Szkoła bez wstydu. Jak programy stypendialne Caritas zmieniają losy dzieci i młodzieży

Szkoła jest nie tylko miejscem nauki, ale też testem na umiejętność przetrwania. Jak wynika z badań, na przemoc rówieśniczą szczególnie narażone są dzieci pochodzące z rodzin o niskim statusie społeczno-ekonomicznym. Filip za pieniądze ze stypendium Caritas kupił garnitur na maturę. Jego rodzice zmarli, więc nie miał kto mu pomóc. Nie wszyscy mają taki sam start w życie. Wyrównywanie szans to jeden z głównych celów programów stypendialnych Caritas, które są realizowane już od ponad 20 lat.

Osoby poniżej 18. roku życia to grupa najbardziej zagrożona ubóstwem i wykluczeniem społecznym. W polskiej rzeczywistości szkolnej ubóstwo dzieci rzadko oznacza brak dachu nad głową – częściej wiąże się z wykluczeniem, poczuciem niesprawiedliwości i odmienności. Trudna sytuacja materialna rodziny ogranicza potencjał rozwojowy dziecka i mocno obciąża emocjonalnie, wpływając negatywnie na samoocenę i relacje z rówieśnikami.
Jak wynika z raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę „Rówieśnicy 2026″, aż 87 proc. badanych doświadczyło w ciągu ostatniego roku przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Najczęściej było to wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu oraz hejt w sieci. Podobny obraz wyłania się z Diagnozy Młodzieży, przygotowanej na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Wykluczenia rówieśniczego doświadcza co czwarty uczeń, a niemal dwie trzecie z nich spotyka się z bullyingiem (systematycznym dręczeniem).

Autorzy wymieniają „nierówne szanse startu w dorosłość i ubóstwo młodych” jako jeden z ośmiu kluczowych czynników kształtujących losy młodego pokolenia w Polsce.

Caritas odpowiada na te problemy realizując programy stypendialne „Skrzydła” i „Dwa talenty”. Od początku ich trwania stypendia otrzymało ponad 16 tys. dzieci, a kwota wsparcia wyniosła ponad 24 mln zł. Od ubiegłego roku, w ramach nowego projektu „Mosty”, stypendium otrzymują również młodzi pozostający pod opieką zastępczą, którzy mają 17 lat i za chwilę będą musieli opuścić dom dziecka. Ich start w dorosłe życie jest wyjątkowo trudny.
W listopadzie 2025 r. Caritas Polska uruchomiła nowy program „Mosty”, adresowany do usamodzielniających się podopiecznych placówek opiekuńczo-wychowawczych, prowadzonych w ramach Caritas diecezjalnych. Jego pierwsza edycja, zakończona w czerwcu 2026 r., objęła 31 stypendystów z 9 placówek. Warunkiem udziału było ukończenie 17 lat i pozostawanie w placówce do końca trwania programu. Każdy stypendysta otrzymał 9500 zł – kwotę, która pozwala m.in. ukończyć kursy prawa jazdy i kursy zawodowe.

Badanie przeprowadzone przez NIK w 2024 r. oraz konsultacje z organizacjami pracującymi na rzecz młodzieży opuszczającej placówki zastępcze jednoznacznie wskazały, że wsparcie w usamodzielnianiu i edukacji to jeden z najważniejszych brakujących elementów systemu.

Stypendium pomogło zmniejszyć bariery finansowe związane z edukacją podopiecznych, a 82 proc. z nich zauważyło u stypendystów wzrost samooceny i wiary we własne możliwości. Środki najczęściej trafiały na sprzęt elektroniczny, korepetycje i kursy zawodowe, w tym kurs prawa jazdy. Więcej informacji o programach stypendialnych oraz o tym, jak udzielić wsparcia można znaleźć na stronie caritas.pl/dzieci.

Caritas Polska planuje kontynuację programów w kolejnych latach.