„Żal odjeżdżać!” – rocznica ostatniej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski

19 sierpnia 2002 r. zakończyła się ósma i zarazem ostatnia pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski. – Choć stosunkowo krótka, miała wyjątkowy, wielowymiarowy charakter: była zarówno osobistym pożegnaniem Papieża z ojczyzną, jak i ważnym przekazem duchowym dla Polaków i całego świata – podkreśla ks. dr hab. Marek Słomka, dyrektor Ośrodka Badań nad Myślą Jana Pawła II – Instytutu Jana Pawła II KUL.

Mijają dokładnie 24 lata, od kiedy Papież Polak po raz ostatni spotkał się ze swoimi rodakami w ojczyźnie. Pamiętną podróż apostolską po Polsce Ojciec Święty rozpoczął 16 sierpnia 2002 r. Po dziś dzień wspominamy słowa, którymi przywitał się wówczas z Polakami: „Przestań się lękać! Zaufaj Bogu, który bogaty jest w miłosierdzie”.

Jan Paweł II, mając wówczas 82 lata i zmagając się z chorobą, prawdopodobnie miał świadomość, iż może to być jego ostatnie spotkanie z Polską i Polakami.

– Taka perspektywa nadawała pielgrzymce charakter swoistego pożegnania z ojczyzną. Wyrażało się to w osobistych wątkach przemówień, głębokiej modlitwie i refleksyjnym podejściu Papieża, który zarówno poprzez słowa, jak i sugestywne milczenie, dawał wiele do przemyślenia zarówno rodakom, jak i całemu światu – zaznacza ks. prof. Marek Słomka z Katedry Filozofii Religii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

17 sierpnia w Łagiewnikach Jan Paweł II poświęcił nowo wybudowane Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach, w którym spoczywają prochy s. Faustyny Kowalskiej, oraz dokonał aktu zawierzenia świata Bożemu Miłosierdziu. – Jak bardzo dzisiejszy świat potrzebuje Bożego miłosierdzia – mówił wówczas Ojciec Święty. – Trzeba tę iskrę Bożej łaski rozniecać. Trzeba przekazywać światu ogień miłosierdzia. W miłosierdziu Boga świat znajdzie pokój, a człowiek szczęście! – podkreślił Jan Paweł II.

Jak ocenia ks. prof. Słomka, był to jeden z najbardziej przejmujących momentów całej pielgrzymki, mający wymiar zarówno religijny, jak i uniwersalny. Papież szczególnie zabiegał o to, by miłosierdzie było rozumiane nie tylko jako działalność dobroczynna czy filantropijna, lecz przede wszystkim jako wartość głęboko zakorzeniona w Ewangelii i w Bogu jako źródle wszelkiego miłosierdzia.

Dzień później Papież Polak odprawił na krakowskich Błoniach mszę beatyfikacyjną abp. Zygmunta Szczęsnego Felińskiego, ks. Jana Balickiego, o. Jana Beyzyma SJ i s. Sancji Szymkowiak. W uroczystości wzięło udział przeszło 2 mln wiernych.

– Jan Paweł II beatyfikował osoby czyniące dzieła miłosierdzia, dając żywe przykłady takiej postawy. Podkreślał, że dlafausty ludzi wierzących miłosierdzie musi mieć zawsze swoje religijne odniesienie – wyjaśnia ks. prof. Słomka. Papież wzywał do „kreowania wyobraźni miłosierdzia”. – Niech tej „wyobraźni” nie zabraknie mieszkańcom Krakowa i całej naszej ojczyzny – mówił Jan Paweł II.

Podczas pielgrzymki Jan Paweł II uwypuklał kwestię godności i miejsca człowieka we współczesnym, pełnym wyzwań świecie. Wskazywał na przejawy materializmu oraz inne zagrożenia, z jakimi mierzy się człowiek w dzisiejszej rzeczywistości.

19 sierpnia papież Jan Paweł II spędził ostatni dzień w Polsce. – Nie ustawajcie w tej modlitwie – raz jeszcze powtarzam – za życia mojego i po śmierci – mówił w sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej. Odlatując po południu z lotniska w Balicach, Ojciec Święty przywołał słowa św. Faustyny: „Ojczyzno moja kochana, Polsko […] Bóg Cię wywyższa i wyszczególnia, ale umiej być wdzięczna!”.
– A na koniec, cóż powiedzieć? Żal odjeżdżać! – tak pożegnał się z Polską i Polakami Jan Paweł II.

– Pielgrzymka z 2002 roku miała dla Jana Pawła II wyjątkowo osobisty charakter. Papież odwiedzał miejsca szczególnie mu bliskie, takie jak Kraków czy Kalwaria Zebrzydowska. Widoczna była jego głęboka refleksyjność, skupienie i modlitwa w ciszy, co odróżniało tę wizytę od wcześniejszych, bardziej dynamicznych pielgrzymek. Słynne słowa „Żal odjeżdżać” doskonale oddawały emocjonalny i osobisty wymiar tego pobytu w ojczyźnie – podsumowuje ks. prof. Słomka.

Przesłanie ostatniej pielgrzymki papieskiej do Polski zachowuje pełną aktualność po niemal ćwierć wieku. Jak ocenia dyrektor Instytutu Jana Pawła II KUL, wartość miłosierdzia pozostaje równie aktualna dziś, jak w 2002 roku, zwłaszcza wobec nowych prądów i zagrożeń we współczesnym świecie, a społeczny odbiór pielgrzymki z 2002 roku wciąż wymaga pogłębienia. – Przemówienia Ojca Świętego zawierają ponadczasową głębię duchową i intelektualną, wartą refleksji i odkrycia na nowo przez kolejne pokolenia Polaków – podkreśla ks. prof. Słomka.

Papież Jan Paweł II zmarł 2 kwietnia 2005 roku w Watykanie, niecałe trzy lata po odwiedzeniu ojczyzny.