Arcybiskup Gallagher w Moskwie: wojna na Ukrainie musi się skończyć, potrzeba dialogu – podsumowanie

Podróż arcybiskupa Paula Richarda Gallaghera do Federacji Rosyjskiej w dniach 25–27 sierpnia była ważnym wydarzeniem w relacjach Stolicy Apostolskiej z Moskwą – stwierdza na łamach agencji ACI Stampa Andrea Gagliarducci.

Dziennikarz przypomina, że Sekretarz Stanu ds. Stosunków z Państwami i Organizacjami Międzynarodowymi spotkał się m.in. z ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Ławrowem, doradcą prezydenta Władimira Putina Jurijem Uszakowem oraz przedstawicielami Patriarchatu Moskiewskiego. W Moskwie odprawił również Mszę św. dla miejscowej wspólnoty katolickiej.

Jak podkreśla, w centrum rozmów znalazła się wojna na Ukrainie. Abp Gallagher jasno stwierdził, że konflikt musi się zakończyć, a rozwiązania należy szukać na drodze politycznej i dyplomatycznej. Jednocześnie Stolica Apostolska zaznaczała, że mimo utrzymywania dialogu z Rosją istnieją poważne rozbieżności w ocenie wydarzeń związanych z wojną.

„Dialog jest ważniejszy niż kiedykolwiek”

25 sierpnia arcybiskup Gallagher odbył spotkanie dwustronne z Siergiejem Ławrowem. Przed rozmowami podziękował za zaproszenie, podkreślając, że w obecnej sytuacji międzynarodowej „dialog jest ważniejszy niż kiedykolwiek”, a świat wyjątkowo potrzebuje dyplomacji.

Zaznaczył, że spotkanie stanowi rozwinięcie dotychczasowego dialogu i współpracy między Ambasadą Rosji przy Stolicy Apostolskiej a Nuncjaturą Apostolską w Federacji Rosyjskiej. Jak wskazał, kontakty między stronami nie zostały przerwane.

Szef watykańskiej dyplomacji mówił również o znaczeniu możliwości rozmowy o pokoju i nadziei w czasie, gdy międzynarodowe zaufanie jest poważnie osłabione.

Wojna na Ukrainie musi się skończyć

Po spotkaniu z Ławrowem abp Gallagher (Kai w serwisie z 25 sierpnia zamieściła pełną treść jego wystąpienia) podkreślił, że rozmowa była „bardzo szczera i otwarta”. Zaznaczył, że dialog nie eliminuje nieporozumień ani różnic zdań, ale pozwala uniknąć sytuacji, w której stają się one jedynym językiem komunikacji.

Rozmowy dotyczyły zarówno stosunków dwustronnych Stolicy Apostolskiej i Federacji Rosyjskiej oraz sytuacji Kościoła katolickiego w Rosji, jak i wojny na Ukrainie. Arcybiskup zwrócił szczególną uwagę na potrzebę poszanowania wolności religijnej.

Najważniejsza część jego wystąpienia dotyczyła jednak zakończenia wojny.

„Należy jasno stwierdzić, że ta wojna musi się skończyć” – powiedział Gallagher. Podkreślił zarazem, że konfliktu nie można rozwiązać militarnie i konieczne jest stworzenie warunków do poważnych działań politycznych i dyplomatycznych.

Zaapelował do obu stron o otwartość i dobrą wolę, tak aby dialog mógł rozpocząć się jak najszybciej. Stolica Apostolska – jak zaznaczył – pozostaje zaangażowana w poszanowanie prawa międzynarodowego, w tym ochronę ludności cywilnej, infrastruktury i obiektów, a także opiekę nad rannymi i jeńcami.

Abp Gallagher podkreślił również, że pokój powinien opierać się na pełnym poszanowaniu prawa międzynarodowego i zasad Karty Narodów Zjednoczonych. Bezpieczeństwo jednej strony nie może być osiągane kosztem bezpieczeństwa drugiej – stwierdził.

