Leon XIV przewodniczył nieszporom w katedrze Notre-Dame

Do wychodzenia ku ludziom, gościnności i misyjnego zaangażowania wezwał Leon XIV Kościół we Francji podczas nieszporów z udziałem biskupów, kapłanów, diakonów, osób konsekrowanych oraz seminarzystów w paryskiej katedrze Notre-Dame. Podkreślił, że odbudowana po pożarze z 2019 roku świątynia jest znakiem spotkania nieba z ziemią oraz przypomniał o centralnym znaczeniu Eucharystii i liturgii w życiu Kościoła.

Do katedry papież przyjechał z siedziby UNESCO. Na pięciokilometrowej trasie przez Dzielnicę Łacińską (bulwarami: Montparnasse i Saint-Michel) około 300 tysięcy ludzi – według szacunków lokalnych władz – entuzjastycznie pozdrawiało Leona XIV. Gdy wjechał na wyspę Cité zaczęły bić katedralne dzwony. Papież przeszedł wśród zgromadzonych na Placu Jana Pawła II, witając się z nimi.

Po wejściu do świątyni Ojciec Święty ucałował podany mu krucyfiks, pokropił wiernych wodą święconą i przeszedł główną nawą do prezbiterium, gdzie pomodlił się przed Najświętszym Sakramentem. Następnie przed boczną kaplicą, w której przechowywana jest korona cierniowa Chrystusa oddał cześć tej wyjątkowej relikwii, którą również podano mu do ucałowania. Następnie papież przywitał się z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich, po czym przeszedł do zakrystii, aby założyć szaty liturgiczne.

Nieszpory, w których uczestniczyło 6 tys. osób, rozpoczął obrzęd starożytny obrzęd chrześcijański lucenarium – uroczyste zapalenie świec na początku modlitwy wieczornej. Słynny chór katedralny Maîtrise Notre-Dame de Paris śpiewał w tym czasie hymn „Joyeuse lumière” (Radosna światłości).

Przemówienie powitalne wygłosił arcybiskup metropolita Paryża Laurent Ulrich. „Nieco ponad rok temu ośmieliłem się zaprosić Cię do Paryża, a Ty odpowiedziałeś wówczas, że pragniesz zobaczyć katedrę Notre-Dame! To pragnienie podzielali także Paryżanie i z pewnością także wszyscy ci, którzy odwiedzają tę katedrę, odbudowaną z tak wielką troską” – powiedział hierarcha. Wskazał, że papież przybywa tu „jako pielgrzym pośród tak wielu odwiedzających”.

Poinformował, że obecni na nieszporach księża i diakoni, żony diakonów stałych, zakonnicy i siostry zakonne, dziewice konsekrowane i inne osoby konsekrowane, seminarzyści i ich formatorzy tworzą grupę około czterdziestu pięciu tysięcy osób w całej Francji. „Rzecz jasna nie ma tu ich wszystkich! (…) Dźwigają ciężar codzienności, oddając swe siły głoszeniu Ewangelii, poświęcając się dla wspólnot, które Pan gromadzi. Starają się dotrzeć do tych, którzy są w drodze ku Bogu i modlą się za wszystkich. Wiedzą, że świat zawsze pełen jest paradoksów, z jednej strony sprawiając wrażenie niezainteresowanego, z drugiej zaś będąc spragnionym słów prawdy, braterskiej miłości i pokoju, pochodzącego od Boga” – podkreślił abp Ulrich.

