AI nie może zastąpić człowieka w relacji – przestrzega teolog

Sztuczna inteligencja może stwarzać złudzenie bliskości i relacji, jednak cyfrowa symulacja nie jest obecnością drugiej osoby – zauważa ks. prof. Piotr Morciniec, bioetyk z Uniwersytetu Opolskiego. Jego zdaniem teologia ciała Jana Pawła II pozwala dostrzec, dlaczego zastępowanie realnych więzi kontaktem z AI może być dla człowieka destrukcyjne.

Ks. prof. dr hab. Piotr Morciniec z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego zwraca uwagę, że sztuczna inteligencja coraz częściej komunikuje się z człowiekiem w sposób przypominający relację osobową. Odpowiada cierpliwie, nawiązuje do wcześniejszych rozmów, potwierdza emocje, nie ocenia i może sprawiać wrażenie stale dostępnego rozmówcy.

„Dlatego istnieje niebezpieczeństwo ulegania złudzeniu «relacji» – wrażenie, że po drugiej stronie jest ktoś, kto naprawdę rozumie, troszczy się i towarzyszy” – wskazuje teolog.

Jego zdaniem problem pojawia się wówczas, gdy człowiek zaczyna utożsamiać sposób funkcjonowania technologii z obecnością drugiej osoby. „Zagrożenie polega na tym, że człowiek może zacząć mylić cyfrową symulację z obecnością osoby, a emocjonalny komfort kontaktu z tak zaprogramowaną maszyną z prawdziwą więzią” – wyjaśnia.

Konsekwencją może być – jak zauważa ks. Morciniec – osłabienie zdolności do budowania i podtrzymywania rzeczywistych relacji. „Realne spotkanie wymaga wysiłku i czasu, bo potrzebuje cierpliwości, przebaczenia, przyjmowania inności drugiego i ponoszenia odpowiedzialności za relację i za osobę” – podkreśla.

W ocenie profesora pomocnym narzędziem do zrozumienia tego problemu jest teologia ciała Jana Pawła II. Przypomina ona o osobowym wymiarze ludzkiej cielesności i relacji: „Człowiek nie jest sumą informacji, imitacją głosu ani zbiorem komunikatów, lecz osobą, czy jednością psychofizyczno-duchową, która wyraża się przez ciało, obecność, historię życia i zdolność do daru z siebie”.

Jego zdaniem właśnie dlatego nawet bardzo zaawansowana sztuczna inteligencja nie może być traktowana jako odpowiednik drugiego człowieka – AI może dostosowywać odpowiedzi do oczekiwań użytkownika, reagować na jego emocje i tworzyć wrażenie zrozumienia, jednak nie oznacza to spotkania dwóch osób.

„Prawdziwa relacja nie polega jedynie na tym, że ktoś oferuje mi złudzenia zaspokajania moich potrzeb, ale na tym, że spotykam drugiego jako wolną osobę, której nie mogę zaprogramować, posiadać ani sprowadzić do funkcji pocieszenia” – podkreśla teolog.

Zdaniem ks. Morcińca szczególnie kusząca może być wizja relacji z AI jako kontaktu pozbawionego konfliktów i frustracji. System może być zawsze cierpliwy, dostosowywać się do rozmówcy i nie stawiać mu wymagań, których często nie da się uniknąć w relacjach z innymi ludźmi. Taka „relacja bezkonfliktowa” może jednak prowadzić do błędnego rozumienia bliskości. „Miłość wymaga czegoś więcej niż empatycznych komunikatów: wymaga obecności, wierności, odpowiedzialności, cierpliwości, stawiania wymagań i gotowości przekraczania siebie” – zaznacza profesor Uniwersytetu Opolskiego.

Jak dodaje, spotkanie z prawdziwą osobą oznacza również konieczność zaakceptowania jej odmienności. Człowiek nie może jej dowolnie zaprogramować ani podporządkować swoim oczekiwaniom, jednak ta nieprzewidywalność i odmienność stanowią istotny element relacji osobowej.

Ks. Morciniec nie kwestionuje przydatności sztucznej inteligencji, przeciwnie, podkreśla, że może ona być użytecznym narzędziem. Granicą powinno być jednak traktowanie jej jako zastępstwa dla drugiego człowieka: „AI może być użytecznym narzędziem, ale w żadnym wypadku nie może stać się «ty», które zastępuje człowieka”.

W perspektywie teologii ciała droga do dojrzałej bliskości nie prowadzi przez stworzenie idealnie dopasowanego cyfrowego rozmówcy: „Droga do dojrzałej bliskości prowadzi nie przez idealnie dopasowaną symulację, lecz przez trud spotkania z realną osobą” – podsumowuje ks. prof. Piotr Morciniec.

Jeden z modułów praktycznych nowego kierunku „Teologia Ciała”, który od nowego roku akademickiego startuje na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Opolskiego, poświęcony jest zagadnieniu sztucznej inteligencji i jej analizie z punktu widzenia teologii ciała.

Rekrutacja trwa: https://wt.uni.opole.pl/tc/