Magdalena Jóźwik: katecheza parafialna ma być formacją na każdym etapie życia

Czym jest katecheza parafialna i czy ma ona zastąpić lekcje religii w szkole, dla kogo jest przeznaczona i kto będzie odpowiadał za nią w parafiach – mówi w rozmowie z KAI dr Magdalena Jóźwik, członek Zespołu KEP ds. Katechezy Parafialnej.

Ewa Kotowska-Rasiak (KAI): W czerwcu podczas zebrania plenarnego Konferencji Episkopatu Polski w Łomży razem z bp. Arturem Ważnym przedstawiła Pani nowe wytyczne dotyczące katechezy parafialnej. Proszę powiedzieć na jakim etapie są prace związane z tym dokumentem i kiedy on zostanie wprowadzony?

Magdalena Jóźwik: Dokument przeszedł już szereg konsultacji. Był konsultowany z dyrektorami wydziałów katechetycznych, również księża biskupi zapoznali się z tymi wytycznymi. Obecnie dokument jest na etapie konsultacji w Komisji Prawnej Konferencji Episkopatu Polski i najprawdopodobniej zostanie przyjęty w październiku br. na zebraniu plenarnym Konferencji Episkopatu Polski.

Czy katecheza parafialna jest związana z obniżeniem ilości godzin religii w szkole?

Katecheza parafialna nie zastępuje lekcji religii w szkole. Szczerze powiem, że ta zmniejszona ilość godzin lekcji religii stała się takim impulsem, żeby lepiej zadbać o katechezę parafialną. Nie można powiedzieć, że jej w ogóle nie było, że to jest jakaś nowość, którą się teraz wprowadza. Katecheza parafialna odbywała się w parafiach. Najczęściej była ona związana z przygotowaniem rodziców dziecka do chrztu, z przygotowaniem dzieci do pierwszej Komunii świętej, z przygotowaniem młodzieży do bierzmowania. W niektórych parafiach w Polsce są organizowane różnego rodzaju katechezy dla dorosłych. Więc te katechezy parafialne w Polsce odbywały się, tylko w zależności od diecezji różnie z tym bywało. W niektórych diecezjach rzeczywiście lekcja religii była jednocześnie przygotowaniem do sakramentów, a w innych diecezjach oprócz lekcji religii były również katechezy w parafiach. Nowością jest to, że jako Zespół ds. Katechezy Parafialnej proponujemy zmianę mentalności, czyli od myślenia, że katecheza parafialna obejmuje tylko dzieci bądź rodziców związanych z sakramentami inicjacji do myślenia, że katecheza parafialna jest częścią formacji chrześcijańskiej, czyli jest towarzyszeniem człowiekowi w rozwoju jego wiary na każdym etapie życia. W związku z tym katecheza parafialna obejmuje wszystkich, od najmłodszych do najstarszych, na różnym etapie życia i poziomie rozwoju wiary.

Przedstawiając wytyczne katechezy parafialnej wspomniała Pani o pięciu typach katechez, które mogą odbywać się w ramach katechez parafialnych. Proszę je wymienić.

Jako Zespół ds. Katechezy Parafialnej proponujemy pięć typów katechezy parafialnej. Są to: katecheza ewangelizacyjna, katecheza chrzcielna, katecheza eucharystyczna, katecheza bierzmowania, katecheza dla dorosłych.

Nowością jest katecheza ewangelizacyjna. Do kogo ona ma być skierowana?

Nowy typ katechezy, czyli katecheza ewangelizacyjna skierowana jest do osób poszukujących, wątpiących, powracających do Kościoła, dla których ma to być przestrzeń stawiania pierwszych kroków w żywej wierze.

A katecheza eucharystyczna dla kogo jest przeznaczona?

Jeżeli chodzi o katechezę eucharystyczną to w dokumencie proponujemy, aby zaczynać już od dzieci w przedszkolu. Jeśli w przedszkolu nie ma zajęć z religii, a są takie przedszkola, to proponujemy, żeby w parafii były organizowane, chociażby kilkuminutowe spotkania, najlepiej przed niedzielną Mszą św. dla dzieci. Mogłyby to być takie kilkuminutowe, specjalnie dedykowane dla dzieci katechezy czy minizajęcia, które integrowałyby te dzieci ze środowiskiem parafialnym. Dla dzieci szkolnych też można organizować takie specjalne katechezy z różną częstotliwością, np. mogą być one również połączone z niedzielną Eucharystią. Bardzo ważny jest ten rok po pierwszej Komunii św., w którym dzieci powinny pogłębiać jeszcze tą duchowość eucharystyczną, lepiej rozumieć, czym jest Eucharystia i głębiej też być wprowadzane w jej przeżywanie. Widzimy, że to się nie kończy z przyjęciem sakramentu i nie ogranicza tylko do tych kilku miesięcy przed, ale jest rozbudowane na wiele, wiele lat.

Proszę też o kilka słów o katechezach związanych z przyjęciem sakramentów.