W czasie nabożeństwa homilię wygłosił Leon XIV. Podziękował abp. Ulrichowi, jego współpracownikom i wspólnocie archidiecezjalnej za przygotowanie programu duszpasterskiego, który ma prowadzić od pierwszego głoszenia Ewangelii do wtajemniczenia chrześcijańskiego. Odwołując się do słów św. Pawła: „Zesłał Bóg Syna swego”, papież podkreślił, że chrześcijanie nie mogą uciekać od złożoności współczesnego świata. Kościół  ma być wspólnotą otwartą, przyjmującą także tych, którzy znajdują się na jego peryferiach. „Wspólnota chrześcijańska nie jest schronieniem, do którego można się wycofać, aby odgrodzić się od swojej epoki” – zaznaczył. Wezwał Kościół we Francji, od wielkich miast po regiony wiejskie i terytoria zamorskie, aby był „żywy, różnorodny i bliski ludziom”. Wskazał na szczególną rolę świeckich, których nazwał „żywą forpocztą Kościoła na rozdrożach codziennego życia”.

Przypominając pożar katedry Notre-Dame sprzed siedmiu lat, zaznaczył, że to dramatyczne wydarzenie dotknęło nie tylko katolików, ale całe społeczeństwo, ponieważ katedra jest czymś więcej niż zabytkiem. Powszechne zaangażowanie w jej odbudowę pokazało, że jest ona „żywym centrum cywilizacji”, w którym przeszłość spotyka się z przyszłością, a niebo z ziemią. Jej centrum stanowi sprawowana w niej liturgia, a przede wszystkim Eucharystia, która uobecnia ofiarę Chrystusa. „Gdyby została pozbawiona akcji liturgicznej, utraciłaby swoją duszę” – powiedział papież. Stwierdził, że umieszczony w centrum katedry ołtarz przypomina, iż Kościół jest żywą wspólnotą wierzących zgromadzonych na uwielbieniu Boga.

Wezwał duchownych do troski o godność i piękno celebracji, również w małych wspólnotach. Zachęcił biskupów, księży, diakonów i osoby konsekrowane do pielęgnowania „autentycznej miłości do liturgii”. Zauważył, że liturgia może być odpowiedzią na doświadczenie współczesnego świata, któremu często brakuje „pełni, głębi i obietnicy przyszłości”. Prostota śpiewu, słowa i gestu liturgicznego może stać się dla wielu „promieniem nadziei” i „oazą pokoju”.

Wspólna modlitwa i słuchanie Pisma Świętego pomagają odczytywać wydarzenia historyczne w świetle Boga, rozpoznawać niesprawiedliwe mechanizmy władzy oraz strzec zalążków sprawiedliwości i pokoju – wskazał Ojciec Święty. Zaapelował także o jedność Kościoła. „Przedkładajcie komunię z Następcą Piotra i z Kościołem ponad wasze osobiste upodobania” – powiedział, wskazując, że w ten sposób chrześcijanie mogą być „profetycznym znakiem tego, że pojednany świat jest możliwy”.

Leon XIV podziękował biskupom, księżom, seminarzystom i osobom konsekrowanym za ich wierność oraz wezwał ich do troski o życie duchowe. Przywołał słowa francuskiej mistyczki Madeleine Delbrêl, która podkreślała, że bez modlitwy człowiek może być sługą czy uczniem Boga, ale nie staje się Jego kochającym dzieckiem i przyjacielem Jezusa Chrystusa.

Na zakończenie papież wskazał na figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem, która ocalała z pożaru Notre-Dame. Poprosił Maryję, aby strzegła wierności chrześcijan i była „gwiazdą prowadzącą misję Kościoła we Francji”. „Święta Maryjo, Matko Boża Paryska i Matko Kościoła, módl się za lud francuski, wspieraj jego pasterzy i zawsze idź z nami” – modlił się Leon XIV.

Przed opuszczeniem katedry papież pobłogosławił grupę chorych na wózkach inwalidzkich i ich opiekunów. Wychodząc nawą główną, ściskał wyciągające się ku niemu ręce uczestników nabożeństwa. Przed świątynią, gdzie kilka tysięcy osób wiwatowało na jego cześć i skandowało „Merci!” (Dziękujemy!), odśpiewał ze zgromadzonymi maryjną antyfonę „Salve Regina”.

Po obejrzeniu makiety odbudowanej katedry Leon XIV odjechał samochodem do Nuncjatury Apostolskiej na kolację. Wieczorem spotka się jeszcze z młodzieżą na największym francuskim stadionie – Stade de France w podparyskim Saint-Denis.