Kwestie humanitarne polem współpracy

Arcybiskup Gallagher wskazał, że jednym z najważniejszych obszarów możliwej współpracy między Stolicą Apostolską a Rosją pozostają kwestie humanitarne.

Podczas rozmów omawiano m.in. powrót uprowadzonych ukraińskich dzieci do rodzin, sytuację cywilów przetrzymywanych w związku z konfliktem, wymianę informacji o osobach zaginionych, łączenie rodzin oraz pomoc rannym.

Szef watykańskiej dyplomacji podkreślił, że działania te powinny być prowadzone według kryteriów humanitarnych i bez ich upolityczniania. Każdy konkretny rezultat może bowiem przyczynić się do zmniejszenia cierpienia i odbudowania choćby minimalnego poziomu zaufania między stronami konfliktu.

Stolica Apostolska zadeklarowała gotowość do dalszego angażowania się w działania humanitarne. Arcybiskup zwrócił uwagę, że współpraca między Kościołami i wspólnotami kościelnymi może pomagać najbardziej poszkodowanym, ułatwiać kontakty między ludźmi i tworzyć atmosferę sprzyjającą pojednaniu.

Ławrow o „zaufaniu, przyjaźni i pragmatyzmie”

Rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow w swoim wystąpieniu podkreślił, że mimo głębokich zmian geopolitycznych relacje między Rosją a Stolicą Apostolską nadal – jego zdaniem – opierają się na „zaufaniu, przyjaźni i pragmatyzmie”.

Podziękował także Stolicy Apostolskiej za „wyważone stanowisko” w sprawie sytuacji na Ukrainie oraz zaangażowanie w rozwiązywanie kwestii humanitarnych.

Ławrow szczególnie zwrócił uwagę na udział arcybiskupa Gallaghera w ceremonii złożenia wieńca pod Grobem Nieznanego Żołnierza w pobliżu murów Kremla. Uznał ten gest za wyraz szacunku dla pamięci żołnierzy radzieckich poległych podczas II wojny światowej.

Rosyjski minister wykorzystał tę kwestię do przedstawienia własnej interpretacji historii II wojny światowej oraz obecnego konfliktu. Mówił o rzekomych próbach „przepisywania” jej wyników i o odradzaniu się neonazizmu w Europie. W tym kontekście przedstawiał rosyjską agresję na Ukrainę jako element szerszej walki z nazizmem.

Ławrow krytykował także politykę władz ukraińskich wobec języka rosyjskiego, edukacji, mediów i kultury oraz ukraińskie przepisy dotyczące organizacji religijnych. W szczególności oskarżył władze w Kijowie o dążenie do „zniszczenia kanonicznej (związanej z Moskwą) Cerkwi prawosławnej na Ukrainie”.

Rosja przedstawiła również Stolicy Apostolskiej swoje stanowisko dotyczące przyczyn i sposobów rozwiązania konfliktu na Ukrainie.

Stolica Apostolska utrzymuje kanały komunikacji

Wizyta abp. Gallaghera odbywała się w kontekście trwających działań Stolicy Apostolskiej na rzecz rozwiązania problemów humanitarnych związanych z wojną.

Specjalny wysłannik papieża, kardynał Matteo Zuppi, od początku konfliktu angażuje się w działania dotyczące m.in. łączenia rodzin i powrotu ukraińskich dzieci. Dzięki wymianie informacji między Kijowem a Moskwą część małoletnich mogła powrócić do swoich rodzin.

Stolica Apostolska uczestniczy również w działaniach związanych z wymianą jeńców. W 2024 r. doprowadziła m.in. do uwolnienia dwóch ukraińskich księży redemptorystów obrządku greckokatolickiego.

Działania te mają charakter humanitarny, a nie polityczny. Jednocześnie pozwalają utrzymać kanały komunikacji zarówno z Moskwą, jak i Kijowem.

