Kard. Ryś: Kraków pokazuje, że Europa może być jednością bez jednolitości

„Ile Europ jest w Krakowie?” – na to pytanie próbował odpowiedzieć kard. Grzegorz Ryś podczas otwarcia międzynarodowej konferencji „Ile Europ w Europie? Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej”. Metropolita krakowski wskazał pięć kluczowych pojęć, które jego zdaniem pozwalają odczytać doświadczenie europejskiej jedności w historii Krakowa: christianitas, universitas, ius, applicare oraz historia żydowska.

– Nie mam kompetencji, żeby mówić o Europie, z trudem ogarniam Kraków. Dlatego postanowiłem inaczej ująć temat: ile Europ w Krakowie – zażartował na początku kard. Ryś. Jak zaznaczył, historia Krakowa może pomóc w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o zasadę, która pozwalała Europie łączyć różne tradycje, kultury i wrażliwości.

Christianitas to pierwsze wskazane przez kardynała słowo-klucz. – Po raz pierwszy Europa przyszła do Krakowa jako christianitas – powiedział. Jako symbol tego procesu przywołał przechowywany na Wawelu rękopis „Predicationes”, określany jako najstarsza księga znajdująca się w Polsce. Powstały w VIII wieku homiliarz zawiera 27 mów przeznaczonych na różne okresy roku liturgicznego.

Kard. Ryś zwrócił uwagę na międzynarodowy charakter tego zabytku. Księga została napisana minuskułą prekarolińską, a jej zdobnictwo wskazuje na irlandzkie pochodzenie autora. Zastosowany materiał wskazuje natomiast na północne Włochy jako miejsce powstania rękopisu. Do Krakowa księgę przywiózł mnich z Kolonii, który następnie został biskupem Krakowa. – Życzę Krakowowi takiej jedności, jaką wskazuje ta księga – powiedział metropolita krakowski.

Drugim słowem-kluczem było universitas. Kard. Ryś wskazał na XIII-wieczny dokument przechowywany w archiwum na Wawelu, zawierający katalog ksiąg przywiezionych do Krakowa przez biskupa krakowskiego Iwona Odrowąża, który studiował w Paryżu. Hierarcha przywiózł z Francji bibliotekę liczącą 41 woluminów. Wśród wymienionych w katalogu dzieł znalazły się m.in. pisma Grzegorza Wielkiego i Izydora z Sewilli, „Dekret” Gracjana, opis cudów związanych ze św. Tomaszem Becketem oraz rękopis zawierający apokryficzne listy św. Pawła do Seneki. Ten ostatni przykład kard. Ryś określił jako szczególnie wymowny, ponieważ pokazuje spotkanie chrześcijaństwa z tym, co najlepsze w kulturze pogańskiej.

Trzecim słowem było ius, a dokładniej ius magdeburgense. Kard. Ryś przypomniał, że prawo magdeburskie szybko dotarło do Polski, stając się podstawą organizacji wielu miast i wspólnot. – To bardzo ważne, że Europa przyszła do nas w tym prawie konstytuującym gminy w wymiarze samorządowym – zaznaczył.

Czwartym pojęciem zaproponowanym przez krakowskiego metropolitę było applicare. Kard. Ryś odwołał się w tym przypadku do aktu unii w Krewie, w którym Jagiełło zobowiązał się do związania swoich ziem z Królestwem Polskim. Jak podkreślił, łacińskie applicare nie oznacza po prostu „włączyć” czy „podporządkować”, ale wskazuje na zjednoczenie we wspólnocie.

Owocem i obrazem tego sposobu rozumienia jedności może być zdaniem kard. Rysia m.in. kaplica Świętokrzyska na Wawelu, łącząca zachodnią architekturę ze wschodnim malarstwem ściennym. – To jest umiejętność spotkania przy różnych wrażliwościach – zauważył. Przypomniał również, że Władysław Jagiełło podczas soboru w Konstancji proponował unię Kościołów Wschodu i Zachodu.

Ostatnim elementem krakowskiej opowieści o Europie, który wskazał kard. Ryś, był żydowski Kazimierz. – Nie można sobie wyobrazić Krakowa bez tego wymiaru jego historii. To ogromna, twórcza, potrzebna wspólnota, utożsamiająca się z tym miastem – powiedział.

Metropolita krakowski przypomniał, że w Krakowie mieszka dziś około 2 tys. Żydów, natomiast lokalną gminę religijną tworzy nieco ponad 100 osób. Jak zaznaczył, coraz więcej Żydów z innych części Europy wybiera Kraków jako miejsce zamieszkania, licząc na to, że nie spotkają się tu z antysemityzmem, którego doświadczają w innych częściach kontynentu.

Jednocześnie kard. Ryś przypomniał o tragicznej stronie historii europejskiej różnorodności. Na Kazimierzu funkcjonowało niegdyś siedem synagog, a świat żydowski, który przez stulecia współtworzył miasto, został niemal całkowicie zniszczony podczas Zagłady. – Cały tamten świat się skończył. I to też jest część historii Europy: potrafimy nie tylko budować jedność, ale i wzajemnie się likwidować. O tym też trzeba pamiętać – powiedział.

Kard. Ryś wyraził nadzieję, że przedstawione przykłady pozwalają dostrzec „klucze do zasady jednoczącej Europę”. Jego zdaniem historia Krakowa pokazuje Europę jako przestrzeń spotkania różnych tradycji: chrześcijaństwa Wschodu i Zachodu, różnych kultur, systemów prawnych, wspólnot religijnych i modeli organizacji społecznej.

W dniach 25-26 września 2026 r. w Krakowie odbywa się XXVI Międzynarodowa Konferencja z cyklu „Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej”, organizowana przez Grupę Europejskiej Partii Ludowej w Parlamencie Europejskim oraz Fundację im. bp. Tadeusza Pieronka. Patronatem konferencję objął kard. Grzegorz Ryś, metropolita krakowski.

Tegoroczna konferencja odbywa się pod hasłem „Ile Europ w Europie?”, poświęcona jest miejscu chrześcijaństwa w kształtowaniu europejskiej wspólnoty oraz wyzwaniom stojącym przed procesem integracji. W centrum dyskusji znajdują się m.in. pytania o europejską tożsamość, relację między różnorodnością a jednością oraz rolę wartości i dialogu w odpowiedzi na współczesne kryzysy społeczne, polityczne i wyzwania technologiczne. W spotkaniu uczestniczą przedstawiciele Kościołów, środowisk chrześcijańskich, świata nauki i życia publicznego.

Idea krakowskich spotkań narodziła się w 2000 roku, w czasie, gdy Polska przygotowywała się do członkostwa w Unii Europejskiej. Przez 18 lat pracom Komitetu Organizacyjnego przewodniczył bp prof. Tadeusz Pieronek, a po jego śmierci kontynuację dzieła przejęła Fundacja jego imienia. Od 2021 roku konferencja odbywa się pod nazwą „Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej”, podkreślając jej otwarty, ekumeniczny charakter.