*

Katedra Notre-Dame, położona we wschodniej części wyspy Cité, stanowi jedną z najsłynniejszych budowli gotyckich na świecie i jest jednym z najczęściej odwiedzanych zabytków Paryża. Zgodnie z francuską ustawą o rozdziale Kościoła od państwa z 1905 r. budowla ten jest własnością państwa francuskiego, a jego użytkowanie zostało przyznane Kościołowi katolickiemu. Katedra, będąca bazyliką mniejszą od 1805 r., jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO od 1991 r. Do 2019 r. świątynię tę zwiedzało około 14 milionów osób rocznie. 15 kwietnia 2019 r. katedra została poważnie uszkodzona w wyniku potężnego pożaru, który doprowadził do zniszczenia dachu i iglicy oraz zawalenia się części sklepienia. Prace renowacyjne, których koszt wyniósł 700 milionów euro, zostały oficjalnie zakończone w 2024 r., a 7 grudnia tegoż roku katedra została ponownie otwarta.

Wybudowanie katedry Notre-Dame zajęło blisko 200 lat. Prace nad jej powstaniem rozpoczęły się w 1163 r. za panowania króla Ludwika VII z inicjatywy bp. Maurice’a de Sully’ego. Kamień węgielny pod nową świątynię położył papież Aleksander III podczas swej wizyty w Paryżu. Katedra Notre-Dame (130 metrów długości, 48 szerokości, 36 wysokości wewnętrznej i 69 na zewnątrz), która powstała na planie krzyża łacińskiego, z pięcioma nawami i dwiema dzwonnicami, ukazuje odwiedzającym smukłe sklepienia krzyżowe, łuki, które odciążają ściany, oraz rozległe powierzchnie witrażowe zaprojektowane tak, by zalewać wnętrze światłem. Równowaga między smukłością świątyni a jej światłem. przekłada na kamień średniowieczny ideał duchowy, w którym światło nabiera głębokiej wartości symbolicznej. Na przestrzeni wieków katedra była wielokrotnie przebudowywana i poddawana zmianom. Podczas Rewolucji Francuskiej została poważnie uszkodzona: jej dzwony przetopiono na armaty; wiele posągów zniszczono lub pozbawiono głów, zwłaszcza te z Galerii Królów na fasadzie; średniowieczna iglica, już wcześniej w złym stanie, została zdemontowana; wyposażenie sakralne i skarby liturgiczne rozkradziono. Niektóre z oryginalnych głów posągów są dziś przechowywane w Musée de Cluny.

Losy budowli zmieniły się w XIX wieku dzięki sukcesowi powieści „Notre-Dame de Paris” (w Polsce znanej pod tytułem „Dzwonnik z Notre-Dame) Victora Hugo, opublikowanej w 1831 roku, która przyczyniła się do ponownego zwrócenia uwagi opinii publicznej na jej stan zaniedbania. W książce katedra staje się niemal żywą postacią: jej wieże stanowią tło dla samotności dzwonnika Quasimodo i tragicznej historii Esmeraldy. Hugo opisuje ją jako wszechobecną w paryskim krajobrazie, na zawsze utrwalając w zbiorowej wyobraźni jej sylwetkę i słynne gargulce. W wyniku tej odnowionej wrażliwości w 1844 roku rząd francuski zainicjował szeroko zakrojony program renowacji świątyni, powierzając go architektom Eugène’owi Viollet-le-Ducowi i Jean-Baptiście Lassusowi. Po przedwczesnej śmierci Lassusa Viollet-le-Duc kontynuował prace, odnawiając średniowieczne konstrukcje, ale wprowadzając również nowe elementy zaprojektowane w duchu gotyku, w tym słynną XIX-wieczną iglicę. Efektem była romantyczna interpretacja architektury średniowiecznej, która w decydujący sposób wpłynęła na obecny wygląd katedry Notre-Dame.

