Mozaika empatii: głosy pisarzy, którzy spotkali się z Leonem XIV

„Akt prawdy, odkrycia”, „gest człowieczeństwa”, twórczość, która „ma związek z Bogiem”. To starannie dobrane słowa, ziarna, które przyniosą owoce w myślach pisarzy przyjętych dzisiaj – słowa wypowiedziane przez Papieża w Auletta w Auli Pawła VI w ramach obchodów 100-lecia watykańskiego wydawnictwa Libreria Editrice Vaticana (LEV). Jon Fosse, Marilynne Robinson, Elizabeth Strout, Éric-Emmanuel Schmitt, Mircea Cărtărescu, Julia Navarro, Jonathan Safran Foer, Enrico Brizzi, Colum McCann, Assaf Gavron, Phil Klay – to tylko niektórzy spośród licznych gości przybyłych z różnych krajów świata.

Pisarze – niezbędni nauczyciele i wzorce

Wielu odebrało przemówienie Papieża jako akt nadania godności; nazwał ich bowiem „nauczycielami i wzorcami” tej „formy ludzkiej ekspresji”, jaką jest pisarstwo, i zwrócił się do nich, przywołując słowa wypowiedziane w 1964 roku przez Pawła VI w obecności artystów: „Potrzebujemy was”. Leon XIV kontynuował: „Potrzebujemy waszej wyobraźni, waszej kreatywności narracyjnej i waszego żywego myślenia”. Przypomniał też słowa papieża Franciszka, że „czytanie tekstu literackiego stawia nas w sytuacji «patrzenia oczami innych»”, dzięki czemu człowiek zyskuje szerszą perspektywę i rozwija empatię.”.

„Myślę, że pisarze – skomentowała laureatka Nagrody Pulitzera Marilynne Robinson – mają możliwość naprawdę głębokiego zastanowienia się nad odczuciami innych ludzi, nad tym, jak wyglądałoby doświadczenie bycia kimś innym”.

Oczami drugiego

Do tematu tego wspólnego odczuwania powrócił również słynny francuski pisarz Éric-Emmanuel Schmitt: „W przemówieniu Leona XIV uderzyły mnie dwie kwestie: empatia i mozaika. Powiedział nam, że niezależnie od tego, czy jesteśmy wierzącymi, czy nie, jesteśmy twórcami empatii, ponieważ pisanie historii oznacza wcielanie się w mnóstwo postaci i przybliżanie czytelnikowi wszystkich tych postaci. A zatem pisanie oznacza zbliżanie się do innych, ożywianie ich i troskę o nich”. Drugim obrazem, który utkwił w pamięci tego znanego autora, jest mozaika: „Pisarz układa małe kamyczki jak w mozaice, by stworzyć wielki wzór, którym jest powieść lub sztuka teatralna. I rzeczywiście, to, co dla nas liczy się najbardziej, to relacje – ukazywanie relacji w opowieści. W ten sposób pokazał nam, że sedno tego, co robimy, jest w gruncie rzeczy w całkowitej zgodzie z Ewangelią. Byłem tym poruszony, oświecony i myślę, że nawet pisarz niewierzący odnajdzie w tej wypowiedzi coś dla siebie”.

Według włoskiego pisarza i poety Daniele Mencarelli „Papież zaproponował cały szereg pojęć, które należy na nowo odkryć: empatię, współczucie, miłosierdzie, dzielenie się, równość – terminy, które w obecnym momencie historycznym znów stały się przedmiotem dyskusji”.

Fot. Vatican Media

Pisać dla ludzkości

Mircea Cărtărescu, jeden z czołowych rumuńskich pisarzy, skupił się na idei prawdy i odkrywania: „Prawda jest pięknem, a piękno jest prawdą, jak powiedział John Keats. Całkowicie zgadzam się ze słowami Papieża, z jego przesłaniem. Ja również zawsze pisałem dla dobra ludzkości, dla ludzi, dla każdego z moich czytelników, a także dla tych, którzy jeszcze mnie nie czytają”.

Rola prawdy w literaturze, określona już w encyklice „Magnifica humanitas” nie jako „terytorium, którego należy bronić”, ale jako „dobro, którym należy się dzielić”, wywarła duże wrażenie na Enrico Brizzim, włoskim autorze słynnej powieści z 1994 roku pt. „Jack Frusciante opuszcza grupę”: „Ta mozaika głosów, różnych ścieżek kulturowych i egzystencjalnych, zauważył, została zebrana tutaj w imię jednej zasady: opowiadać szczerze, nie po to, by wprowadzać zamieszanie, ale by spróbować rzucić światło na obszary rzeczywistości, które w przeciwnym razie pozostałyby niedostępne”.