Świdnica: koncert praprawnuczki kompozytora szykanowanego za twórczość w języku polskim

W ramach obchodów 100. rocznicy śmierci Richarda Kügelego, śląskiego kompozytora, organisty i pedagoga, który został ukarany przez władze pruskie za wydanie pieśni w języku polskim, 16 sierpnia w diecezji świdnickiej odbędą się wydarzenia upamiętniające artystę. O godz. 12.00 w kościele pw. św. Wawrzyńca w Śmiałowicach zostanie odprawiona Msza św., a o godz. 16.00 w katedrze świdnickiej wystąpi Angelika Kügele, praprawnuczka kompozytora i organistka działająca w Niemczech.

Richard Franz Johann Kügele urodził się 8 kwietnia 1850 r. w Wodzisławiu Śląskim. Już jako dwunastolatek grał na organach podczas Mszy św. Kształcił się m.in. w Królewskim Katolickim Seminarium Nauczycielskim w Głogówku, a następnie w Królewskim Instytucie Muzyki Kościelnej w Berlinie.

Po ukończeniu studiów w 1874 r. został nauczycielem muzyki w Królewskim Katolickim Seminarium Nauczycielskim w Pilchowicach. Prowadził chóry i zespoły instrumentalne, organizował koncerty i komponował.

Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje wydany w 1884 r. zbiór polskich pieśni pogrzebowych. Kügele opracował nowe melodie przeznaczone dla polskojęzycznych mieszkańców Górnego Śląska. Publikacja ukazała się w okresie nasilonej germanizacji i stała się przyczyną represji wobec kompozytora. Został dyscyplinarnie przeniesiony z Pilchowic do Lubomierza.

W kolejnych latach pracował również w Ząbkowicach Śląskich, Zgorzelcu i Berlinie. Jego rozproszony dorobek szacowany jest na około 400 utworów, obejmujących muzykę kościelną, chóralną, organową i fortepianową, pieśni dziecięce, marsze i polonezy.

Ostatnie lata życia Kügele spędził w Śmiałowicach, gdzie jego syn, ks. Richard Kügele, był proboszczem. Kompozytor został organistą miejscowego kościoła pw. św. Wawrzyńca i tworzył niemal do końca życia. Zmarł 30 marca 1926 r. i został pochowany na przykościelnym cmentarzu. Jego grób zachował się do dziś.

Pamięć o kompozytorze zaczęto szerzej przywracać po odnalezieniu w 2018 r. na strychu śmiałowickiej plebanii archiwaliów, nut, fotografii i dokumentów związanych z rodziną Kügelów. W 2019 r. w Śmiałowicach odbył się koncert jego muzyki z udziałem Angeliki Kügele. Praprawnuczka kompozytora wykonała wówczas jego utwory na tych samych organach, na których jej przodek grał w latach 20. XX wieku.

Angelika Kügele ukończyła studia w zakresie muzyki szkolnej i kościelnej w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Karlsruhe, zdobyła także dyplom artystyczny w zakresie gry organowej. Kształciła się również w Lubece i Stuttgarcie. Koncertuje w Niemczech i innych krajach europejskich, jest pedagogiem, organistką i kompozytorką.

Setna rocznica śmierci Richarda Kügelego stała się w tym roku okazją do kilku wydarzeń poświęconych jego twórczości. Dokładnie 30 marca w kościele w Śmiałowicach odprawiono Mszę św. w intencji kompozytora, po której wykonano jego utwory organowe. Rocznicowe koncerty odbywały się również w jego rodzinnym Wodzisławiu Śląskim.

Sierpniowy koncert w katedrze wpisuje się jednocześnie w rozwój życia muzycznego wokół świdnickiego zespołu katedralnego. Diecezja Świdnicka prowadzi rewitalizację znajdującego się obok katedry dawnego Kolegium Jezuickiego, którego podziemia, funkcjonujące jako „Piwnica Świdnicka”, stają się nową przestrzenią wydarzeń kulturalnych i koncertowych.

Już 16 października 2025 r. w historycznych podziemiach wystąpił zespół muzyki dawnej Rocal Fuza. Koncert był częścią projektu „Kolegium Jezuickie – od światła wiedzy do dziedzictwa kultury” i towarzyszył prezentacji historii świdnickich jezuitów oraz samego zabytkowego kompleksu. Kolejny muzyczny rozdział otwarto 29 kwietnia 2026 r., kiedy w Piwnicy Świdnickiej po raz pierwszy zabrzmiał jazz. Podczas koncertu „Felice Nowo”, zorganizowanego w ramach Świdnickich Nocy Jazzowych, artyści zaprezentowali jazzowe interpretacje muzyki Feliksa Nowowiejskiego. Było to zarazem jedno z wydarzeń pokazujących nowe możliwości koncertowego wykorzystania odnowionych podziemi dawnego Kolegium Jezuickiego o niepowtarzalnej akustyce.

W przestrzeni tej odbywały się także spotkania środowiska przewodników turystycznych, konferencje Sudeckiego Forum Inicjatyw oraz wydarzenia Caritas Diecezji Świdnickiej. Wraz z postępem rewitalizacji historyczne podziemia, położone bezpośrednio przy świdnickiej katedrze, coraz wyraźniej pełnią funkcję nowej przestrzeni kulturalnej w centrum miasta.