Stolica Apostolska wobec konfliktu izraelsko-palestyńskiego: dwa narody i dwa państwa

Apel Papieża Leona XIV dotyczący Bliskiego Wschodu, wygłoszony podczas modlitwy Anioł Pański 16 sierpnia w Castel Gandolfo, wyraża niezmienne od lat stanowisko Stolicy Apostolskiej: rozwiązanie dwupaństwowe jest drogą do sprawiedliwego i trwałego pokoju między Izraelem a Palestyńczykami.

Zmieniali się papieże, zmieniała się sytuacja na Bliskim Wschodzie, jednak linia dyplomatyczna Stolicy Apostolskiej od dziesięcioleci pozostaje niezmienna: rozwiązanie dwupaństwowe to perspektywa pozwalająca zagwarantować sprawiedliwy i trwały pokój między Izraelem a Palestyńczykami. Ostatnio to historyczne stanowisko z mocą przypomniał Leon XIV, mimo zdecydowanego sprzeciwu rządu Izraela.

Papież wezwał do przyspieszenia działań, aby projekt, którego początki sięgają 1947 roku i przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ planu podziału Palestyny na dwa państwa, mógł wreszcie zostać urzeczywistniony.

Ugruntowana doktryna dyplomatyczna

Początkowo, w 1947 roku, Stolica Apostolska domagała się umiędzynarodowienia miejsc świętych Jerozolimy. Od lat 80. rozwiązanie dwupaństwowe stało się natomiast jednym z głównych filarów watykańskiej dyplomacji wobec konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jest to stanowisko trwałe, konsekwentnie podtrzymywane przez kolejnych papieży.

Pius XII i ochrona miejsc świętych

Pierwsze wypowiedzi w tej sprawie pochodzą z 1948 roku. Pius XII w encyklice In multiplicibus curis apelował o ustanowienie w Ziemi Świętej takiego porządku, który zapewniłby bezpieczeństwo oraz warunki umożliwiające rozwój duchowy i materialny.

W kolejnej encyklice, Redemptoris nostri cruciatus z 1949 roku, zaniepokojony zagrożeniem wojennym dla miejsc związanych z życiem Chrystusa, Pius XII apelował o podjęcie wszelkich zgodnych z prawem działań, aby Jerozolima otrzymała właściwy status prawny.

Paweł VI i prawa Palestyńczyków

Paweł VI, pierwszy papież, który udał się do Ziemi Świętej w 1964 roku, mówił wprost o słusznych prawach narodu palestyńskiego. Problem przestał być postrzegany wyłącznie jako kryzys humanitarny, a zaczął być traktowany także jako fundamentalna kwestia polityczna.

W przesłaniu do sekretarza generalnego ONZ U Thanta Paweł VI apelował w imieniu całego chrześcijaństwa o podjęcie wszelkich wysiłków, aby Jerozolima – ze względu na swój wyjątkowy i święty charakter – została uznana za miasto otwarte, wolne od działań wojskowych i chronione przed skutkami wojny.

Decydujący impuls Jana Pawła II

Decydujący impuls nadał tej kwestii Jan Paweł II. Z mocą upominał się o prawo Palestyńczyków do własnej ojczyzny, a jednocześnie przypominał o prawie Izraela do życia w bezpieczeństwie.

Znalazło to wyraz w liście apostolskim Redemptionis anno z 1984 roku. Jan Paweł II podkreślał prawo narodu żydowskiego żyjącego w Państwie Izrael do bezpieczeństwa i pokoju. Jednocześnie wskazywał, że naród palestyński, historycznie zakorzeniony w tej ziemi i od dziesięcioleci żyjący w rozproszeniu, ma prawo do własnej ojczyzny oraz do życia w pokoju z innymi narodami regionu. Stanowisko to powtórzył podczas historycznej pielgrzymki do Ziemi Świętej w 2000 roku.

Poparcie Benedykta XVI

Podczas podróży na Bliski Wschód w maju 2009 roku Benedykt XVI, idąc śladami swojego poprzednika, podkreślał, że formuła „dwóch państw” nie jest utopią, lecz warunkiem przerwania spirali przemocy i zapewnienia regionowi przyszłości.

Stolica Apostolska – mówił Benedykt XVI – popiera prawo Palestyńczyków do suwerennej ojczyzny na ziemi ich przodków, bezpiecznej, żyjącej w pokoju ze swoimi sąsiadami i posiadającej granice uznane przez społeczność międzynarodową.

Słowa i gesty Papieża Franciszka

Za pontyfikatu Franciszka zaangażowanie Stolicy Apostolskiej nabrało jeszcze bardziej międzynarodowego i formalnego charakteru. Towarzyszyły mu konkretne działania dyplomatyczne, w tym podpisanie w 2015 roku porozumienia między Stolicą Apostolską a Państwem Palestyna, a także gesty o charakterze duszpasterskim, takie jak wspólna modlitwa o pokój w Ogrodach Watykańskich w 2014 roku z udziałem prezydenta Izraela Szimona Peresa i prezydenta Palestyny Mahmuda Abbasa.

Podczas podróży do Ziemi Świętej Franciszek podkreślał, że nadszedł czas na „odwagę pokoju”, opartą na uznaniu prawa dwóch państw do istnienia oraz życia w pokoju i bezpieczeństwie w granicach uznanych przez społeczność międzynarodową.

Do końca pontyfikatu Franciszek podejmował działania dyplomatyczne i symboliczne na rzecz realizacji tego rozwiązania. Stanowisko to konsekwentnie wspierały również przedstawicielstwa Stolicy Apostolskiej przy organizacjach międzynarodowych oraz sekretarz stanu kard. Pietro Parolin.

Apele Leona XIV

Dziedzictwo to przejął Leon XIV. Szczególnie znaczące były jego słowa wypowiedziane podczas lotu ze Stambułu do Bejrutu w czasie podróży apostolskiej do Turcji i Libanu. Przypomniał wówczas, że Stolica Apostolska od wielu lat publicznie popiera rozwiązanie dwupaństwowe. Przyznał, że obecnie Izrael takiego rozwiązania nie akceptuje, ale Stolica Apostolska nadal uważa je za drogę mogącą doprowadzić do rozwiązania konfliktu.

Stanowisko to Leon XIV powtórzył 9 stycznia 2026 roku podczas audiencji dla korpusu dyplomatycznego, wskazując, że rozwiązanie dwupaństwowe pozostaje perspektywą instytucjonalną odpowiadającą słusznym aspiracjom obu narodów.

Apele Leona XIV i jego poprzedników wciąż czekają na odpowiedź. Droga do pokoju wydaje się coraz trudniejsza. Jednak w ocenie papieży i Stolicy Apostolskiej polityczny impas oraz tragedia humanitarna nie podważają zasadności rozwiązania dwupaństwowego. Przeciwnie – pokazują, jak pilna jest jego realizacja. Właśnie do tego wezwał Leon XIV, przypominając o odpowiedzialności wspólnoty międzynarodowej.