Monumentalna fasada katedry Notre-Dame ukazuje skrupulatną pracę średniowiecznych kamieniarzy, którzy w latach 1210-1230 wykonali misternie dopracowane rzeźby w stylu wysokiego gotyku. Długi rząd postaci nad drzwiami to Galeria Królów, obejmująca 28 postaci francuskich królów, od Childeberta I (511-588) po Filipa Augusta (1180-1223). Z kolei poszczególne portale charakteryzują się postaciami i scenami biblijnymi: Portal śwe. Anny przedstawia historię rodziców Matki Bożej, Zwiastowanie i Narodziny Chrystusa; Portal Sądu Ostatecznego ilustruje Chrystusa jako sędziego oraz Archanioła Michała, którzy kierują sprawiedliwych do raju, a potępionych do piekła; Portal Maryi Dziewicy przedstawia Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny oraz Arkę Przymierza. Na ścianach bocznych widnieją postacie apostołów oraz św. Dionizego, św. Jana Chrzciciela, św. Szczepana i św. Genowefy, patronki Francji i Paryża.

Wieże o wysokości 69 metrów należą do najbardziej charakterystycznych symboli Paryża i na szczęście uniknęły zniszczenia podczas pożaru w 2019 roku. Słynna dzwonnica, na której pracował Quasimodo z powieści Victora Hugo, to wieża północna, natomiast w wieży południowej znajduje się największy dzwon katedry, Emmanuel, ważący ponad 13 ton. Równie charakterystyczne są gargulce – przerażające rzeźby, które zwykle spotyka się w średniowiecznych katedrach, często zaprojektowane tak, by służyć jako odpływy wody deszczowej.

Niezwykła aura katedry Notre-Dame wynika również z jej słynnych witraży. Wiele z nich pochodzi z XIII wieku, a ich złożoność stanowi przykład najlepszego średniowiecznego rzemiosła. Rozeta na głównej fasadzie oraz rozety od strony północnej i południowej to najsłynniejsze skarby świątyni. Rozeta południowa, dar św. Ludwika, oraz rozeta północna zachowały znaczną część oryginalnych witraży z XIII wieku, poświęconych Chrystusowi, prorokom i świętym. Do końca 2026 r. w katedrze zostanie umieszczonych sześć imponujących, całkowicie nowych witraży przedstawiających Zesłanie Ducha Świętego. W odróżnieniu od gargulców, malowideł i innych skarbów, które zostały odrestaurowane po pożarze w 2019 r., dzieło francuskiej artystki Claire Tabouret zastąpi XIX-wieczne witraże po południowej stronie nawy głównej, które nie uległy zniszczeniu w pożarze i zostały zaprojektowane przez architekta Eugène’a Viollet-le-Duca. Wywołało to gorącą debatę na temat etyki wprowadzania dzieł sztuki współczesnej do 800-letniego arcydzieła.

Wznosząca się na chórze Pietà autorstwa Guillaume’a Coustou przypomina o poświęceniu Francji Matce Bożej przez Ludwika XIII – ślubowaniu upamiętnianym co roku publiczną procesją 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Katedra od momentu powstania była miejscem ważnych wydarzeń o znaczeniu ogólnokrajowym: właśnie z tego powodu w 1239 r. król Ludwik IX Święty, w oczekiwaniu na ukończenie Sainte-Chapelle, wybrał ją jako miejsce (wówczas tymczasowe, a po konkordacie z 1801 roku stałe) przechowywania relikwii Korony Cierniowej Chrystusa. Pod sklepieniami świątyni odbywały się różne uroczystości związane z królami Francji, a także wydarzenia polityczne, takie jak pierwsze zwołanie Stanów Generalnych 10 kwietnia 1302 r. przez Filipa Pięknego, poprzez proces rehabilitacji Joanny d’Arc (1456 r.) aż po koronację Napoleona na cesarza Francuzów, która miała miejsce 2 grudnia 1804 r. w obecności papieża Piusa VII.