1Tm 1,12-20: Jak nie stać się „rozbitkiem w sprawach wiary”?

Biblia Tysiąclecia (wydanie V)

Dzięki składam Temu, który mnie umocnił, Chrystusowi Jezusowi, naszemu Panu, że uznał mnie za godnego wiary, skoro przeznaczył do posługi sobie mnie, ongiś bluźniercę, prześladowcę i oszczercę. Dostąpiłem jednak miłosierdzia, ponieważ działałem z nieświadomością, w niewierze. A nad miarę obfitą okazała się łaska naszego Pana, wraz z wiarą i miłością, która jest w Chrystusie Jezusie.

Nauka to godna wiary i zasługująca na całkowite uznanie, że Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy. Lecz dostąpiłem miłosierdzia po to, by we mnie pierwszym Jezus Chrystus pokazał całą wielkoduszność jako przykład dla tych, którzy w Niego wierzyć będą na życie wieczne.

A Królowi wieków, nieśmiertelnemu, niewidzialnemu, Bogu samemu – cześć i chwała na wieki wieków! Amen.
Ten właśnie nakaz poruczam ci, Tymoteuszu, dziecko moje, w myśl proroctw, które uprzednio wskazywały na ciebie: byś wsparty nimi toczył dobrą walkę, mając wiarę i dobre sumienie. Niektórzy, odrzuciwszy je, stali sie rozbitkami w sprawach wiary; do nich należy Hymenajos i Aleksander, których wydałem szatanowi, ażeby się oduczyli bluźnić.

Krytyka literacka

Kontekst:

Fragment stanowi dziękczynienie, obecne w listach Pawłowych, odłożone aż do tego miejsca. Zazwyczaj jest ono zaraz po adresie, ale w tym liście w tym miejscu Paweł od razu przestrzega adresata przed fałszywym nauczaniem. Dopiero po nim wyraża dziękczynienie za swoje nawrócenie i zrozumienie, że wcześniej robił on źle. Dziękczynienie to, razem z wezwaniem Tymoteusza do walki o wiarę i dobre sumienie, kończy pierwszą część listu. W następnym rozdziale Paweł podejmie kolejny temat, którym jest modlitwa.

Kompozycja:

W perykopie można wyróżnić cztery części: dziękczynienie za swoje wybranie przez Chrystusa (w. 12-14); streszczenie dzieła Chrystusa (i jego skutków) dla grzeszników i dla Pawła (w. 15-16); doksologia (w. 17) oraz zalecenia dla Tymoteusza (w.18-20).

Objaśnienie egzegetyczne:

makrothymia (wielkoduszność) – tutaj oznacza cechę Boga, ale jest też tym, co powinno charakteryzować i pasterzy, i wiernych; jest to jedno ze słów charakterystycznych dla listów pawłowych, na 14 jego wystąpień w NT, aż 10 znajdujemy w Corpus Paulinum.

toczyć dobrą walkę – Paweł często przedstawia życie chrześcijanina za pomocą metafory walki militarnej lub sportowej; w tym miejscu walka ta dotyczy przede wszystkim obrony prawdziwej doktryny przez nauczycielami błędnych nauk a jej orężem jest wiara i dobre sumienie.

wydałem ich szatanowi – określenie oznaczające ekskomunikę, wyłączenie ze wspólnoty wierzących, ponieważ we wspólnocie chrześcijańskiej wierny cieszy się wieloraką ochroną przeciw szatanowi, ale poza wspólnotą jest on narażony na jego ataki; kara ta nie ma charakteru potępienia, ale zdyscyplinowania, naprawy, na co wskazuje jej określony cel: „ażeby się oduczyli bluźnić” (dosł.: ażeby zostali oduczeni bluźnić – słowo „oduczyć” jest użyte w stronie biernej); podobną ekskomunikę Paweł zaleca Koryntianom wobec kazirodcy, który odmówił pokuty („wydajcie takiego szatanowi na zatracenie ciała, lecz ku ratunkowi jego ducha w dzień Pana Jezusa” – 1Kor 5,5)

