Papieski wysłannik odwiedził ukraińskich jeńców

Wymiana jeńców wojennych, repatriacja ukraińskich dzieci deportowanych do Rosji oraz pomoc dla mieszkańców Oleszki, którzy przeżywają „wielki głód” pod rosyjską okupacją. Te kwestie znalazły się w centrum misji humanitarnej kard. Matteo Zuppiego w Rosji. Papieski wysłannik przebywał trzy dni w Moskwie i była to już jego trzecia misja humanitarna w tym kraju od początku rosyjskiej agresji na Ukrainę. Towarzyszył mu nuncjusz apostolski w Rosji abp Giovanni d’Aniello.

W obozie dla ukraińskich jeńców

Informując o przebiegu wizyty, dziennik „Avvenire” podkreśla, że jednym z celów wizyty w Moskwie, było „odwiedzenie obozu dla ukraińskich jeńców wojennych i rozmowa z nimi”. Kard. Matteo Zuppi rzeczywiście tam wszedł. Wizyta miała miejsce drugiego dnia jego pobytu w Federacji Rosyjskiej i była wynikiem współpracy między wysłannikiem papieża a władzami Kremla, które – jak wyjaśnia komunikat Ministerstwa Spraw Zagranicznych – zgodziły się na „prośbę Watykanu”. „Było to bardzo ważne spotkanie” – pisze włoski dziennik, cytując słowa kard. Zuppiego. 

Krok do wymiany jeńców

Podobna wizyta miało miejsce na Ukrainie w lipcu br., kiedy to papieski wysłannik przekroczył bramę kolonii karnej w okolicach Lwowa, w której przebywali jeńcy z rosyjskiej armii, pojmani na polach bitew. Przewodniczący włoskiego episkopatu, który pełni swą misję humanitarną od czasu pontyfikatu papieża Franciszka, podkreślił, że wchodząc teraz do obozu w Rosji „chciał przekazać ukraińskim jeńcom wyrazy bliskości Leona XIV”, a także „nadzieję, że wszyscy będą mogli wrócić do domu”. W rozmowie z „Avvenire” wyjaśnił, że „mógł osobiście porozmawiać z niektórymi z nich, aby sprawdzić warunki” przetrzymywania. Kard. Zuppi dodał też, że „napotkał ogromną tęsknotę za ponownym objęciem bliskich: mam zatem nadzieję, że ta wizyta może przyczynić się do wymiany jeńców i przynieść dalsze kroki”.

Jeńcy wojenni, osoby cywilne, deportowane dzieci

Watykan nie poinformował dotąd o szczegółach wizyty. Włoskie media informując na jej temat, opierają się na relacjach samego kard. Zuppiego i oficjalnych komunikatach wydanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rosji. Papieski wysłannik spotkał się m.in. z Jurijem Uszakowem, głównym doradcą i asystentem prezydenta Władimira Putina ds. polityki zagranicznej. Dwugodzinna rozmowa dotyczyła pięciu głównych kwestii: wymiany jeńców wojennych (ich imienne listy zostały przekazane przez nuncjatury władzom w Moskwie i Kijowie), wymiany cywilów (domaga się jej Ukraina, gdyż liczba schwytanych „osób niebędących żołnierzami” jest znacznie wyższa w szeregach ukraińskich niż rosyjskich, ale jest to również kwestia, na którą zwraca uwagę Moskwa w związku z rosyjskimi cywilami wysiedlonymi podczas ukraińskiej ofensywy w obwodzie kurskim), poszukiwanie osób zaginionych, ponowne połączenie rodzin oraz „sprawa” nieletnich, zgodnie z terminologią Moskwy, czyli dzieci, które zostały deportowane z Ukrainy do Rosji lub zamieszkują okupowane przez nią tereny. 

Apel o korytarz humanitarny

Papieski wysłannik rozmawiał z Jurijem Uszakowem również o ogromnym kryzysie humanitarnym, który rozgrywa się w Oleszkach. Ta miejscowość, leżąca w obwodzie chersońskim, okupowana jest przez Rosjan i znajduje się pod krzyżowym ogniem obu armii. Mieszkańcy są na skraju wyczerpania, a panująca tam sytuacja – jak alarmuje abp Światosław Szewczuk –   przypomina Hołodomor (Wielki Głód). Zgodnie z wersją Kremla przedstawioną kardynałowi „ludność cywilna została wzięta jako zakładnicy” przez żołnierzy z Kijowa, którzy „blokują wszelkie próby dostarczenia żywności i leków lub ewakuacji pozostałych cywilów”. Papieski wysłannik zaapelował w Moskwie o pilne otwarcia korytarza humanitarnego, który umożliwiłby mieszkańcom opuszczenie miasta. „Należy rozważyć wszystkie możliwe rozwiązania – stwierdza wysłannik papieża, cytowany przez „Avvenire” – aby w jak największym stopniu pomóc zapewnić bezpieczeństwo wszystkim, a zwłaszcza dzieciom”.

