Modlitwa i apel pamięci w 87. rocznicę powstania Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie

– Polskie Państwo Podziemne było wyrazem woli Polaków, by mimo okupacji zachować ciągłość państwa i walczyć o odzyskanie niepodległości – podkreślano podczas obchodów 87. rocznicy jego powstania, które odbyły się w Warszawie. Przed pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej odmówiono modlitwę ekumeniczną, odbył się Apel Pamięci i złożono wieńce.

Uroczystości odbyły się przed pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Wzięli w nich udział kombatanci, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, Wojska Polskiego, służb mundurowych oraz organizacji kombatanckich. Obecni byli m.in. dowódca Wojsk Obrony Terytorialnej gen. dyw. Krzysztof Stańczyk oraz dowódca Garnizonu Warszawa gen. dyw. Tomasz Dominikowski.

Uczestników powitał Janusz Komorowski, prezes Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Przypomniał, że w okupowanej Warszawie znajdował się kierowniczy ośrodek władz Polskiego Państwa Podziemnego, działał Delegat Rządu na Kraj, a różne organizacje zbrojne zostały scalone w ramach Armii Krajowej.

Komorowski, harcerz Szarych Szeregów i żołnierz AK, podkreślił znaczenie więzi łączącej struktury podziemnego państwa ze społeczeństwem oraz o ofierze żołnierzy konspiracji i mieszkańców Warszawy. – Polskie Państwo Podziemne to fenomen w skali światowej i unikatowy przykład tajnych struktur państwowych, zarówno wojskowych, jak i cywilnych, które funkcjonowały w czasie II wojny światowej pod okupacją niemiecką i sowiecką – powiedział. Podkreślił, że działalność konspiracyjnego państwa pozostaje jednym z najbardziej wyrazistych przykładów poświęcenia, odwagi i walki o wolność w historii XX wieku.

Podczas uroczystości odczytano list prezydenta RP Karola Nawrockiego. Prezydent przypomniał utworzenie 27 września 1939 r. Służby Zwycięstwu Polski, jej późniejsze przekształcenie w Związek Walki Zbrojnej, a następnie w Armię Krajową. Zwrócił uwagę, że Polskie Państwo Podziemne obejmowało nie tylko siły zbrojne, lecz także administrację cywilną, reprezentację polityczną, sądownictwo, szkolnictwo oraz struktury pomocy społecznej i kultury. „Państwo polskie trwało, ponieważ trwała wola jego obywateli, by mu służyć” – napisał prezydent Karol Nawrocki. Jak zaznaczył, niemieccy i sowieccy okupanci mogli zająć terytorium Rzeczypospolitej, niszczyć jej instytucje i mordować ludzi, którzy im służyli, ale nie zdołali sprawić, by Polacy uznali Rzeczpospolitą za nieistniejącą.

Prezydent przypomniał również, że po zakończeniu okupacji niemieckiej Polska nie odzyskała pełnej suwerenności, lecz znalazła się pod dominacją sowiecką. Podkreślił zarazem znaczenie pamięci o Polskim Państwie Podziemnym dla kolejnych pokoleń. „Łączę się z Państwem dzisiaj w hołdzie dla wszystkich rodaków, którym zawdzięczamy możliwość cieszenia się wszelkimi swobodami, pomyślnością i dobrobytem we własnym, suwerennym, demokratycznym państwie” – napisał Karol Nawrocki. List prezydenta RP odczytał jego doradca Jakub Banaszek.

Odczytano także list marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej. Przypomniała, że powstanie struktur konspiracyjnego państwa było świadectwem nieugiętości ludzi, którzy nie pogodzili się z utratą wolności i suwerenności Rzeczypospolitej. „Pamięć o bohaterskim czynie Polskiego Państwa Podziemnego zobowiązuje nas do wspólnej pracy na rzecz Polski i umacniania jej suwerenności” – napisała marszałek Senatu. Zwróciła też uwagę na współczesny wymiar doświadczeń Polskiego Państwa Podziemnego. „W tych niepewnych czasach, kiedy historia zaczyna do nas wracać, w sprawach bezpieczeństwa musimy mówić jednym głosem” – podkreśliła. List odczytał wicemarszałek Senatu Maciej Żywno.

List wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza odczytał gen. dyw. Tomasz Dominikowski. Szef MON przypomniał, że Polskie Państwo Podziemne tworzyli zarówno żołnierze, jak i cywile: nauczyciele, urzędnicy, lekarze, harcerze, łączniczki i kurierzy. „Dziedzictwo Polskiego Państwa Podziemnego przypomina nam także, że siła państwa rodzi się nie tylko z jego instytucji, lecz także z postawy jego obywateli” – napisał Władysław Kosiniak-Kamysz. Zaznaczył, że wobec współczesnych zagrożeń szczególnego znaczenia nabierają płynące z historii wartości jedności, odpowiedzialności i zdolności do wspólnego działania.

Odczytano również list prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego.

W intencji twórców Polskiego Państwa Podziemnego, żołnierzy Armii Krajowej oraz harcerzy Szarych Szeregów odmówiono modlitwę ekumeniczną. Wzięli w niej udział ks. ppłk Maciej Śliwa, reprezentujący Ordynariat Polowy, ks. por. Piotr Rajecki, reprezentujący prawosławnego ordynariusza wojskowego, oraz ks. Daniel Ferek z Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego. – Boże, naucz nas rozumieć, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Daj nam odwagę, byśmy także dzisiaj potrafili być wierni wartościom, którym służyli nasi poprzednicy: prawdzie, odpowiedzialności, solidarności i miłości Ojczyźnie – modlił się ks. ppłk Śliwa. Nawiązując do słów Cypriana Kamila Norwida, że ojczyzna jest zbiorowym obowiązkiem, prosił, aby był on wypełniany nie tylko słowami, lecz codzienną uczciwą pracą, troską o drugiego człowieka i odpowiedzialnością za wspólne dobro.

Duchowny modlił się także za żołnierzy, konspiratorów, harcerzy, nauczycieli, lekarzy, duchownych i kurierów, którzy w warunkach okupacji służyli Polsce, oraz za poległych w walce, zamordowanych w więzieniach i obozach, ofiary egzekucji, powstań i represji. – Strzeż naszej Ojczyzny, umocnij tych, którzy dzisiaj służą jej bezpieczeństwu. Obdarz zgodą i pokojem nasz naród. A pamięć o Polskim Państwie Podziemnym niech będzie dla nas wezwaniem do wierności, służby i odpowiedzialności za przyszłość – powiedział.

Galeria zdjęć (6 zdjęć)

Po modlitwie odbył się Apel Pamięci, podczas którego przywołano twórców i żołnierzy konspiracyjnych struktur cywilnych i wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego oraz uczestników walk o niepodległość.

Uroczystości zakończyła ceremonia złożenia wieńców przed pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej. Kwiaty złożyli m.in. przedstawiciele organizacji kombatanckich, wśród nich Janusz Komorowski, Janusz Maksymowicz, Anna Stupnicka-Bando i Anna Czerska.

Za Polskie Państwo Podziemne uznaje się istniejące w latach 1939–1945 konspiracyjne instytucje administracji państwowej, struktury polityczne oraz siły zbrojne, utworzone na obszarze okupowanej Polski z upoważnienia Rządu RP na uchodźstwie. Za moment jego utworzenia uważa się powołanie przez gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego konspiracyjnej organizacji polityczno-wojskowej Służba Zwycięstwu Polski. Zawiązano ją w nocy z 26 na 27 września 1939 r., tuż przed kapitulacją Warszawy. SZP została następnie przekształcona w Związek Walki Zbrojnej, a rozkazem Naczelnego Wodza z 14 lutego 1942 r. – w Armię Krajową.

Największymi wystąpieniami zbrojnymi Polski Podziemnej były akcja „Burza” i Powstanie Warszawskie. Liczba zaprzysiężonych żołnierzy AK wynosiła w kulminacyjnym momencie, latem 1944 r., ok. 380 tys., w tym ok. 10,8 tys. oficerów, 7,5 tys. podchorążych i 87,9 tys. podoficerów.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny Polski przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego zostali podstępnie aresztowani przez NKWD. W czerwcu 1945 r. stanęli przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRS w Moskwie w tzw. procesie szesnastu. Sowiecki sąd skazał większość z nich na kary więzienia, zarzucając im m.in. działania przeciwko Armii Czerwonej i Związkowi Sowieckiemu oraz współpracę z Niemcami. W sowieckich więzieniach zmarli m.in. Jan Stanisław Jankowski – wicepremier i Delegat Rządu RP na Kraj – oraz gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”, ostatni dowódca Armii Krajowej. Represje wobec żołnierzy AK i działaczy Polskiego Państwa Podziemnego trwały także po wojnie, w okresie rządów komunistycznych.