“Ukryty.  Przypadki Romana Brandstaettera” – wkrótce biografia pióra Jana Grzegorczyka

Już za dwa tygodnie ukaże się biografia “Ukryty. Przypadki Romana Brandstaettera” autorstwa Jana Grzegorczyka. Dzieło jest owocem jego dziesięcioletniej pracy wykorzystującej nieznane dotąd materiały archiwalne oraz własne rozmowy z poetą i pisarzem oraz świadkami jego życia. – Brandstaetter był świadom, że Żydzi nie wybaczą mu konwersji, uznając ją za zdradę – czytamy w nocie wydawniczej. Książkę, która będzie w sprzedaży od 13 października publikuje oficyna Zysk i Spółka.

Większość zna Romana Brandstaettera jako autora “Kręgu biblijnego”, czterotomowego “Jezusa z Nazarethu”  czy cyklu “Pieśń o moim Chrystusie”. Tymczasem, wskazuje, wydawca, jego życie dzieliło się na dwie nieprzystające do siebie części – przedwojenną, w której Brandstaetter jawi się głównie jako gorliwy syjonista, potępiający wszelkich asymilantów i renegatów, oraz powojenną, w której był głosicielem Jezusa z Nazarethu. 

“W drugiej połowie życia nie było dla niego ważniejszej sprawy niż głoszenie Jezusa. Mówił, że nie móc głosić Chrystusa, to jest po prostu tragedia dla człowieka. A przed wojną się Go „zaparł” – mówi o bohaterze swojej książki Jan Grzegorczyk, twórca m.in. bestsellerowego cyklu o przypadkach księdza Grosera i przyjaciel poety. 

Brandstaetter był świadom, że Żydzi nie wybaczą mu jego konwersji, uznając ją za zdradę – głosi nota wydawnicza. Pisarz obawiał się również, że Polacy nie wybaczą mu jego przedwojennych tekstów, w których gromił zarówno endeków, jak i liberałów spod znaku Boya-Żeleńskiego. Dlatego szczelnie zakrył cały swój przedwojenny dorobek i ten etap życia. Zanotował w kalendarzu: „Jestem ukryty za zasłoną… Chcą, abym udzielał wywiadów, ale po co, skoro nie mogę opowiedzieć o swoim życiu”.

”Opisałem Brandstaettera takim, jakim go znałem i jakim go odkryłem” – powiedział KAI autor biografii dodając, że uznaje tę pracę za swoje najważniejsze dokonanie twórcze. 

“Same, także dotąd nieznane materiały archiwalne nic by mi nie dały – zaznacza autor. – Musiałem zrekonstruować obraz tej postaci na podstawie rozmów z nim samym, z jego pierwsza żoną Tamarą Karren, Mordechajem Palzurem, ostatnim krewnym i byłym ambasadorem Izraela w Polsce, a także dominikanami – Janem Górą, Marcinem Babrajem i całym światem Brandstaettera” – dodaje.

Przedstawiając „nieznane przypadki” swojego bohatera Grzegorczyk przyznaje, że udało mu się pokazać jedynie część tej historii, bo postać pisarza pozostaje jednak tajemnicą. “Brandstaetter pisał, że chrzest – przyjął go w 1946 roku w Rzymie – był najpiękniejszym dniem w jego życiu, ale w żadnej z książek tego dnia nie opisał. Ciągle przyrzekał, że napisze powieść o swoim nawróceniu, ale nigdy tego nie zrobił”- zaznacza Grzegorczyk w rozmowie z miesięcznikiem “W drodze”. – Największym dla niego grzechem, wstydem i cierpieniem był też jego związek z PAX-em, gdzie wydawał swoje utwory – dodaje.

***

Roman Brandstaetter urodził się 3 stycznia 1906 roku w Tarnowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Od najmłodszych lat wychowywany był w kulcie Biblii, która ukształtowała jego wrażliwość religijną i literacką. W 1929 r. ukończył filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim. W okresie międzywojennym aktywnie uczestniczył w życiu literackim, podejmując temat tożsamości żydowskiej, asymilacji i obecności Żydów w kulturze polskiej.  

W czasie II wojny światowej emigracyjna droga przez Wilno, Moskwę i Bliski Wschód zaprowadziła Brandstaettera do Jerozolimy. Współpracował tam z hebrajskimi wydawnictwami, prasą i teatrem. Tam też, jak wspominał,  podczas nocnego dyżuru radiowego, doznał mistycznego doświadczenia Chrystusa – ukrzyżowanego i żywego. To wydarzenie otworzyło przed nim nową perspektywę duchową i stało się początkiem drogi ku chrześcijaństwu. 

W 1946 Brandstaetter wyjechał do Egiptu. Stamtąd przybył do Rzymu, gdzie 15 grudnia 1946 przyjął chrzest. Chrystus pozostał dla niego Bogiem Biblii – zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu – a wiara stała się przestrzenią spotkania obu tradycji.

W latach 1947-1948 był attaché kulturalnym ambasady PRL w Rzymie, a w latach 1948-1949 kierownikiem literackim Teatru Polskiego w Poznaniu. 

Roman Brandstaetter jest autorem poezji religijnej, w tym zbiorów “Pieśń o moim Chrystusie” i “Hymny maryjne”, a także dramatów, szkiców oraz przekładów biblijnych. Za jego najwybitniejsze dzieło uchodzi powieść „Jezus z Nazarethu”.

Był również autorem dramatów podejmujących wątki historyczne, m.in. „Powrót syna marnotrawnego” (1944) – dramat oparty na biografii Rembrandta, „Noce narodowe” (1946-48), „Znaki wolności” (1953), „Marchołt”. 

Duży rozgłos zyskało opowiadanie „Ja jestem Żyd” z „Wesela” (1972), będące swoistym literackim dialogiem z tekstem jednego z największych polskich narodowych dramatów autorstwa Stanisława Wyspiańskiego.

Tłumaczył z języka hebrajskiego (m.in. Psałterz, 1968), niemieckiego, angielskiego (dramaty Szekspira), francuskiego, holenderskiego i czeskiego.

Roman Brandstaetter zmarł 28 października 1987 roku w Poznaniu. Został pochowany na tamtejszym na cmentarzu komunalnym na Miłostowie.