W przypadku katechez związanych z sakramentami, czyli z chrztem, bierzmowaniem, pierwszą Komunią św. zwracamy uwagę na to, że chodzi tu o wieloetapowy proces towarzyszenia w wierze oraz na szczególną rolę rodziców. Zarówno przy chrzcie, jak i pierwszej Komunii św. i bierzmowaniu jako Zespół ds. Katechezy Parafialnej proponujemy, żeby były również organizowane spotkania dedykowane specjalnie dla rodziców, ale mają one być nie organizacyjne, tylko formacyjne. To jest jeden z głównych wniosków z naszych prac, że bez rodziców nie ma dzieci. Jeżeli rodzice są niewierzący albo nie są zainteresowani swoją wiarą, albo przeżywają jakiś kryzys, albo nie umieją się w niej odnaleźć, albo nie rozwijają tej wiary, to dzieci czy młodzież będą miały utrudniony rozwój wiary. Stąd nasza troska o rodziców, o ich wiarę.

Szczególną uwagę poświęcacie także formacji dorosłych.

Tak. Ta katecheza dla dorosłych jest kierowana dla chętnych. Świat, w którym żyjemy pokazuje nam, że potrzebujemy cały czas rozwijać się w naszej wierze, zadawać sobie różne pytania. Inne pytania o wiarę zadaje człowiek, który ma 20 lat, inne, który ma 40, a jeszcze inne, który ma lat 80. W przypadku katechezy dla dorosłych ważne jest to, żeby z jednej strony odpowiadać na potrzeby wieku, możliwości uczestników, ich sytuację, a z drugiej strony, żeby też łączyć środowisko dorosłych, czyli młodszych ze starszymi, zamężnych i żonatych z osobami, które żyją same, żeby było to po prostu doświadczenie różnorodności Kościoła.

Kto w parafii ma prowadzić taką katechezę? Czy to jest tylko rola księży czy też osoby świeckie mogą angażować się w tę katechezę?

Przeprowadzenie tych wszystkich typów katechezy zgodnie z tymi różnymi założeniami, które są w dokumencie, jest niemożliwe przez samych duszpasterzy. Dokument zakłada wspólnotowe prowadzenie katechez po to, żeby osobom, które w nich uczestniczą dawać doświadczenie wspólnoty wiary. W dokumencie jest propozycja, żeby katechezy to nie był tylko przekaz, który polega na głoszeniu konferencji, ale żeby to były również grupy dzielenia, wspólna modlitwa, świadectwo, dzielenie się swoim doświadczeniem wiary. I to wymaga współpracy ze świeckimi.

A jakie przygotowanie muszą mieć osoby świeckie, aby prowadzić takie katechezy?

Jeśli chodzi o przygotowanie świeckich to zależy od typu katechezy. W przypadku katechezy chrzcielnej, eucharystycznej i bierzmowania wystarczy, jeśli świeccy mają kompetencje nabyte w szkołach katechetów czy na kursach, studiach wiary czy innego rodzaju formacji. W dokumencie jest zapisane, że nie tylko chodzi o kompetencje teologiczne, ale też o te kompetencje komunikacyjne, w przypadku dzieci i młodzieży też o kompetencje pedagogiczne. W przypadku pracy z dziećmi i młodzieżą potrzebne jest szkolenie dotyczące prewencji. W Polsce coraz więcej mamy diakonów stałych, którzy powinni brać udział w prowadzeniu katechez. Oni mogą prowadzić wszystkie typy katechezy, bo ich formacja im na to pozwala. W ostatnim czasie słyszeliśmy, że równolegle z dokumentem o katechezie parafialnej Episkopat przyjął dekret o katechiście, w którym określono wymogi. Prawdopodobnie na zebraniu plenarnym w październiku zostanie przyjęty dokument „Zasady formacji lektora, akolity i katechisty”, czyli osób, które chcą przyjąć posługę lektora, akolity i katechisty. Przygotowanie do tych posług zakłada kilkuletnią formację, dzięki której przyszli lektorzy i akolici też będą mogli prowadzić niektóre typy katechezy parafialnej. Najtrudniejszym typem katechezy jest katecheza dla dorosłych, a to wynika z tego, że w katechezie dla dorosłych potrzebna jest szersza wiedza teologiczna. Do katechezy dla dorosłych trzeba mieć skończone studia teologiczne, ponieważ zakres zagadnień i pewna umiejętność odpowiedzi na pytania osób uczestniczących w niej wymaga szerszej wiedzy teologicznej. Dorośli oczekują racjonalnych argumentów, odniesienia wiedzy do konkretnych życiowych problemów i zdecydowanie nie tolerują duszpasterskiego „ściemniania”.

Po przyjęciu dokumentu przez Konferencję Episkopatu Polski zostanie on wdrożony w polskich diecezjach?

Ten dokument jest instrukcją, pokazaniem wizji i podpowiedzią do realizacji ich w praktyce. Tam są zaproponowane konkretne rozwiązania, ale ten dokument nie ma takiej mocy, że to co jest tam napisane, to musi być w taki sposób realizowane w całej Polsce. Jeżeli księża biskupi przyjmują jakiś dokument, to znaczy, że zgadzają się z tą wizją i z tymi wytycznymi, ale też każda diecezja ma swoje możliwości i swoje tradycje diecezjalne, np. dotyczące wieku młodzieży przystępującej do bierzmowania czy ilości spotkań rodziców i dzieci przygotowujących się do pierwszej Komunii św., albo ilości spotkań przed chrztem. W dokumencie proponujemy, żeby były minimum trzy, a najlepiej pięć spotkań w związku z sakramentem chrztu, a najczęściej w parafiach jest jedno w sobotę wieczorem przed chrztem. Mam nadzieję, że księża biskupi przyjmując ten dokument zgadzają się z tą wizją i chcą to realizować w Polsce.