Orędzie teologiczne

Dopiero w tym miejscu, nieco później niż zwykle, Paweł wyraża dziękczynienie Bogu. Jest ono inne niż w innych listach Apostoła, ponieważ tym razem jego przedmiotem nie są adresaci, ale on sam. Nawiązując do swojego nawrócenia, Paweł odnosi się do niego jako do umocnienia, ponieważ Chrystus dał mu wszystko, czego potrzebował, aby wypełnić przeznaczone mu zadanie. Dlatego też dziękuje on za to umocnienie, które go również przemieniło. Stało się tak także dlatego, że Zbawiciel w tym akcie uznał go za godnego wiary, godnego zaufania. Nie tylko Paweł uwierzył wtedy w Chrystusa, ale również Chrystus uwierzył wtedy Pawłowi, zaufał mu. Ta przemiana i to obdarzenie Pawła zaufaniem miały cel: przeznaczenie go do posługi. I rzeczywiście, to poczucie mocy Boga, która działa w Apostole, towarzyszyła mu przez cały czas jego ewangelizacyjnej posługi i była tym, na czym Paweł w niej się opierał. Związane z tym było poczucie własnej słabości i poleganie nie na swoich ludzkich siłach, ale właśnie na tej mocy Bożej, która w nim działała. Wielkość tego daru Paweł podkreśla używając na jego określenie słowa złożonego hyperpleonadzo. Już samo słowo pleonadzo oznacza obfitować, natomiast dodanie do niego przedrostka hyper (ponad), które jest słowem utworzonym przez Pawła i jest pleonazmem, oznacza obfitować niezmiernie, ponad miarę i próbuje wyrazić to, na co Paweł nie znajduje odpowiedniego znanego mu słowa.
Dar, za który dziękuje Paweł, został mu udzielony pomimo jego przeszłości. Paweł nie ukrywa swoich grzechów z życia przed nawróceniem, ich ocena w tym miejscu jest o wiele ostrzejsza niż w Dz i Flp. Ich ciężar powoduje, że Paweł nazywa siebie „pierwszym spośród grzeszników”. Oczywiście Paweł nie jest pierwszym grzesznikiem w czasie ani nie największym w historii, ale przedstawia tu swoje odczucie, a także fakt, że nie porównuje się tu z nikim, ale wyraża, że potrzebuje on Bożego miłosierdzia nie mniej niż inni. Przedstawienie swojej grzesznej przeszłości (nawet jeśli przeżywanej „z nieświadomością, w niewierze”) jest też przyznaniem się do otwarcia oczu na czynione do tej pory zło i jego zrozumienie.
Dar udzielony Pawłowi jest też przykładem dla innych. Jeżeli Bóg mógł okazać swoje miłosierdzie takiemu grzesznikowi jak Paweł, to z pewnością nie odmówi go nikomu innemu, kto uwierzy w Chrystusa. Paweł streszcza dzieło Syna Bożego (w. 15) i stwierdza, że Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, czego jaskrawym przykładem jest sam Paweł („pierwszy z grzeszników”). Ten Paweł jest też „pierwszym” przykładem wielkoduszności Zbawiciela, na którym mogą opierać swoją nadzieję wszyscy grzesznicy, którzy uwierzą w Chrystusa. Jest też przykładem, że osobiste ograniczenia nie są przeszkodą w powołaniu przez Boga. Dlatego Paweł kończy swoje dziękczynienie krótką doksologią na cześć Boga, który w nim (i nie tylko) uczynił takie rzeczy i udzielił takich darów.
Na końcu Paweł zwraca się do adresata, Tymoteusza, z wezwaniem i przestrogą. Wezwanie do walki o wiarę i dobre sumienie to powrót do polecenia z 1,3-5. Czasownik „poruczam (paratithemai)” w języku greckim stanowi grę słów z użytym tu z rozmysłem imieniem adresata (Timothee). Przestrogą jest los tych, którzy odrzucili wiarę i dobre sumienie. Paweł podaje dwa przykłady: Hymenajosa, wspomnianego powtórnie w 2Tm 2,17 i Aleksandra, który może być tym brązownikiem, który wyrządził Pawłowi „wiele zła” (1Tm 1,14-15). Ich sytuację duchową Paweł porównuje do sytuacji rozbitków, którzy na pełnym morzu stracili swój statek i grozi im zagłada. Można to powiązać z wyznaniem Pawła z innego listu, gdzie u kresu życia wyraża on radość z tego, że „wiary dochował” (2Tm 4,7; por. 1J5,4-5). Jest to również zadanie dla Tymoteusza, i jako chrześcijanina, i jako pasterza.

