Dolnośląski Kongres Pamięci Narodowej

O znaczeniu historii dla tożsamości narodowej, edukacji, kultury oraz relacji międzynarodowych dyskutowali historycy i eksperci podczas Dolnośląskiego Kongresu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. W panelu „Jakiej polityki historycznej potrzebujemy?” uczestniczyli prof. Andrzej Nowak, prof. Wojciech Polak, płk Adam Jawor oraz dr hab. Tomasz Głowiński, prof. UWr.

Kongres, organizowany 21 i 22 września przez wrocławski oddział Instytutu Pamięci Narodowej, odbywał się pod hasłem „Historia mówi przez pokolenia”. Program obejmował m.in. wystawy, warsztaty, panele dyskusyjne, przedstawienia i rekonstrukcje historyczne.

W panelu „Jakiej polityki historycznej potrzebujemy?” prof. Wojciech Polak, nawiązując do pytania francuskiego historyka Marca Blocha o sens historii, wskazał, że jest ona częścią kultury, a kultura – elementem ludzkiego człowieczeństwa. Jego zdaniem znajomość historii i zakorzenienie w kulturze są również istotnymi elementami tożsamości narodowej. Zwrócił uwagę na malejącą ilość czasu poświęcanego historii w edukacji i spadek wymagań szkolnych.

Mówiąc o roli państwa, prof. Polak zaznaczył, że polityka historyczna nie powinna oznaczać tworzenia wyidealizowanego obrazu przeszłości. – Polityka historyczna polega na tym, że mówimy prawdę, równocześnie jednak kładąc nacisk na pewne węzłowe zagadnienia – mówił. Podkreślał przy tym konieczność uwzględniania zarówno trudnych wydarzeń i błędów, jak i doświadczenia oraz ofiary osób, które oddawały życie za ojczyznę.

Prof. Andrzej Nowak zwracał uwagę, że krytyczne spojrzenie na własną historię może pomagać w wyciąganiu wniosków z błędów przodków. Problem pojawia się wtedy, gdy negatywna ocena przeszłości zaczyna dominować nad całościowym obrazem wspólnoty.

W dyskusji podkreślano także międzynarodowy wymiar polityki historycznej.

Płk Adam Jawor podkreślał, że polityka historyczna obejmuje nie tylko publikacje naukowe i podręczniki, ale cały „ekosystem” kultury – sztukę, muzykę i film. – Polityka historyczna nie może być akademią ku czci. Polityka historyczna ma odpowiadać na zapotrzebowanie młodych ludzi – mówił. Wskazywał również na znaczenie historii dla tzw. soft power oraz na możliwość wykorzystywania pamięci historycznej w ramach wojny poznawczej.

Płk Jawor zwrócił uwagę, że sposób opowiadania o historii kształtują także kultura popularna i język. Jako przykład przywołał różne sposoby przedstawiania II wojny światowej oraz wydarzeń z 17 września 1939 r. Podkreślił, że słowa mają znaczenie dla sposobu postrzegania przeszłości.

Dr hab. Tomasz Głowiński zwrócił natomiast uwagę na różnicę między przeszłością a historią. – Historia jest naszą wizją przeszłości, jest tym, co na temat przeszłości my sobie wyobrażamy – mówił. Zaznaczył, że sposób interpretowania wydarzeń zmienia się wraz ze społeczeństwem i jego doświadczeniem.

Zdaniem prof. Głowińskiego, różne perspektywy narodowe utrudniają stworzenie jednej wspólnej narracji historycznej, czego przykładem były próby polsko-niemieckiej i polsko-rosyjskiej współpracy nad wspólnym podręcznikiem. Nie oznacza to jednak, że historia jest całkowicie względna. Ważne pozostają badania, dostępna wiedza i jakość historiografii.

Historyk ostrzegał zarazem przed wykorzystywaniem przeszłości do uzasadniania współczesnych działań politycznych. Podkreślał znaczenie niezależnych badań historycznych i odpowiedzialnego wykorzystywania historii w przestrzeni publicznej.

Debata pokazała różne wymiary polityki historycznej: edukacyjny, kulturowy, naukowy i międzynarodowy. Jej uczestnicy wskazywali, że przeszłość nie pozostaje zamknięta w podręcznikach, a sposób jej poznawania i interpretowania wpływa na współczesną tożsamość i funkcjonowanie wspólnoty.