Rocznica pacyfikacji wsi Michniów

Pamięci mieszkańców Michniowa zamordowanych przez Niemców 12 i 13 lipca 1943 r. oraz wszystkich ofiar pacyfikacji polskich wsi poświęcone były ogólnopolskie obchody 83. rocznicy pacyfikacji wsi Michniów oraz Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej, które odbyły się w niedzielę w Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie.

Michniów z unikatowym muzeum-mauzoleum jest symbolem męczeństwa mieszkańców ponad 800 spacyfikowanych wsi polskich podczas II wojny światowej. Obchody miały charakter państwowo-religijny i  zostały objęte honorowym patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego.
Corocznie uroczystości trwają przez dwa dni, w samą rocznicę pacyfikacji wsi, która miała miejsce 12 i 13 lipca 1943 roku. Pierwszy dzień ma charakter oficjalny, państwowy, drugi to święto pamięci lokalnej, rodzinnej – dla potomków wymordowanej wsi.

Rocznica zagłady Michniowa wspominana była także w kontekście Dnia Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej, na co wskazywał m.in. dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.  – W najbliższych dniach jedziemy z delegacją IPN na Ukrainę, by przeprowadzić pierwsze prace ekshumacyjne. Mamy nadzieję, że nie będzie to przypadek pojedynczy, mamy nadzieję, że mieszkańcy tamtych wsi zostaną godnie pochowani w poświęconej ziemi – mówił Mateusz Szpytma. Jak zauważył, ofiary Michniowa mają godne miejsce pochówku, gdy tymczasem na Wołyniu wręcz przeciwnie.  Pomimo wielu zastrzeżeń wobec Niemców w kwestii reparacji i faktów z czasów II wojny światowej, to jednak, jak zaznaczył „nikt nie nadaje imienia jednostek SS czy Wermachtu żadnym organizacjom”.

Michniowskie obchody rozpoczęła Msza św. polowa przy mauzoleum w intencji ofiar pacyfikacji, z udziałem Michniowian i ich rodzin, w asyście pocztów sztandarowych. Przewodniczył jej miejscowy proboszcz ks. Stanisław Picheta. Odśpiewano hymn państwowy, a w oficjalnych przemówieniach   przedstawicieli organizatorów, władz państwowych, zaproszonych gości, nawiązywano do michniowskiej tragedii i trwałości pamięci o wydarzeniu. Wydarzenie zakończyła ceremonia złożenia wieńców i zniczy przy Mogile Pomordowanych.

W ramach uroczystości uczczono m.in. pamięć Andrzeja Jankowskiego, sędziego i żołnierza Armii Krajowej, który zmarł w lutym 2026 roku. Jankowski prowadził śledztwa dotyczące zbrodni wojennych i aktywnie angażował się w budowę mauzoleum. Jego praca była kluczowa dla dokumentowania tragedii mieszkańców Michniowa.

W niedzielnym wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, w tym doradca Prezydenta RP oraz minister rolnictwa. Zaprezentował się Kielecki Ochotniczy Szwadron Kawalerii im. 13 Pułku Ułanów Wileńskich.

Michniów jest symbolem męczeństwa polskiej wsi – podczas pacyfikacji niemieccy okupanci zamordowali tam co najmniej 204 mieszkańców, a wieś została spalona.

Obecnie w okresie wakacyjnym odwiedzający Michniów i osoby zainteresowane historią mogą skorzystać z kilku dodatkowych propozycji.
W Mauzoleum prezentowana jest czasowa wystawa „Od świtu do zmierzchu, od wojny do wojny… Wieś kielecka 1919–1939”, ukazująca codzienne życie mieszkańców świętokrzyskiej wsi w okresie międzywojennym. Ekspozycja pokazuje zarówno tradycyjną kulturę, jak i przemiany społeczne oraz gospodarcze regionu. Dostępna jest również stała ekspozycja poświęcona martyrologii polskich wsi podczas II wojny światowej, należąca do najbardziej nowoczesnych wystaw historycznych w Polsce. Zwiedzanie odbywa się z bezpłatnymi audioprzewodnikami.

Ponadto muzeum organizuje spacery historyczno-przyrodnicze „Partyzanckie szlaki”, prowadzące przez miejsca związane z działalnością oddziałów partyzanckich w lasach suchedniowskich i świętokrzyskich.

Dla ocalenia od zapomnienia ofiar i upamiętnienia zasług polskiej wsi w walce z okupantami, jej patriotycznej postawy i ofiary z życia w czasie II wojny światowej, 13 października 2017 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda podpisał ustawę, która ustanowiła nowe święto państwowe: Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej. Święto jest obchodzone 12 lipca, w rocznicę pierwszego dnia pacyfikacji Michniowa oraz apogeum mordów na Kresach Wschodnich.