O znaczeniu troski o zdrowie psychiczne w krajach dotkniętych przemocą

W czasie gdy papież Leon XIV zachęcał wszystkich do modlitwy w intencji posługi na rzecz zdrowia psychicznego, w Watykanie zgromadzili się biskupi, pracownicy duszpasterscy, eksperci akademiccy, by wziąć udział w konferencji „Uzdrawiająca obecność: Wezwanie Kościoła do posługi na rzecz zdrowia psychicznego”. Celem spotkania było rozważenie, jak Kościół może wspierać osoby zmagające się z problemami natury psychicznej i okazywać im bliskość.

Konferencja odbyła się w dniach 9–10 października i została zorganizowana przez Stowarzyszenie Katolickich Duszpasterstw Zdrowia Psychicznego (CMHM) we współpracy z Międzynarodową Fundacją im. ks. Luigiego Di Liegro, włoskim stowarzyszeniem katolickim zajmującym się wsparciem w zakresie zdrowia psychicznego oraz Papieską Światową Siecią Modlitwy. Patronat nad wydarzeniem objęła watykańska Papieska Akademia Życia.

– To powszechne zjawisko, że katolicka parafia przekazuje koc czy miskę ryżu potrzebującej osobie, ponieważ ta potrzeba jest widoczna – powiedział Andrea Sarubbi, dyrektor ds. relacji zewnętrznych w CMHM, podczas konferencji prasowej w Watykanie, 10 października. Był to ostatni dzień spotkania, przypadający jednocześnie w Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego.

– Czasami potrzeby są bardziej niewidoczne i głęboko ukryte, ponieważ ludzie obawiają się stygmatyzacji i boją się mówić o swoich problemach. Dlatego właśnie tak ważna jest październikowa intencja modlitewna papieża Leona XIV – dodał.

Znaczenie opieki nad zdrowiem psychicznym w Ukrainie

W świecie rozdartym przez przemoc, głód, ubóstwo i inne problemy, zdrowie psychiczne może być przez niektórych postrzegane jako kwestia drugorzędna. Jednak obecni na konferencji prasowej biskupi z krajów dotkniętych przemocą podkreślali, jak ważne jest dbanie o stan psychiczny ludzi oraz wskazywali na rolę, jaką w tym zakresie może odegrać Kościół.

Abp Borys Gudziak, metropolita filadelfijski Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK), poinformował, że 90 proc. mieszkańców Ukrainy było świadkami traumatycznych wydarzeń, takich jak wybuch bomby, a 26 proc. społeczeństwa straciło w wyniku wojny kogoś z bliskiego otoczenia. Wiele osób zmaga się z takimi problemami jak zespół stresu pourazowego. Abp Gudziak wyjaśnił, że UKGK zachęca duchownych do udziału w szkoleniach dotyczących zdrowia psychicznego i budowania odporności psychicznej. Podkreślił również, że Kościół pracuje nad zacieśnianiem więzi, tworzeniem wspólnoty oraz budowaniem sieci miłości i solidarności, aby przypominać ludziom, że nie są sami.

– W obliczu tej śmierci i zniszczenia obecna jest niezwykła łaska i siła – powiedział. –  Bóg działa i my również możemy działać. Nie jesteśmy skazani na zagładę. Nie jesteśmy ofiarami, których los został przekreślony –  dodał.

Haiti i Etiopia: Ludzie wciąż potrzebują towarzyszenia i wysłuchania

Biskup pomocniczy Jean-Charles Wismick z Port-au-Prince na Haiti opowiedział o tym, jak Kościół szkoli nauczycieli i osoby duchowne w obliczu przemocy nękającej ten kraj: przygotowuje się ich do dbania o własny dobrostan, aby mogli również służyć pomocą i wsparciem dzieciom, które kontynuują naukę w trudnych warunkach. – Rozumiemy, że istnieje wiele pilnych potrzeb w zakresie żywności, leków czy schronienia, ale ta potrzeba jest równie ważna: bycia dostrzeżonym, wysłuchanym i otoczonym wsparciem – podkreślił bp Wismick.

W konferencji miał również wziąć udział, za pośrednictwem połączenia wideo, biskup Tesfasellassie Medhin z Adigrat w etiopskim regionie Tigraj, jednak nie było to możliwe ze względu na trwający tam konflikt zbrojny.

