Cięcina – unikatowy „Kancjonał kancjonałów” obchodzi 200-lecie

Dwieście lat temu, latem 1826 roku, organista z Cięciny Jędrzej Leśniowski ukończył jedno z najbardziej niezwykłych dzieł rękopiśmiennych związanych z religijną kulturą Żywiecczyzny. Monumentalny „Kancjonał kancjonałów”, powstały dla potrzeb parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Cięcinie, do dziś zachwyca rozmiarami i bogactwem treści.

Jak przypomina historyk sztuki i diecezjalny konserwator zabytków i obiektów sakralnych ks. dr Szymon Tracz, rękopis związany jest z zabytkowym drewnianym kościołem św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Cięcinie, jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych regionu, znajdującym się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Dzieło Leśniowskiego stanowi obszerny zbiór pieśni, modlitw i nabożeństw przeznaczonych na kolejne okresy roku liturgicznego.

Obecnie rękopis przechowywany jest w Dziale Zbiorów Specjalnych Biblioteki Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Jego historię i znaczenie przybliża film przygotowany w ramach projektu „Ze Skarbca Nauki. Popularyzacja kolekcji zbiorów specjalnych”, w którym o zabytku opowiadają dr Mateusz Zimny oraz ks. dr Andrzej Godek CM:

„Kancjonał kancjonałów” liczy setki stron i zawiera imponujący zbiór tekstów religijnych obejmujących cały rok kościelny. Według badaczy znajduje się w nim 338 pieśni, 19 psalmów, 10 hymnów, siedem antyfon, a także godzinki, różaniec, koronka, dziewięć litanii i 57 modlitw. Choć księga nie zawiera zapisu nutowego, autor pozostawił liczne wskazówki dotyczące wykonania śpiewów. Ostrzegał między innymi, by nie rozpoczynać pieśni zbyt wysoko ani nie kończyć ich zbyt nisko.

Z zachowanych wpisów wynika, że Leśniowski rozpoczął pracę nad rękopisem 5 lipca 1825 roku, a ukończył ją 31 sierpnia 1826 roku. W jednej z notatek wyjaśniał, że pieśni wybierał „z różnych nabożnych książek”. Na końcu dzieła pozostawił też osobistą prośbę do przyszłych użytkowników: „Ten co tę książkę pisał dla pożytku twego, prosi zmów pozdrowienie anielskie za niego”.

Badania pozwoliły ustalić, że Jędrzej Leśniowski urodził się w 1802 roku i od 1820 roku pełnił posługę organisty w Cięcinie. Z parafią związany był przez 27 lat, aż do swojej śmierci w 1847 roku. Intensywne ślady użytkowania widoczne na kartach rękopisu świadczą, że „Kancjonał kancjonałów” przez niemal trzy dekady pozostawał jego podstawowym narzędziem pracy.

Zdaniem badaczy, dzieło ma wyjątkową wartość nie tylko jako zabytek piśmiennictwa religijnego, ale także jako źródło wiedzy o muzycznej i duchowej kulturze polskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. Jubileusz 200-lecia jego ukończenia staje się okazją do przypomnienia postaci skromnego organisty z Cięciny, który pozostawił po sobie jedno z najciekawszych świadectw dawnej pobożności ludowej na Żywiecczyźnie.

Galeria zdjęć (3 zdjęć)