Spotkanie z doradcą Putina

26 sierpnia Gallagher spotkał się z Jurijem Uszakowem, doradcą prezydenta Władimira Putina ds. polityki zagranicznej. Sekretariat Stanu poinformował, że podczas rozmowy poruszono aktualne tematy międzynarodowe.

Nie opublikowano szczegółowych informacji na temat spotkania. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow również nie podał dodatkowych informacji.

Rozmowy z przedstawicielami Patriarchatu Moskiewskiego

25 sierpnia abp Gallagher spotkał się także z metropolitą Antonim, kierującym Wydziałem Zewnętrznych Stosunków Kościelnych Patriarchatu Moskiewskiego. Według komunikatów obu stron rozmowa dotyczyła tematów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Dzień później arcybiskup odwiedził moskiewską katedrę prawosławną Chrystusa Zbawiciela, gdzie został przyjęty przez przedstawicieli Patriarchatu Moskiewskiego. Wizyta trwała ponad godzinę.

Arcybiskup zatrzymał się tam na modlitwę przed ikoną Matki Bożej Włodzimierskiej.

Msza św. dla katolików w Moskwie

27 sierpnia abp Gallagher poświęcił czas katolickiej wspólnocie w Moskwie i odprawił Mszę św. w miejscowej katedrze. W koncelebrze uczestniczyli m.in. nuncjusz apostolski w Federacji Rosyjskiej abp Giovanni D’Aniello, bp Mikołaj Dubynin OFM Conv. oraz przedstawiciele innych wspólnot katolickich działających w Rosji.

Na początku liturgii bp Dubynin podziękował abp Gallagherowi za spotkanie z wiernymi. Podkreślił, że Stolica Apostolska konsekwentnie wskazuje na potrzebę budowania pokoju i rozwiązywania konfliktów nie za pomocą siły, lecz poprzez sprawiedliwość i wzajemny szacunek.

W homilii (opublikowanej w serwisie KAI 28 sierpnia) abp Gallagher przypomniał słowa Jezusa: „Wy jesteście solą ziemi”. Zachęcił katolików w Rosji, aby żyli swoją wiarą w codzienności – w parafiach, domach i miejscach pracy.

Mówił również o znaczeniu dialogu i współpracy, które wymagają słuchania, pokonywania barier językowych i kulturowych oraz szacunku dla każdego człowieka.

Na zakończenie, w imieniu papieża Leona XIV, zachęcił wiernych do szerzenia światła Ewangelii i wyciągania ręki do osób samotnych oraz wykluczonych.

Dyplomacja mimo różnic

Wizyta arcybiskupa Gallaghera pokazała, że mimo zasadniczych rozbieżności w ocenie wojny na Ukrainie Stolica Apostolska i Rosja utrzymują kanały komunikacji.

Z jednej strony Moskwa przedstawia własną interpretację przyczyn konfliktu i krytykuje politykę Ukrainy. Z drugiej abp Gallagher jednoznacznie wskazuje na konieczność zakończenia wojny, rozpoczęcia autentycznego dialogu i poszanowania prawa międzynarodowego – stwierdza Andrea Gagliarducci.

Zauważa, iż wspólnym polem pozostają przede wszystkim działania humanitarne. Stolica Apostolska deklaruje przy tym gotowość do dalszego oferowania swoich „dobrych usług”.

Przypomina, iż abp Gallagher podkreślił, że każdy kolejny dzień wojny oznacza nowe ofiary, pogłębia nieporozumienia i utrudnia przyszłe pojednanie. Dlatego – jak zaznaczył – konieczne jest wykorzystanie wszystkich dostępnych narzędzi, aby stworzyć przestrzeń do dialogu i wspierać inicjatywy humanitarne.

Pokój pozostaje jednak celem, którego – mimo utrzymywania kanałów dyplomatycznych – wciąż nie udało się osiągnąć – przypomina dziennikarz agencji ACI Stampa.