Nuncjatury kanałem przepływu informacji

Kard. Zuppi spotkał się również z nową komisarz ds. praw człowieka Federacji Rosyjskiej, Janą Łantratową. Głównym tematem była kwestia uwolnienia jeńców. Papieski wysłannik ujawnił, że wymiana informacji między obu krajami odbywa się w tej sprawie również poprzez kanały Stolicy Apostolskiej. W wydanym oświadczeniu Łantratowa dziękuje papieskiemu wysłannikowi „za jego konstruktywne podejście” i potwierdza, że toczy się „bezpośredni dialog z ukraińskim rzecznikiem praw obywatelskich w tej i innych sprawach”. Jest to oznaka istnienia „czerwonej linii” między obiema stolicami, przynajmniej w kwestiach humanitarnych, wspieranej przez zaangażowanie Watykanu. „Ponadto – kontynuuje rosyjska komisarz – poruszyliśmy konkretnie kwestię repatriacji ludności cywilnej. Za każdą sprawą tego rodzaju stoją konkretni ludzie, którzy potrzebują naszej pomocy”. 

Rosyjska propaganda

Marija Lwowa-Biełowa, która jest rosyjską komisarz ds. praw dziecka, podziękowała kard. Zuppiemu „za poświęconą uwagę”, jak i „za gotowość do kontynuowania dialogu”. Po spotkaniu zauważyła, że „jednym z kluczowych tematów było łączenie rodzin, zadanie, które realizujemy z polecenia prezydenta Putina”. Podała taż dane Kremla: „W ciągu ostatnich czterech lat, dzięki naszej pomocy, 32 dzieci z 24 rodzin ponownie połączyły się ze swoimi bliskimi w Rosji, podczas gdy kolejne 145 dzieci z 118 rodzin odnalazło swoich bliskich na Ukrainie i w krajach trzecich. Działamy w oparciu o wszystkie otrzymywane informacje”. Ze swej strony kard. Zuppi zauważył, że „konieczne jest wzmocnienie komunikacji, aby zapewnić dzieciom powrót do rodzin”. 

Z relacji z Moskwy dotyczących trzech dni pobytu kardynała wynika, że w dyskusjach poruszono również kwestię „perspektyw rozwiązania” konfliktu. Jakby chciano powiedzieć, że watykańska dyplomacja humanitarna może przyczynić się do zbliżenia stron. Ponadto, jak podkreśla Ministerstwo Spraw Zagranicznych, wizyta ta potwierdza „konstruktywny i regularny charakter” stosunków między Stolicą Apostolską a Rosją. 

Dyplomatyczna ofensywa Watykanu

U końca piątego roku tragicznej w skutkach rosyjskiej agresji na Ukrainę, Stolica Apostolska nasiliła dyplomatyczną ofensywę na rzecz sprawiedliwego zakończenia wojny. W sierpniu wizytę w Moskwie złożył szef watykańskiej dyplomacji abp Paul Richard Gallagher, który spotkał się m.in. z ministrem spraw zagranicznych Rosji Siergiejem Ławrowem oraz z doradcą rosyjskiego przywódcy Władimira Putina ds. polityki zagranicznej Jurijem Uszakowem. Watykański odpowiednik ministra spraw zagranicznych apelował w Moskwie o dialog i zakończenie wojny. Szczególną uwagę poświęcił problemom humanitarnym wynikającym z konfliktu. Abp Gallagher zwrócił uwagę na rosnącą liczbę ofiar, rozdzielone rodziny oraz materialne i psychologiczne skutki wojny dotykające milionów ludzi. „Powiedzmy to jasno: ta wojna musi się skończyć” – podkreślił w Moskwie watykański dyplomata. 23 września abp Gallagher przyjął w Watykanie pierwszego wiceprzewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Ołeksandra Kornijenko. Rozmowy dotyczyły inicjatyw pokojowych oraz powrotu do Ukrainy jeńców wojennych, w tym żołnierzy, dzieci i cywilów.