Październik miesiącem różańca. Sto lat od śmierci św. Bartola Longo, twórcy nowenny pompejańskiej

5 października 2026 r. mija sto lat od śmierci Bartola Longo – prawnika, który w młodości związał się ze spirytyzmem, a po nawróceniu wzniósł w Pompejach sanktuarium Matki Bożej Różańcowej i rozpowszechnił nowennę pompejańską. To pierwsza okrągła rocznica po jego kanonizacji, której 19 października 2025 r. dokonał papież Leon XIV. Wspomnienie nowego świętego przypada w miesiącu, który Kościół od ponad 140 lat poświęca modlitwie różańcowej.

Dlaczego październik jest miesiącem różańca

Zwyczaj poświęcania października modlitwie różańcowej ma konkretną datę i konkretnego autora. 1 września 1883 r. Leon XIII ogłosił encyklikę „Supremi apostolatus officio”, w której wezwał wiernych całego Kościoła, by przez cały październik odmawiali różaniec – wspólnie, w kościołach, przed wystawionym Najświętszym Sakramentem. Do tematu wracał przez kolejne kilkanaście lat w serii dokumentów poświęconych tej modlitwie, za co przeszedł do historii jako „papież różańca”.

W Polsce nabożeństwo różańcowe utrwaliło się jako codzienna praktyka parafialna, odprawiana przez wszystkie dni października, z osobnymi nabożeństwami dla dzieci. Obok rekolekcji i majówek to najbardziej rozpoznawalny element roku liturgicznego poza Adwentem i Wielkim Postem.

7 października – wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej

W środku miesiąca przypada wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej. Święto ustanowił św. Pius V po bitwie pod Lepanto, stoczonej 7 października 1571 r. – początkowo pod wezwaniem Matki Bożej Zwycięskiej; obecną nazwę nadał mu Grzegorz XIII. Papież przypisywał zwycięstwo floty Ligi Świętej modlitwie różańcowej, odmawianej wówczas w Rzymie przez bractwa różańcowe.

Data ta do dziś organizuje kalendarz października w polskich parafiach: wokół niej koncentrują się kazania różańcowe, przyjęcia do Żywego Różańca i uroczyste nabożeństwa.

Kim był Bartolo Longo. Od spirytyzmu do ołtarzy

Bartolo Longo urodził się 10 lutego 1841 r. w Latiano koło Brindisi. Jako student prawa w Neapolu zetknął się ze środowiskami spirytystycznymi i zaangażował się w praktyki okultystyczne na tyle głęboko, że – jak sam później opisywał – przyjął w nich rodzaj „święceń”. Z tego okresu wyniósł ciężkie kryzysy psychiczne i zdrowotne.

Przełom przyniosło spotkanie z profesorem Vincenzem Pepe oraz dominikaninem, który doprowadził go z powrotem do sakramentów. Po uzyskaniu doktoratu z prawa w 1864 r. Longo porzucił karierę i zajął się działalnością charytatywną. W 1872 r., zarządzając majątkami w Dolinie Pompejańskiej, zetknął się z nędzą tamtejszych mieszkańców i z niemal całkowitym zanikiem praktyk religijnych.

W 1876 r. sprowadził tam zniszczony obraz Matki Bożej Różańcowej, kupiony za bezcen w Neapolu. Wokół odnowionego wizerunku powstało jedno z najważniejszych włoskich sanktuariów maryjnych, a przy nim sierociniec, szkoły i instytut dla dzieci więźniów. Bartolo Longo zmarł 5 października 1926 r. w wieku 85 lat. Beatyfikował go Jan Paweł II 26 października 1980 r., a kanonizował Leon XIV 19 października 2025 r. Wspomnienie liturgiczne nowego świętego przypada 5 października.

Szerszą sylwetkę św. Bartola Longo wraz z opisem jego nawrócenia i dzieła w Pompejach opublikował m.in. portal Nasza Polska.

Nowenna pompejańska, czyli „modlitwa nie do odparcia”

Z Pompejami wiąże się najbardziej rozpoznawalna forma pobożności różańcowej ostatniego stulecia: nowenna pompejańska. Trwa 54 dni i dzieli się na dwie części – 27 dni błagalnych i 27 dni dziękczynnych. Każdego dnia odmawia się cały różaniec, czyli cztery części, wraz z Suplikacją do Królowej Różańca Świętego, ułożoną przez samego Longo.

Popularna nazwa „modlitwa nie do odparcia” pochodzi z relacji o uzdrowieniu Fortunatiny Agrelli, od której – zgodnie z tradycją pompejańską – nabożeństwo wzięło początek. W Polsce nowenna ma od dziesięcioleci liczne grono praktykujących; teksty części błagalnej i dziękczynnej należą do najczęściej wyszukiwanych modlitw w polskim internecie.

Tajemnice światła. Co zmienił Jan Paweł II

Współczesny kształt różańca ustalił list apostolski Jana Pawła II „Rosarium Virginis Mariae” z 16 października 2002 r., ogłoszony w 24. rocznicę wyboru na Stolicę Piotrową. Papież zaproponował w nim dołączenie do trzech tradycyjnych części – radosnej, bolesnej i chwalebnej – czwartej: tajemnic światła, obejmujących publiczną działalność Jezusa. Są to chrzest w Jordanie, wesele w Kanie Galilejskiej, głoszenie królestwa Bożego, przemienienie na górze Tabor i ustanowienie Eucharystii. Tym samym pełny różaniec liczy dziś dwadzieścia tajemnic.

W tym samym dokumencie Jan Paweł II odwołał się wprost do błogosławionego wówczas Bartola Longo, nazywając go „prawdziwym apostołem różańca” i przywołując jego Suplikację.

Dla osób wracających do tej modlitwy po latach praktyczną trudnością bywa nie treść, lecz kolejność: co odmawia się na krzyżyku, co na pojedynczych paciorkach i którą część rozważa się w danym dniu tygodnia. Pełny schemat wraz z wykazem wszystkich dwudziestu tajemnic i przypisanych im dni znaleźć można m.in. w poradniku różaniec – jak odmawiać krok po kroku i wszystkie tajemnice różańca.

Kalendarium: październik 2026

Nabożeństwa różańcowe w polskich parafiach rozpoczną się w czwartek 1 października. Wspomnienie św. Bartola Longo – w setną rocznicę jego śmierci i pierwsze po kanonizacji – przypadnie w poniedziałek 5 października. Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej wypadnie w środę 7 października, a 16 października minie 24. rocznica ogłoszenia „Rosarium Virginis Mariae”.