Osoby starsze nie są ciężarem, lecz darem, który trzeba chronić

Samotność jest dziś jednym z największych ubóstw starości – mówi Vittorio Scelzo z Dykasterii ds. Świeckich, Rodziny i Życia. W rozmowie z Vatican News podkreśla, że Kościół powinien nie tylko otaczać seniorów opieką, ale przede wszystkim przywracać im miejsce w centrum życia wspólnoty, bo „nie są ciężarem do udźwignięcia, lecz darem, który trzeba chronić”.

„Nie wystarczy organizować usługi – trzeba budować relacje”. Tylko w ten sposób „pewność, że Bóg o nas nie zapomina”, może przełożyć się na codzienne doświadczenie, że człowiek nie jest zapomniany przez swoją parafię i rodzinę. Tak mówi Vittorio Scelzo, pracownik Dykasterii ds. Świeckich, Rodziny i Życia, odpowiedzialny za duszpasterstwo osób starszych. W rozmowie podsumowuje sześć lat od ustanowienia Światowego Dnia Dziadków i Osób Starszych, który w tym roku obchodzony jest 26 lipca, we wspomnienie świętych Joachima i Anny – rodziców Najświętszej Maryi Panny, czyli „dziadków Jezusa”.

Mija sześć lat od ustanowienia Światowego Dnia Dziadków i Osób Starszych. Jak można podsumować tę drogę?

W ciągu tych lat ten dzień stopniowo stał się stałym elementem życia Kościoła. Powstał jako odpowiedź na izolację narzuconą przez pandemię Covid-19 i przyczynił się do bardziej całościowego spojrzenia na starość.

Celem nigdy nie było jedynie obchodzenie jednego wyjątkowego dnia, ale rozwijanie prawdziwego duszpasterstwa osób starszych, które przezwycięży postrzeganie starości wyłącznie przez pryzmat opieki. Osoba starsza nie jest już tylko odbiorcą pomocy charytatywnej, ale staje się aktywnym podmiotem duszpasterstwa.

Osoby starsze stanowią znaczną część Ludu Bożego i należy im zapewnić należytą troskę duszpasterską. Długofalowym wyzwaniem jest przekształcenie tej wrażliwości w codzienną praktykę, zakorzenioną w formacji wspólnot kościelnych.

Hasło wybrane przez Leona XIV: „Ja o tobie nie zapomnę” (Iz 49,15) przypomina o bliskości Boga i odpowiedzialności wspólnoty za osoby starsze, zwłaszcza te najbardziej samotne. Jakie konkretne perspektywy otwiera to przesłanie?

Słowa proroka Izajasza otwierają bardzo interesujące perspektywy. Przede wszystkim zachęcają do przezwyciężenia tego, co papież Franciszek nazywał „kulturą odrzucenia”. Wzywają wspólnoty do wychodzenia ku osobom starszym. W świecie, który wartość człowieka mierzy wydajnością, ci, którzy tracą siły lub pamięć, łatwo mogą poczuć się zapomniani.

Leon XIV dodaje, że „miłość Boga, która o nikim nie zapomina, jest odpowiedzią na anonimowość, w której ludzkie życie łatwo się zatraca”. Misją Kościoła jest uczynić to Boże „nie zapomnę” widzialnym i namacalnym.

Nie wystarczy mówić o godności osób starszych – trzeba do nich pójść, odwiedzić je, objąć, być blisko. Papież wprost zachęca do odwiedzania seniorów. To wezwanie nabiera szczególnego znaczenia latem, kiedy upały i samotność często stają się jeszcze bardziej dotkliwe.

Może się wydawać, że jest to jedynie apel o społeczną solidarność, ale doświadczenie pokazuje, że taka bliskość przestanie być jednorazowym gestem dopiero wtedy, gdy osoby starsze rzeczywiście znajdą się w centrum życia Kościoła. Wtedy wszyscy odkryją, jak cenną są obecnością – nie ciężarem, którym trzeba się zająć, lecz darem, który należy chronić.

W praktyce oznacza to, że wspólnota musi wziąć odpowiedzialność za samotność – prawdziwe ubóstwo starości. Nie wystarczy organizować usług, trzeba budować relacje. Jak często powtarzamy w Dykasterii, wyzwaniem jest przejście „od opieki do pełni życia”, poprzez projekty, dzięki którym osoby starsze będą czuły się częścią wspólnotowego „my”. Pewność, że Bóg o nich nie zapomina, powinna przekładać się na codzienne doświadczenie, że nie zapomina o nich także parafia i rodzina.

Czy w ostatnich latach pojawiły się dobre praktyki pokazujące rosnącą wrażliwość Kościoła na osoby starsze?

Tak. Stały monitoring prowadzony przez Dykasterię pokazuje ogromną kreatywność duszpasterską i bardzo różnorodne inicjatywy, zależne od lokalnych warunków.

W wielu diecezjach Ameryki Łacińskiej obchody łączą się z kultem św. Anny. W Wenezueli duszpasterstwo osób starszych szczególnie troszczy się o to, aby przesłanie „Ja o tobie nie zapomnę” dotarło do seniorów dotkniętych trzęsieniem ziemi.

Również w Azji i Afryce nie brakuje inicjatyw stawiających osoby starsze w centrum życia Kościoła. Szczególnie aktywna jest diecezja Kampala w Ugandzie. W Indiach natomiast to młodzi ludzie od kilku lat prowadzą kampanie w mediach społecznościowych promujące ten dzień.

Coraz bardziej rozpowszechnia się także praktyka odwiedzania samotnych seniorów. W wielu parafiach organizowane są regularne dyżury wolontariuszy odwiedzających osoby starsze. W Europie rozwijają się projekty „przymierza międzypokoleniowego”, podczas których młodzi i starsi wspólnie modlą się i spędzają czas, przełamując podziały pokoleniowe, które zubażają obie strony.

Kiedy osoby starsze wracają do centrum życia wspólnoty, korzysta na tym cały Kościół.

Papież zachęca, by bliskość wobec osób starszych stała się stałym stylem życia Kościoła, a nie tylko inicjatywą jednego dnia. Jakie są dziś największe wyzwania?

Przede wszystkim potrzebna jest zmiana mentalności – zarówno całego społeczeństwa, jak i samych osób starszych.

Nie można pogodzić się z tym, by przeżyć dwadzieścia czy trzydzieści lat bez celu i misji. Starość jest etapem życia, który powinien mieć własną duchowość. Nie jest pustym czasem, który trzeba jedynie wypełnić lub przeczekać do końca życia. Nie można też udawać, że starość nie istnieje.

Sam Leon XIV zwraca się bezpośrednio do osób starszych słowami: „Nie lękajcie się swojej kruchości”. Wyjaśnia, że przyjęta słabość otwiera serce na modlitwę i sama staje się powołaniem.

Znakiem tego jest także misja powierzona seniorom przez Papieża – wytrwała modlitwa o pokój na świecie. To prawdziwe powołanie, a nie „duchowa emerytura”.