W przesłaniu wideo wyemitowanym podczas konferencji prasowej podkreślił, że „posługa na rzecz zdrowia psychicznego jest niezwykle ważnym narzędziem dla uczniów Chrystusa, czy to osób konsekrowanych, zakonników, duchownych, czy też wiernych świeckich, a w istocie każdego człowieka”.

–  Dzięki wzajemnej trosce i pełnemu współczucia towarzyszeniu możemy uzdrawiać osoby dotknięte traumą, depresją, poczuciem beznadziei i rozpadem więzi społecznych w naszym świecie pełnym niepokojów – podkreślił bp Medhin, dodając, że liderzy młodzieżowi z jego diecezji uczestniczyli w szkoleniach organizowanych przez Stowarzyszenie Katolickiej Posługi na rzecz Zdrowia Psychicznego (Association of Catholic Mental Health Ministry).

Na koniec głos zabrał ks. Santosh Dias, krajowy sekretarz Biura ds. Opieki Zdrowotnej przy Konferencji Episkopatu Indii, który opowiedział o staraniach na rzecz rozwoju tej posługi w Indiach. Choć kraj ten nie jest dotknięty wojną, istnieje tam inna przeszkoda: stygmatyzacja i dyskryminacja osób zmagających się z problemami psychicznymi.

Ks. Dias wyjaśnił, że udało się stopniowo zorganizować konferencje regionalne i krajowe w celu podniesienia świadomości społecznej, a także opracować i rozprowadzić w diecezjach oraz parafiach stosowne wytyczne. Działania te, jak zaznaczył, przyczyniły się do powstania inicjatyw na szczeblu lokalnym.

Rozwijająca się posługa

Diakon stały Ed Shoener, prezes CMHM, który zaangażował się w posługę na rzecz zdrowia psychicznego po samobójczej śmierci swojej córki Katie w 2016 roku,  podkreślił, że inicjatywy w tej dziedzinie cieszą się coraz większym zainteresowaniem na całym świecie. Obecnie organizacja zrzesza ponad 9000 członków w 70 krajach.

–  Jest dla mnie jasne, że to temat na miarę naszych czasów. Ludzie interesują się kwestiami zdrowia psychicznego i chorób psychicznych; uderzające jest dla mnie to, jak szybko, w ciągu zaledwie kilku lat, rozwinęła się ta posługa – powiedział Shoener.

– Duszpasterstwo osób zmagających się z problemami psychicznymi powinno być kolejnym wymiarem troski o innych i zaspokajania ich potrzeb. Uważam, że Jezus z powodzeniem mógłby w 25. rozdziale Ewangelii według św. Mateusza (werset 35) powiedzieć: `Byłem w depresji, a odwiedziliście Mnie, towarzyszyliście Mi` – stwierdził bp John Dolan z Phoenix w USA, który stracił kilku członków rodziny w wyniku samobójstwa i pełni funkcję kapelana organizacji CMHM.

Materiały szkoleniowe

Podczas konferencji prasowej zaprezentowano również dwa nowe kursy wideo, które diecezje, parafie i organizacje katolickie mogą bezpłatnie pobrać, aby wspierać osoby posługujące wśród ludzi zmagających się z problemami natury psychicznej.

Oba materiały zostały opracowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Katolickich Duszpasterzy ds. Zdrowia Psychicznego (International Association of Catholic Mental Health Ministers). Pierwszy kurs nosi tytuł „Podstawowa wiedza o zdrowiu psychicznym” (Basic Mental Health Literacy) i, jak wyjaśnił diakon Shoener, ma na celu umożliwienie uczestnikom „posługiwania się językiem zdrowia psychicznego”. Omawia on podstawowe definicje i pojęcia z tej dziedziny, takie jak stres czy depresja.

Drugi kurs, zatytułowany „Psychologiczna pierwsza pomoc” (Psychological First Aid), wzorowany jest na zasadach udzielania pierwszej pomocy medycznej. Jego celem jest wyposażenie osób niosących pomoc potrzebującym w umiejętność właściwego reagowania, a także wskazanie, jak towarzyszyć takim osobom i kierować je do profesjonalnej opieki.