, że wierny z diecezji A jest inaczej traktowany niż wierny z diecezji B – tłumaczyła.

Jak dodała, standaryzacji oczekują także osoby skrzywdzone i ich rodziny, które dostrzegają jednolite procedury w systemie prawa państwowego, natomiast nie zawsze widzą je w praktyce kościelnej.

Autorka podkreśliła też znaczenie współpracy Kościoła z instytucjami państwowymi. Przypomniała, że zgodnie z art. 20 „Vos estis lux mundi” istnieje obowiązek współdziałania z organami państwa. – Ta współpraca musi mieć miejsce. (…) Najistotniejsze jest dobro dziecka i dobro osoby skrzywdzonej. Wszyscy gramy do tej samej bramki – zaznaczyła.

Dr Brzemia-Bonarek wyraziła ponadto nadzieję, że komentarz będzie wykorzystywany nie tylko przez osoby prowadzące postępowania, lecz także przez diecezjalne i parafialne zespoły prewencyjne. Jak wskazała, znajomość prawa sprzyja skutecznej prewencji i budowaniu kultury ochrony dzieci oraz osób bezbronnych.

Eksperci zwrócili także uwagę, że publikacja podejmuje zagadnienia będące przedmiotem aktualnej międzynarodowej dyskusji kanonistów, m.in. definicję osoby dorosłej bezbronnej. Ich zdaniem, pokazuje to, że Kościół w Polsce uczestniczy w światowej debacie nad doskonaleniem standardów ochrony małoletnich i osób bezbronnych oraz stosowania prawa kanonicznego w tym obszarze.