Ojcowie Kościoła

„Skoro więc jesteśmy świętym dziedzictwem, czyńmy wszystko to, co nas uświęca. Chluba nasza niech będzie w Bogu, a niech nie przychodzi od nas, bo Bóg nienawidzi wszystkich, co sami się chwalą”. Św. Klemens Rzymski, List do Kościoła w Koryncie XXX,1.6.

„Bądźmy więc nieustannie z Tym, kto jest nadzieją naszą i zadatkiem naszej sprawiedliwości, z Jezusem Chrystusem. On dla nas, abyśmy z Nim żyli, wycierpiał wszystko. Bądźmy naśladowcami Jego cierpliwości”. Św. Polikarp ze Smyrny, List do Kościoła w Filippi VIII, 1.

„Jak bowiem ci, którzy noszą na wojnie znak królewski, zwany pospolicie labaron, potrzebują wielkiej siły i doświadczenia, aby go nie oddać w ręce nieprzyjaciół, tak i ci, co noszą imię Chrystusa, nie tylko podczas wojny, lecz także w pokoju, potrzebują wielkiej mocy, aby go nie wydać oskarżycielskim ustom, lecz dobrze nosić i dźwigać krzyż”. Św. Jan Chryzostom, Homilie na 1 List do Tymoteusza III,1.

Odniesienia w kulturze

Bartolomé Esteban Murillo, Nawrócenie świętego Pawła (1675-1680)

Aktualizacja orędzia teologicznego

„Sekret zwycięstwa polega na tym, by w doświadczeniach życiowych i w każdej pokusie słuchać Słowa prawdy i podejmować decyzje, odrzucając kłamstwo i zło”.
Benedykt XVI, Katecheza, 1.03.2006 r.

„Ile to nieraz czynimy przyrzeczeń Bogu w chwili zapału? Rzeczywiście jesteśmy dobrzy tak długo, dopóki nie doznamy jakiejś przeciwności lub nieprzyjemności. A gdy trzeba coś cierpieć, unosimy się gniewem i nie chcemy służyć Bogu. Niewdzięczni, zapominamy, ile Bóg cierpiał z miłości ku nam!”
Św. Jan Vianney, Kazanie o cierpieniach.

„To, że Chrystus za nas umarł, jest tak trudną do pojęcia prawdą, iż nie mieści się w naszym ludzkim rozumie. Taka wielka jest bowiem Boża łaska i miłośc wobec nas, że przerasta nasze pojęcia”.
Św. Tomasz z Akwinu, Wykład Składu Apostolskiego, czyli „Wierzę w Boga” 51.

„Nie powinniśmy wątpić w sensowność wiary. Owszem, bardziej uznawać za prawdę to, czego uczy nas wiara, niż to, co poznajemy zmysłami. Zmysły bowiem mogą nas wprowadzić w błąd, mądrość Boża – nigdy”.
Św. Tomasz z Akwinu, Wykład Składu Apostolskiego, czyli „Wierzę w Boga” 9.

Refleksja:

Jak wygląda moja walka o wiarę o dobre sumienie?
Czym są dla mnie dary otrzymane od Boga?
Jak patrzę na Jego wielkoduszność względem mnie?
Gdzie szukam siły do walki z pokusami i trudnościami życiowymi?

Literatura poszerzająca:

Haręzga, Stanisław, „Istota ewangelizacji w świetle orędzia 1Tm 1, 12-17.” Collectanea theologica 83.1 (2013): 57-69.